MİLLİ MÜCADELEDEN 100. YILINA GEDİZ

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: Gediz, 115 - 138, 01.09.2025

Ümmühan Akay

https://doi.org/10.58702/teyd.1713397

Öz

Kütahya iline bağlı Gediz ilçesi, Anadolu’nun bağımsızlık ruhuna hayat veren önemli yerleşimlerden biridir. Şehrin tarihinde öne çıkan dönüm noktalarından biri Milli Mücadele sürecidir. Gediz bu yıllarda düşman hattında yer alarak işgale uğramış, ardından düşman işgalinden kurtarılmıştır. Cumhuriyetin kurulmasından sonra yeniden inşa sürecine girmiştir. Ancak Gediz’in tarihi sadece savaş meydanlarında değil yaşadığı büyük doğal afetlerle de yazılmıştır. Şehir ikinci derecede deprem kuşağında yer almasından kaynaklı depremlerle karşı karşıya gelmiştir. Depremin etkisi en çok 1970 yılında yaşanan büyük Gediz Depremi sonucunda hissedilmiştir. Deprem sonrası tahribatın fazla olması ve hemen ardından çıkan yangınlar sebebi ile binalar yıkılmıştır. Gediz, kendisinden 7 km güneyde bulunan “karılar pazarı” denilen bölgeye taşınmak zorunda kalmıştır. Yenigediz olarak adlandırılmaya başlanan ilçe, depremin manevi yükünü hissetmemek adına hızlı bir şehirleşme sürecine girmiştir. Fiziki yapı stoğunda görülen bu olumlu gelişme, ilçenin, sosyal, ekonomik, kültürel, ticari alanlarına da yansımıştır. Gediz’in en büyük avantajı kaplıcaları ve çevresinde yer alan dağlarıdır. Murat Dağı bize hem yaz hem kış turizmini yaşatma imkanını sunarken, Akdağ yabani duruşuyla gürültüden kaçan insanlar için doğal bir mirastır. Şehri yönetenler, doğal güzellikleri beşeri faaliyetler ile birleştirerek Gediz’i bir turizm şehri haline getirmişlerdir. Bugün Gediz, yaşadığı coğrafyanın da etkisi ile modern kentleşme planlarını harmanlayarak çağdaş bir görünüm kazanmıştır. Bu çalışmanın amacı küçük bir yerleşim yeri olma özelliği ile bilinen ilçenin, Milli Mücadele’den günümüze kadar her açıdan gelişme kaydederek nüfusunu gitgide artıran bir Gediz’i gözler önüne sermektir. Cumhuriyetin 100. Yılında Gediz halkının daha canlı bir yaşam alanı için pes etmediğini de görmekteyiz.

Anahtar Kelimeler

gediz , deprem , ekonomi , ilçe , sanayi

GEDİZ TO THE 100TH YEAR OF THE WAR OF INDEPENDENCE

Öz

Gediz district of Kütahya, province is one of the important settlements that give life to the spirit of independence of Anatolia. One of the prominent turning points in the history of the city is the National Struggle process. Gediz was occupied by taking part in the enemy line during these years, and then it was liberated from the enemy occupation. After the establishment of the republic, it entered into the reconstruction process.However, the history of Gediz was written not only on the battlefields, but also with the great natural disasters it experienced. The city has faced earthquakes caused by its location in the earthquake belt of the second degree. The impact of the earthquake was most felt as a result of the great Gediz Earthquake in 1970. The buildings were destroyed due to the excessive destruction after the earthquake and the fires that broke out immediately after. Gediz had to move to the area called “karılar Sunday”, located 7 km south of him.The district, which has started to be called Yenigediz, has entered into a rapid urbanization process in order not to feel the spiritual burden of the earthquake. This positive development in the physical building stock has also been reflected in the social, economic, cultural and commercial areas of the district. The biggest advantage of Gediz is its hot springs and the mountains located around it. WhileMurat Mountain offers us the opportunity to experience both summer and winter tourism, Akdağ is a natural heritage for people who escape from the noise with its wild stance. Those who manage the city have turned Gediz into a tourism city by combining natural beauties with human activities. Today, Gediz has gained a contemporary appearance by blending modern urbanization plans with the influence of the geography in which it lives. The aim of this study is to show how the district, known for being a small settlement, has made progress since the National Struggle to the present day. 100 of the republic. In the year we also see that the people of Gediz did not give up for a more vibrant living space.

