ADLİ OTOPSİ RAPORLARININ MAHKEME SÜRECİNDEKİ ETKİSİ VE DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Bu makale çalışmasıyla, adlî otopsi raporlarının hukukî boyutları ile ceza yargılaması aşamalarındaki etkileri, hukukî önemlerinin ele alınması hedeflemektedir. Adlî otopsiler, kişinin ölümüne yol açan sebepleri bilimsel perspektiften ele alıp, nedenlerin belirlemesine ve sonuç çıkarılmasıyla sınırlanmayıp, bununla birlikte mahkeme süreçlerinde kararlara önemli ölçüde etki eden etkili bir delil niteliği taşımaktadırlar. Adlî otopsi raporları, ceza yargılamalarında varlıkları ile bilim çerçevesinde önemli bir delil olarak nitelendirilebilmektedir. Hukukî süreçler bu raporların ışığında şekil bulmaktadır. Çalışma içeriğinde ilk olarak adlî otopsinin yasal unsurları ve tanımı, Türkiye’de ele alınışı ve akabinde adlî otopsi raporlarının mahkemelerde değerlendiriliş aşamaları ve hâkimlerin kararlarına nasıl sirayet ettikleri, tarafları hangi şekilde etkiledikleri analiz edilecektir. Bunun yanında, adlî otopsi raporlarının objektif olup olmadığı, bilimsel olarak güvenilir olup olmadığı ve uygulama safhasında ortaya çıkan sorunlar ele alınmıştır. Nitekim, tüm bulgular neticesinde, adlî otopsi raporlarının delil açısından önem ve konumlarının yükseltilmesi ve bunun yanında yargısal süreçlerde daha işlevsel olarak göz önünde tutulması için bazı hukuksal ve kurumsal önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Ceza Yargılaması
• Otopsi Raporu
• Delil
• Adli Tıp
• Mahkeme Kararı

THE IMPACT AND EVALUATION OF FORENSIC AUTOPSY REPORTS IN THE JUDICIAL PROCESS

Öz

This article aims to examine the legal dimensions of forensic autopsy reports, their impact on the stages of criminal proceedings, and their juridical significance. Forensic autopsies not only address the causes of death from a scientific perspective and determine the reasons behind it, but also serve as powerful legal evidence that significantly influences court decisions. In criminal trials, forensic autopsy reports can be considered crucial scientific evidence. Legal processes are often shaped in light of these reports. The study will first address the legal elements and definition of forensic autopsy, how it is approached in Türkiye, followed by an analytical discussion on how autopsy reports are evaluated in court proceedings, how they influence judicial decisions, and how they affect the parties involved. In addition, the objectivity and scientific reliability of these reports, as well as practical issues that arise during implementation, are discussed. Ultimately, based on the findings, the study proposes several legal and institutional recommendations to enhance the evidentiary status and importance of forensic autopsy reports and to ensure their more functional role in judicial processes.

Anahtar Kelimeler

• Criminal Trial
• Autopsy Report
• Evidence
• Forensic Medicine
• Court Decision

Kaynakça

1. Adli Tıp Kurumu. (1982). Adli tıp kurumu kanunu (Kanun No: 2659, Kabul Tarihi: 14.01.1982). T.C. Resmî Gazete, 17509. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2659&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 adresinden 27 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
2. Adli Tıp Kurumu. (2004). Adlî tıp kurumu kanunu uygulama yönetmeliği. Resmî Gazete, 25539 (31 Temmuz 2004). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=7076&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 adresinden 1 Mayıs 2025 tarihinde alınmıştır.
3. Aslan, F., Ergönen, A. T., Beden, O., Bulgur, D., Tataroğlu, Z. ve Özkan, Ö. L. (2023). Ülkemizde adli tıp uzmanlarının çalışma koşulları ve mesleki uygulamalar konusundaki görüşleri: Anket çalışması. Adli Tıp Bülteni, 28(1), 55–65. https://doi.org/10.17986/blm.1624
4. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi. (1995). McCann and Others v. United Kingdom (Başvuru No. 18984/91, Karar Tarihi: 27 Eylül 1995). Avrupa Konseyi. https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57943 adresinden 28 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
5. Bacaksız, P., Özkara, E., ve Dokgöz, H. (2022). Hekimlerin yasal sorumlulukları. H. Dokgöz (Ed.), Adli tıp ve adli bilimler (ss. 51–70) içinde. Akademisyen Kitabevi.
6. Berberoğlu Yenipınar, F., ve Akbaba, M. (2023). Adli tıp hukuku dersleri (4. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
7. Bozdağ, A. ve Sarıusta, K. (2017). Ceza yargılamasında mağdurun beyanı ve delil değeri. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 8(2), 573–600.
8. Can, İ. Ö., ve Karaman, G. (2023). Adli otopsi ve ilgili yasal düzenlemeler. E. Özkara (Ed.), Hukuk öğrencileri ve uygulayıcılar için adli tıp (4. Bs., ss. 315–332) içinde. Seçkin Yayıncılık.

