Evaluation and Findings on "Askerî Tayyarecilik ve Harb-ı Havâî" as a Source for Early Military Aviation History

Öz

This article addresses a work translated into Turkish in Ottoman script in 1925 under the title Askerî Tayyarecilik ve Harb-ı Havâî, which is situated within the early military aviation literature. In the translated work, the author’s name is rendered as pronounced in Turkish, making it unidentifiable, and no information regarding the original title of the work is provided. This circumstance has led to the work remaining insufficiently recognized in the literature. In this study, it was ascertained that the original work was published in 1923 by the French air officer Marcel Jauneaud. Furthermore, an evaluation of the work was conducted, establishing its source value. The author evaluates the developments experienced by military aviation during the period between the First World War (1914–1918) and 1923, presenting various predictions and recommendations regarding the future of military aviation. The aim of the article is to rectify this bibliographical omission in the literature by determining the original title and author based on the translated work, to reveal certain findings regarding the author’s life, and to open the inference concerning the identity of "Captain Cemal," cited as the translator in the 1925 Turkish translation, to academic discussion.

Anahtar Kelimeler

• military
• aircraft
• aeroplane
• warfare
• aviation

Bir Erken Dönem Askerî Havacılık Tarihi Kaynağı Olarak “Askerî Tayyarecilik ve Harb-ı Havâî”ye Dair Değerlendirme ve Bulgular

Öz

Bu makale, 1925 yılında Askerî Tayyarecilik ve Harb-ı Havâî adıyla eski harflerle Türkçeye tercüme edilen ve erken dönem askerî havacılık literatürü içerisinde yer alan bir eseri ele almaktadır. Tercüme eserde müellifin adı Türkçe telaffuz edildiği şeklinde belirtildiğinden kim olduğu anlaşılamamakta, ayrıca eserin orijinal adına dair herhangi bir bilgiye de yer verilmemektedir. Bu durum, söz konusu eserin literatürde yeterince tanınmamasına yol açmıştır. Bu çalışmada, orijinal eserin, Fransız hava subayı Marcel Jauneaud tarafından 1923 yılında, neşredildiği anlaşılmıştır. Ayrıca eserin değerlendirmesi de yapılmış ve eserin kaynak değeri ortaya konmuştur. Müellif, Birinci Dünya Savaşı (1914-1918) ile 1923 yılı arasındaki dönemde askerî havacılığın kaydettiği gelişmeleri değerlendirmekte ve askerî havacılığın geleceğine dair çeşitli öngörü ve önerilerini ortaya koymaktadır. Makalenin amacı, tercüme eserden hareketle eserin orijinal adını ve müellifini tespit ederek literatürdeki bu bibliyografik eksikliği gidermek, müellifin hayatına dair bazı bulguları ortaya koymak ve 1925 tarihli Türkçe tercümede mütercim olarak zikredilen “Yüzbaşı Cemal”’in kim olduğuna dair çıkarımı akademik sahada tartışmaya açmaktır.

Anahtar Kelimeler

• askerî
• tayyare
• uçak
• harp
• havacılık

Etik Beyan

Çalışma, etik beyan zorunluluğu gerektirmemektedir.

Kaynakça

1. Bibliothèque nationale de France. (t.y.). Katalog kaydı. http://ark.bnf.fr/ark:/12148/cb32281283z.public
2. Durusoy, C. (1969). I. Dünya Savaşının dönüm noktası: 3 Mart’ta Çanakkale’de havadan yapılan bir keşif (A. Dokur, Röportaj yapan). Hayat Tarih Mecmuası, 2(12), 65–67.
3. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı. (t.y.). Askerî tayyarecilik [Katalog kaydı]. https://katalog.ibb.gov.tr/yordam/?p=1&dil=0&alan=tum_txt&tm=&q=askeri%20tayyarecilik&demirbas=FMN_1028
4. Jauneaud, M. (1920). Souvenirs de la bataille d’Arras (Octobre 1914). Revue Des Deux Mondes, 44825401.
5. Jauneaud, M. (1923). L’Évolution de l’aéronautique. Ernest Flammarion.
6. Jauneaud, M. (1925). Askerî tayyarecilik ve harb-ı havâî (Yüzbaşı Cemal, Çev.). Bilgi Matbaası.
7. Kurt, E. (2023). Yenilgiyi gözlerden saklamak: Gelibolu’nun tahliyesinde İngiliz hava gücü faaliyetleri. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 35, 22–46.
8. Loveridge, T. (2024). The road past monarchy: Fighting the First World War at Arras, 1914–1918 [Yayımlanmamış doktora tezi]. Indiana University.

9. Melzer, J. P. (2020). Japan’s army aviation in the wake of World War I. Wings for the rising sun: A transnational history of Japanese aviation içinde (ss. 69–95). Harvard University Asia Center. https://doi.org/10.2307/j.ctv1503g0k.11
10. Ōshıma, H., & Roy, A. (2023). France and Mitsubishi in the emergence of the aeronautical market in Japan: On the benefits of general trading companies (1918–1928). Japanese Research in Business History, 40, 28–29.
11. Yeni, M. (2017). Hava kuvvetleri. G. Yıldız (Ed.), Osmanlı askeri tarihi: Kara, deniz ve hava kuvvetleri 1792-1918 içinde (ss. 230–251). Timaş Yayınları.