Anahtar Kelimeler

Gediz , Earthquake , Economy , District , Industry

Kaynakça

• Akşam Gazetesi. (25 Haziran 1944, S.1).Kütahya ve Gediz’de şiddetli zelzele oldu. https://www.gastearsivi.com/gazete/aksam/1944-06-25/1 adresinden 12 0cak 2025 tarihinde alındı.
• Alpino Mobilya. (2024). Hakkımızda. https://www.alpino.com.tr/hakkimizda adresinden 5 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Askeri Tarih Belgeler Dergisi. (2007). Büyük taarruz ve İzmir’in kurtuluşu. 121, 53-58. https://www.msb.gov.tr/Content/Upload/Docs/askeritariharsiv/ATBD_121.pdf adresinden 3 Ekim 2024 tarihinde alındı.
• Ateş, S., Namal, Y. ve Erdoğan, M. (2019). Harf inkılabı ve millet mektepleri. Ötüken Neşriyat.
• Avcı, F. (2012). Kütahya ilinin turizm coğrafyası [Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi]. https://www.atauni.edu.tr/yuklemeler/fd7c4923810bd83f6830a5a116d721a5.pdf
• Başbakanlık Osmanlı Arşivi. (1944.06.11). Kütahya’nın Simav, Gediz, Emet ve Tavşanlı kazalarına bağlı köylerde yapılan düzenlemeler. (Yer Numarası:171-32-3). s.4. Devlet Arşivleri Başkanlığı.
• Başbakanlık Osmanlı Arşivi. (1944.25.06). Gediz Depremi sonrası heyetin yaptığı yardımlar. (Yer Numarası:1584-464-2). s.2. Devlet Arşivleri Başkanlığı.
• Başbakanlık Osmanlı Arşivi. (1945.27.08). Yıkılan ve zarar gören yerlerin zararlarının temini. (Yer Numarası:1584-464-2). s.1.Devlet Arşivleri Başkanlığı.
• Başbakanlık Osmanlı Arşivi. (1951.23.02). Kütahya-Gediz Parti Binası ve halkevinin tamiri ve ihtiyaçlarının giderilmesi. (Yer Numarası:1755-1125-3). s.6. Devlet Arşivleri Başkanlığı.
• Başbakanlık Osmanlı Arşivi. (1951.23.03). Kütahya’nın Gediz İlçesine Bağlı Saz Köyünde bulunan Linyit Madeni işletme imtiyazının Ali Rıza Kuzucan’a verilmesi. (Yer Numarası:125-23-8). s.1. Devlet Arşivleri Başkanlığı.
• Başbakanlık Osmanlı Arşivi. (1955.25.08). Gediz- Demirköprü Barajı Hidroelektrik Santralinde elektrik üretilmesi, nakli ve satışının Ege Elektrik Türk Anonim Şirketine verilmesi. (Yer Numarası:140-80-4). s.1. Devlet Arşivleri Başkanlığı.
• Başbakanlık Osmanlı Arşivi. (1956.12.01). Gediz- Kayaköy Hidroelektrik tesisleri hakkında. (Yer Numarası:94-588-1). s.6. Devlet Arşivleri Başkanlığı.
• Başbakanlık Osmanlı Arşivi. (1970.28.05). 1970 Yılı Mart ve Nisan Aylarında merkezi Gediz olan bölgede meydana gelen depremden zarar görenlerden, silah altına alınacak olanların celplerinin bir yıl ertelenmesi. (Yer Numarası:251-38-13). s.1. Devlet Arşivleri Başkanlığı.
• Başbakanlık Osmanlı Arşivi. (1970.04.12). Gediz Depreminden zarar gören esnaf ve küçük sanatkarın Türkiye Halk Bankasına olan borçlarının ertelenmesi. (Yer Numarası:259-84-19). s.1. Devlet Arşivleri Başkanlığı.
• Başbakanlık Osmanlı Arşivi. (1970.05.08). Gediz ilçe merkezinde meydana gelen depremde zarar gören 83 ailenin Altıntaş ilçesi Dumlupınar bucağına yerleştirilmesi. (Yer Numarası:255-59-6). s.1. Devlet Arşivleri Başkanlığı.
• Başbakanlık Osmanlı Arşivi. (1970.10.11). Gediz Depremi dolayısıyla Akçaalan bucağında evleri yıkılan ailelerin Kütahya il merkezinde gecekondu önleme bölgesi sahasına yerleştirilmesi. (Yer Numarası:259-79-7). s.1. Devlet Arşivleri Başkanlığı.
• Başbakanlık Osmanlı Arşivi. (1970.05.08). Gediz ilçe merkezinde depremden zarar gören 2349 ailenin Karılar Pazarı mevkiine yerleştirilmesi. (Yer Numarası:255-59-5). s.1. Devlet Arşivleri Başkanlığı.
• Başbakanlık Osmanlı Arşivi. (1971.20.03). Hollanda’nın Gediz depremzedeleri için gönderdiği tereyağının paketleme ve tanzim satışı işinin Et ve Balık Kurumuna verilmesi. (Yer Numarası:263-19-9). s.1. Devlet Arşivleri Başkanlığı.