9. Celbiş, O., Aydın, N. E., Soysal, Z., ve Mızrak, B. (2004). Türkiye’de adli otopsi uygulamasındaki güncel hukuki durum. Journal of Turgut Ozal Medical Center, 11(1), 53–56.
10. Demirer, M. (2007). Dünyada ve Türkiye’de adlî tıp yapılanmaları karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri [Uzmanlık tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=paLfrEI_hFzDpnTvNmYTiw&no=WTnAPl8E_ysi-gflQ0MWLw
11. Demirbaş, H., Özdemir, Ç., Hancı, İ. H., ve Balseven, A. (2004). Cezaevi hekimlerinde tükenmişliğin incelenmesi. Adli Psikiyatri Dergisi, 1(2), 45–49.
12. Duran, G. Y. (2019). Ceza muhakemesi hukukunda ölünün kimliğinin belirlenmesi, adli muayene ve otopsi (CMK m. 86–89). Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 14(177–178), 1089–1164.
13. Gülmen, M. K., Çekin, N., Hilal, A., Alper, B., ve Salaçin, S. (1998). Ülkemizde adli tıp uygulamalarında bilirkişilik sisteminin etik ilkeler açısından tartışılması. Adli Tıp Bülteni, 3(2), 57–60.
14. İşler, E. (2001). Otopsi kararı [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. İstanbul Üniversitesi EKOS Tez Arşivi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/TEZ/37983.pdf
15. Küpeli, A. (2022). Adli ölü muayenesi ve otopsi raporları. Türkiye Klinikleri Adli Tıp-Özel Konular, 1(1), 33–37.
16. Lombardo, C., Capasso, E., Li Rosi, G., Salerno, M., Chisari, M., Esposito, M., Di Mauro, L., ve Sessa, F. (2024). Burnout and stress in forensic science jobs: A systematic review. Healthcare, 12(20), e2032. https://doi.org/10.3390/healthcare12202032
17. OECD. (1995). Revised guidance for the conduct of laboratory inspections and study audits (OECD series on principles of good laboratory practice and compliance monitoring, No. 3). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264078581-en
18. OECD. (2024). OECD position paper on good laboratory practice and IT security (OECD Series on Principles of Good Laboratory Practice and Compliance Monitoring, No. 25). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/910b7bd2-en
19. Özdemir, M. H., Hilal, A. ve Türkmen, N. (2007). Adli otopsi raporlarının değerlendirilmesi. Adli Tıp Dergisi, 21(2), 1–9.
20. Özkara, E. (Ed.). (2023). Hukuk öğrencileri ve uygulayıcıları için adli tıp. Seçkin Yayıncılık.
21. Resmî Gazete. (2005, 1 Haziran). Ceza muhakemesinde beden muayenesi, genetik incelemeler ve fizik kimliğin tespiti hakkında yönetmelik (Sayı: 25832). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2005/06/20050601-13.htm
22. Sağlık Bakanlığı. (2005, 22 Eylül). Adli tabiplik hizmetlerinin yürütülmesinde uyulacak esaslar (Genelge No. 2005/143). https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/Mevzuat/Genelgeler/2005-143_sayili_Adli_Tabiplik_Hizmetleri_Yurutulmesinde_Uyulacak_Esaslar.pdf adresinden 22 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
23. Smith, J. H., ve Horne, J. S. (2024). Why down-managing backlog forensic DNA case entries matters. Journal of Forensic Science and Research, 8(1), 1–8. https://doi.org/10.29328/journal.jfsr.1001056
24. Tümer, A. R. (2023). Adli tıp alanında hangi konularda uzman mütalaa raporları alınabilir? https://www.tumerhukuk.com.tr/adli-tip-alaninda-hangi-konularda-uzman-mutalaa-raporlari-alinabilir/ adresinden 2 Mayıs 2025 tarihinde alınmıştır.
25. Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı. (2004). 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu. Resmî Gazete, 17 Aralık 2004, Sayı 25673. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5271&MevzuatTur=1
26. Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı. (2013). Mağdur hakları inceleme raporu. T.C. Adalet Bakanlığı Yayınları.
27. Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü. (2015, 20 Şubat). Ölü muayene ve otopsi işlemleri (Genelge No. 156). https://cigm.adalet.gov.tr/Resimler/SayfaDokuman/1822020142553156nolu.pdf
28. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. (1982). Türkiye Cumhuriyeti anayasası [T.C. Resmî Gazete, 9 Kasım 1982, Sayı: 17863]. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
29. Türkiye Hukuk. (t.y.). Adli Otopsi. https://www.turkiyehukuk.org/adli-otopsi/ adresinden 14 Kasım 2025 tarihinde alınmıştır.
30. Uysal, C., Çelik, F. ve Büyükbayram, H. (2023). Adli otopsilerde patolojik örnekleme. Türkiye Klinikleri Adli Tıp – Özel Konular, 1(1), 6–9.
31. Yargıtay 1. Ceza Dairesi. (2021). E. 2019/333, K. 2021/11215, T. 25.06.2021. https://kararci.com/yargitay/25-06-2021/1-ceza-dairesi/2019-333/2021-11215 adresinden 21 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
32. Yorulmaz Medikolegal. (2020, 15 Aralık). Adli otopsi sorunları ve çözüm önerileri. https://www.yorulmazmedikolegal.com/adli-otopsi-sorunlari-ve-cozum-onerileri/ adresinden 1 Mayıs 2025 tarihinde alınmıştır.
33. Zeybek, V., Kurtuluş Dereli, A., Boz, B., Kara, C. O., ve Acar, K. (2020). Probleme dayalı öğrenimde adli tıp eğitimi: Pamukkale Üniversitesi örneği. Adli Tıp Bülteni, 25(2), 122–127. https://doi.org/10.17986/blm.1313