Türk Dış Politikasında Sert Güç ve Zorlayıcı Diplomasi: Doğu Akdeniz'de Mavi Vatan Doktrini'nin İzdüşümü

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 7, 229 - 245, 31.12.2025

Mehmet Alper Yaka

https://izlik.org/JA68GF68AF

Öz

Doğu Akdeniz havzasında 2000’li yılların başından itibaren keşfedilen hidrokarbon rezervleri, bölgeyi salt ekonomik değer taşıyan bir enerji sahası olmaktan çıkararak, kıyıdaş ve bölgesel güçlerin nüfuz mücadelesi verdiği çok boyutlu bir jeopolitik rekabet alanına dönüştürmüştür. Bu çalışma, Türkiye’nin söz konusu rekabet ortamında enerji denkleminin dışında bırakılmasına yönelik girişimlere—bilhassa EastMed boru hattı projesi, Yunanistan ve GKRY’nin Sevilla Haritası’na dayalı maksimalist deniz yetki alanı iddiaları ve bu tezlerin AB nezdinde meşrulaştırılma çabalarına—karşı geliştirdiği stratejik refleksi, "sert güç" ve "zorlayıcı diplomasi" kavramları ekseninde incelemektedir.

Çalışmanın temel argümanı, Türkiye’nin Mavi Vatan doktrini etrafında şekillenen güvenlik odaklı yeni bir deniz stratejisi inşa ettiği ve bu strateji kapsamında askeri kapasitesini, diplomatik süreçleri tahkim eden bir güç çarpanı olarak kullandığı yönündedir. Bu bağlamda; Türkiye’nin sismik araştırma ve sondaj faaliyetlerine donanma unsurlarıyla refakat sağlaması, geniş katılımlı deniz tatbikatları icra etmesi, Libya Ulusal Mutabakat Hükümeti ile 2019 yılında imzaladığı deniz yetki alanları mutabakatı ve NAVTEX ilanları gibi uygulamalar; revizyonist bir genişleme politikası olarak değil, statükonun Türkiye aleyhine oldubittiye getirilmesine karşı geliştirilen defansif bir "zorlayıcı diplomasi" pratiği olarak değerlendirilmektedir. Araştırmanın bulguları, Türkiye’nin sahadaki askeri görünürlüğünün ve caydırıcılık kapasitesinin diplomatik müzakere zeminini yeniden tesis etmede belirleyici bir rol oynadığını; bölgesel enerji-jeopolitik mimarisinin tek taraflı biçimde kurgulanmasını engelleyerek Türkiye’nin oyun kurucu bir aktör olarak konumunu pekiştirdiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Türk dış politikası , Doğu Akdeniz , Mavi Vatan , zorlayıcı diplomasi , sert güç

Hard Power and Coercive Diplomacy in Turkish Foreign Policy: The Projection of the Blue Homeland Doctrine in the Eastern Mediterranean

https://izlik.org/JA68GF68AF

Öz

The hydrocarbon reserves discovered in the Eastern Mediterranean basin since the early 2000s have transformed the region from an energy field of merely economic value into a multidimensional arena of geopolitical competition where littoral and regional powers struggle for influence. This study examines the strategic reflex Türkiye has developed against attempts to exclude it from the energy equation in this competitive environment—particularly the EastMed pipeline project, the maximalist maritime jurisdiction claims of Greece and the Greek Cypriot Administration (GCA) based on the Seville Map, and efforts to legitimize these claims within the EU framework—through the lens of "hard power" and "coercive diplomacy" concepts.

The main argument of the study is that Türkiye has constructed a new security-oriented maritime strategy shaped around the Blue Homeland doctrine and utilizes its military capacity as a force multiplier that reinforces diplomatic processes within this strategy. In this context, practices such as providing naval escorts for seismic research and drilling activities, conducting broad-participation naval exercises, the maritime jurisdiction memorandum signed with the Libyan Government of National Accord in 2019, and NAVTEX announcements are evaluated not as a revisionist expansion policy, but as a defensive "coercive diplomacy" practice developed against the imposition of a fait accompli regarding the status quo to Türkiye's detriment. The findings of the research demonstrate that Türkiye's military visibility and deterrence capacity in the field play a decisive role in re-establishing the ground for diplomatic negotiations, and by preventing the unilateral configuration of the regional energy-geopolitical architecture, these factors reinforce Türkiye's position as a game-setting actor.

Anahtar Kelimeler

Turkish foreign policy , Eastern Mediterranean , Blue Homeland , coercive diplomacy , hard power

Kaynakça

• Art, Robert J. ve Patrick M. Cronin, The United States and Coercive Diplomacy, United States Institute of Peace Press, Washington D.C., 2003.
• Dahl, Robert A., “The Concept of Power”, Behavioral Science, Cilt 2, Sayı 3, 1957, s. 201-215.
• Davutoğlu, Ahmet, Stratejik Derinlik: Türkiye'nin Uluslararası Konumu, Küre Yayınları, İstanbul, 2011.
• George, Alexander L. vd., The Limits of Coercive Diplomacy, Westview Press, Boulder, 1994.
• Gürdeniz, Cem, Mavi Vatan Yazıları, Kırmızı Kedi Yayınevi, İstanbul, 2018.
• Jentleson, Bruce, “Coercive Diplomacy: Scope and Limits in the Contemporary World”, The Stanley Foundation, Muscatine, 2006, s. 1-12.
• Kalın, İbrahim, “Turkish Foreign Policy: Framework, Values, and Mechanisms”, International Journal, Cilt 67, Sayı 1, 2012, s. 7-21.
• Kasapoğlu, Can, “‘The Blue Homeland’: Turkey’s Largest Naval Drill”, Anadolu Agency, https://www.aa.com.tr/en/analysis/analysis-the-blue-homeland-turkeys-largest-naval-drill/1404267 [Erişim Tarihi: 19.10.2025].
• Mearsheimer, John J., The Tragedy of Great Power Politics, W. W. Norton & Company, New York, 2003.
• Morgenthau, Hans J., Among the Nations, Alfred A. Knopf, New York, 1973.
• Nye, Joseph S., Soft Power: The Means to Success in World Politics, Public Affairs, New York, 2004.
• Nye, Joseph S., The Future of Power, PublicAffairs, New York, 2011.
• Oğuzlu, Tarık, “The ‘Arab Spring’ and the Rise of the 2.0 Version of Turkey’s ‘Zero Problems with Neighbors’ Policy”, SAM Papers, Stratejik Araştırmalar Merkezi (SAM), Ankara, 2012.
• Schelling, Thomas C., Arms and Influence, Yale University Press, New Haven, 1966.
• Waltz, Kenneth Neal, Theory of International Politics, McGraw-Hill, New York, 1979.
• Weber, Max, The Theory of Social and Economic Organization, Simon and Schuster, New York, 2009.
• Yaycı, Cihat, Mavi Vatan: Bir Harita ve Bir Doktrin Kitabı Türkiye'nin Denizlerdeki Misak-ı Milli'si, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2024.
• Yazgan, Abdullah Mert, “Doğu Akdeniz’de Enerji Rekabeti ve Güç Konfigürasyonu”, Anadolu Strateji Dergisi, Cilt 7, Sayı 1, 2025, s. 101-116.