• Başbakanlık Osmanlı Arşivi. (1972.29.02). Kütahya’nın Muhipler Köyünün Gediz Belediyesi sınırları içine alınması. (Yer Numarası:375-14-10). s.2. Devlet Arşivleri Başkanlığı.
• Başbakanlık Osmanlı Arşivi. (1988.07.12). Eskigediz Belediyesinin Kurulması. (Yer Numarası:644-40-12). s.75. Devlet Arşivleri Başkanlığı.
• Başbakanlık Osmanlı Arşivi. (1998.27.05). GEDAŞ Gediz Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi ne elektrik dağıtım ve ticareti yapma görevi verilmesi. (Yer Numarası:936-173-3). s.1. Devlet Arşivleri Başkanlığı.
• Baykapı. (2021). Tarihçemiz. https://baykapi.com.tr/hakkimizda adresinden 5 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Berber, E. (2006). Gediz’de şehirsel gelişme [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=q_35Elx1WjuXmpjiIlc_3A&no=hh58cnClbR3dWn5wJ8H8FA
• Candan Makina. (2021). Bir başarı hikayesi. https://www.candanmakina.com/tr/bir-basari-hikayesi adresinden 7 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Cumhuriyet Gazetesi. (26 Ağustos 1935, S.5) 2660 metre yükseklikte yüz yaylası olan dağ. https://www.gastearsivi.com/gazete/cumhuriyet/1935-08-26/5 adresinden 13 0cak 2025 tarihinde alındı.
• Cumhuriyet Gazetesi. (3 Şubat 1938, S.8). Ege’de bütün nehirler süratle yükseliyor. https://www.gastearsivi.com/gazete/cumhuriyet/1938-02-03/8 adresinden 13 0cak 2025 tarihinde alındı.
• Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2009). Isınmadan kaynaklanan hava kontrolü yönetmeliği. https://www.cmo.org.tr/isinmadan-kaynaklanan-hava-kirliliginin-kontrolu-yonetmeligi-16764 adresinden 11 Mart 2025 tarihinde alınmıştır.
• Elma Yapı İnşaat. (2021). Hakkımızda. https://elmayapi.com/hakkimizda adresinden 7 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Enerji Atlası. (2014). Kayaköy hidroelektrik santrali. https://www.enerjiatlasi.com/hidroelektrik/ adresinden 8 Mart 2025 tarihinde alınmıştır.
• Erdoğan, M. (2006). Millî mücadelede Kütahya ve çevresindeki savaşlar [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Dumlupınar Üniversitesi.
• Erinç, S., Bilgin, T., Bener, M., Sungur, K., Erer, S. ve Göçmen, K. (1970). 28 Mart 1970 Gediz depremi tatbiki jeomorfolojik etüt. İstanbul Üniversitesi Enstitü Yayınları.
• Erkan, N. Ç., Seçilmişler, T. ve Boşdurmaz, N. (2007). 35 yıl sonra Gediz depremi: Depremin, yaşayanlar ve iki yerleşme üzerindeki etkileri. TÜBA Kültür Envanteri Dergisi, (6), 139-149. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tubaked/issue/57276/810139
• Gediz Ambalaj Sanayi ve Ticaret A.Ş. (2025). Türkiye’nin lideri global oyuncu. https://gedizambalaj.com/pages/hakkimizda adresinden 7 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Gediz Belediyesi. (2020). Gediz tarihi. https://gediz.bel.tr/Gediz-Tarihi adresinden 19 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Gediz Çiftliği. (2022). Hakkımızda. https://www.gedizciftligi.com.tr/hakkimizda/ adresinden 6 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Gediz Devlet Hastanesi. (2021). Tarihsel gelişim. https://gedizdh.saglik.gov.tr/TR-28582/hakkimizda.html adresinden 6 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Gediz Kaymakamlığı. (2021). Belediyeler. http://gediz.gov.tr/mahalli-idareler adresinden 30 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Gediz Meslek Yüksekokulu. (2022). Bölüm ve programlar. https://gedizmyo.dpu.edu.tr/tr/index/sayfa/11509/bolum-ve-programlar adresinden 15 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Gediz Murat Dağı Termal ve Kayak Merkezi. (2022). Hakkımızda. https://muratdagi.gediz.bel.tr/hakkimizda adresinden 12 Mart 2025 tarihinde alınmıştır.
• Gediz Organize Sanayi Bölgesi. (2019). Egemar mermer. https://egemarmermer.com.tr/ adresinden 8 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Gediz Organize Sanayi Bölgesi. (2024). GOSB’nin kuruluşu. https://gedizosb.org.tr/kurumsal/gosb-nin-kurulusu/ adresinden 12 Mart 2025 tarihinde alınmıştır.
• Gediz Plastik. (2025). Hakkımızda. https://www.gedizplastik.com.tr/kurumsal/hakkimizda adresinden 7 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Gediz Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu. (2011). Hakkımızda. https://gshmyo.ksbu.edu.tr/defaultx/sayfa/498/hakkimizda adresinden 15 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Gediz Ticaret ve Sanayi Odası. (2022). Tarihçe. http://gediztso.org.tr/KURUMSAL/Tarih%C3%A7e/tabid/13906/Default.aspx adresinden 16 Mart 2025 tarihinde alınmıştır.
• Gediz Uluoymak Aile Sağlığı Merkezi. (2025). Hakkımızda. https://www.doktortakvimi.com/klinikler/kutahya-gediz-merkez-uluoymak-aile-sagligi-merkezi adresinden 7 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• GESPA Grup Gediz İnşaat. (2017). GESPA Gediz Kurumsal. https://gespagrup.com/kurumsal adresinden 8 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Goetz, P. W. (1988, C.9). Ana britannica, genel kültür ansiklopedisi. Hürriyet Ofset A.Ş.
• Göksal, H. (2013). 19. y.y. ortalarında Gediz’in sosyal ve ekonomik tarihi. Gediz Belediyesi Kültür Yayınları.
• Güner, Y. (2022). Gediz Depreminde yürütülen insani yardım çalışmalarının afet yönetim bağlamında değerlendirilmesi. Toplum, Ekonomik ve Yönetim Dergisi, 3(2), 121-150. https://dergipark.org.tr/tr/pub/teyd/issue/73560/1168535
• Hermaksan Makina. (2021). Şirket tarihçesi. https://hermaksanmakina.com/hakkimizda/ adresinden 8 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Hürriyet Gazetesi. (2018). Murat Dağında görsel şölen. https://www.hurriyet.com.tr/seyahat/murat-daginda-gorsel-solen-40762784 adresinden 16 0cak 2025 tarihinde alındı.
• İç Ege Giyim Sanayi. (2011). Hakkımızda. https://www.icegegiyimsan.com/hakkimizda adresinden 7 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Jaeschke, G. (1970). Türk millî mücadele kronolojisi. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Karabulut Dış Ticaret Anonim Şirketi. (2021). Hakkımızda. https://karabulut.com/kurumsal adresinden 5 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Kayaköy Belediyesi. (2011). Kayaköy tarihçe. https://www.kayakoy.bel.tr/tarihçe adresinden 6 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Milliyet Gazetesi. (2014). İşsiz kalan kömür işçileri. https://www.milliyet.com.tr/yerel-haberler/kutahya/gediz-de-issiz-kalan-komur-iscileri-perisan-10520078 adresinden 12 Mart 2025 tarihinde alınmıştır.
• Mutlu Gediz Geri Dönüşüm Tesisi. (2021). Mutlu Gediz. https://www.mutlu.com.tr/mutlu-gediz adresinden 7 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Nursan Elektrik. (2025). Hakkımızda. https://nursanelektrik.com/tr/hakkimizda adresinden 5 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Özav, L. (1999). Gediz iklimi hakkında. Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(3), 21-36. https://acikerisim.aku.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11630/2999/21-36.pdf?sequence=1&isAllowed=y adresinden 5 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Özbay, R. ve Genç, S. (2020,28, Ekim). Birinci beş yıllık sanayi planı. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 1-4. https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/yazardetay/998/Prof.%20Dr.%20Rahmi%20Deniz%20%C3%96ZBAY
• Özlü Elyaf. (2019). Hakkımızda. http://ozluelyaf.com/Hakk%C4%B1m%C4%B1zda/ adresinden 8 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Pınar, M. (2012). Gediz ansiklopedisi. Gediz Belediyesi Kültür Yayınları.
• Resmî Gazete. (2014). Başbakanlık mevzuatı geliştirme ve yayın genel müdürlüğü, iş kanunu. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/09/20140911M1.pdf adresinden 16 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Serra Tryler. (2018). Hakkımızda. https://serratreyler.com/kurumsal/hakkimizda adresinden 7 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Softeks Enerji Tekstil Tarım Turizm San. Tic. LTD. ŞTİ. (2016). Hakkımızda. http://www.softeks.com.tr/about-us.html adresinden 6 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Son Posta Gazetesi. (23 Temmuz 1935, S.4). Gediz Ilıcaları her hasta için kolaylık temin eder. https://www.gastearsivi.com/gazete/son_posta/1935-07-23/4 adresinden 14 0cak 2025 tarihinde alındı.
• Son Posta Gazetesi. (20 Ocak 1938, S.5) Halkevleri faydalı hizmetler yapıyor. https://www.gastearsivi.com/gazete/son_posta/1938-01-20/5 adresinden 14 0cak 2025 tarihinde alındı.
• Son Posta Gazetesi. (9 Aralık 1950, S.3). Gediz Elektriğe kavuştu. https://www.gastearsivi.com/gazete/son_posta/1950-12-09/3 adresinden 14 0cak 2025 tarihinde alındı.
• Soylu Group İplik. (2025). Kurumsal. https://soyluiplik.com.tr/tr/corporate/hakkimizda adresinden 6 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Tan Gazetesi. (22 Nisan 1938, S.5). Zelzelenin sebepleri ve doğurduğu korkunç felaketler. https://www.gastearsivi.com/gazete/tan/1938-04-22/5 adresinden 15 0cak 2025 tarihinde alındı.
• Tanin Gazetesi. (31 Ocak 1945, S.7). Kütahya’da ilköğretim çalışmaları. https://www.gastearsivi.com/gazete/tanin_yeni/1945-01-31/7 adresinden 15 0cak 2025 tarihinde alındı.
• Taşkın Tarım Sanayi ve Ticaret. (2016). Hakkımızda. https://taskintarim.com/about.php adresinden 6 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• TBMM Zabıt Ceridesi. (1971, C.62). TBMM basımevi. https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/tutanak_dergisi_pdfler.birlesimler_diger_meclisler?v_meclis=7&meclis_kisa_adi=CS&diger_donem_adi=t10
• TBMM Zabıt Ceridesi. (27.D., C.8, 15 Aralık 2018). TBMM basımevi. https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d27/c008/tbmm27008033.pdf
• Toplu Konut İdaresi Başkanlığı. (2018). İhale tarihleri. https://www.toki.gov.tr/ihale-tarihleri/13955 adresinden 8 Mart 2025 tarihinde alınmıştır.
• Ulus Gazetesi. (10 Haziran 1949, S.3). Gediz vadisinde yapılacak elektrik santrali. https://www.gastearsivi.com/gazete/ulus/1949-06-10/3 adresinden 15 0cak 2025 tarihinde alındı.
• Uzunçarşılı, İ. (2023). Kütahya şehri. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Vakit Gazetesi. (26 Ağustos 1934, S.5). Uşak’ta Futbol. https://www.gastearsivi.com/gazete/vakit/1934-08-26/5 adresinden 16 0cak 2025 tarihinde alındı.
• Yeni Asır Gazetesi. (26 Haziran 1935, S.2.). İçişleri Bakanı bir bildirim gönderdi. https://www.gastearsivi.com/gazete/yeni_asir/1935-06-26/2 adresinden 17 0cak 2025 tarihinde alındı.
• Yeni Gediz Gazetesi. (2007). Gediz tarım ve hayvancılık fuarı. https://yenigediz.com/cevre/gediz-tarim-ve-hayvancilik-fuari-acildi/6577/ adresinden 7 Mart 2025 tarihinde alınmıştır.
• Yıldırım, E. (2005). Toplumsal ve politik tarihimizde Gediz [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=IYfsLG_mYI8P00GMlE1xxQ&no=nGsldXe3pStmN6t4nVSZ3w
• Yurt Ansiklopedisi. (1975, C.7). Türkiye, il il: dünü, bugünü, yarını. Anadolu Yayıncılık.