CRITIC TABANLI ARAS YÖNTEMİ İLE ÖZEL SERMAYELİ KALKINMA VE YATIRIM BANKALARININ PERFORMANS ANALİZİ

Öz

Kalkınma ve yatırım bankaları ticari bankalardan farklı olarak uzun vadeli ekonomik kalkınma, altyapı projeleri, sermaye piyasası işlemleri ve kurumsal finansman gibi alanlarda faaliyette bulunmaktadırlar. Bu çalışma Türkiye’de faaliyette bulunan sekiz adet özel sermayeli kalkınma ve yatırım bankasının 2020-2023 dönemindeki finansal performansını CRITIC tabanlı ARAS Yöntemi ile analiz etmeyi amaçlamıştır. Çalışmada literatür incelenerek belirlenen yedi adet kriter kullanılmıştır. Analiz dönemi olarak 2020-2023 yılları seçilmiştir. Analizde kullanılan yöntem finansal performans değerlendirmesi gibi çok kriterli problemlerde güçlü bir hibrit yaklaşım sunmaktadır. CRITIC Yöntemi bulgularına göre; en önemli kriter dört yıl boyunca Faiz Gelirleri / Toplam Gelirler olarak tespit edilmiştir. En düşük öneme sahip kriterler ise 2023 ve 2022 yılında diğer kriterlere çok yakın olmakla beraber Ortalama Özkaynak Karlılığı, 2021 yılında Sermaye Yeterlilik Oranı ve 2020 yılında Ortalama Aktif Karlılığı olarak tespit edilmiştir. ARAS yönteminin 2020-2023 dönemi banka performans sıralamasına göre; Diler Yatırım Bankası ve Golden Global Yatırım Bankası en başarılı bankalar olarak tespit edilmiştir. Finansal performansı en düşük bankalar ise Bank Pozitif Kredi ve Kalkınma Bankası ile Aktif Yatırım Bankası olarak tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Finansal Performans
• Katılım ve Yatırım Bankaları,
• CRITIC
• ARAS

PERFORMANCE ANALYSIS OF PRIVATE CAPITAL DEVELOPMENT AND INVESTMENT BANKS USING THE CRITIC-BASED ARAS METHOD

Öz

Unlike commercial banks, development and investment banks specialize in areas including long-term economic development, infrastructure projects, capital market operations, and corporate finance. This study aims to evaluate the financial performance of eight privately capitalized development and investment banks operating in Türkiye over the period 2020–2023 using the CRITIC-based ARAS method. Seven criteria, identified through a comprehensive literature review, were employed in the analysis. The period from 2020 to 2023 was selected as the timeframe for examination. The methodology provides a robust hybrid framework suitable for addressing multi-criteria decision-making problems such as financial performance evaluation. According to the CRITIC method results, the most significant criterion throughout the four-year period was Interest Income to Total Income. The least important criteria, though exhibiting marginal differences from others, were identified as Average Return on Equity for the years 2022 and 2023, Capital Adequacy Ratio for 2021, and Average Return on Assets for 2020. Based on the performance rankings derived from the ARAS method, Diler Yatırım Bankası A.Ş. and Golden Global Yatırım Bankası were determined to be the highest-performing banks. Conversely, the lowest levels of financial performance were observed in Bank Pozitif Kredi ve Kalkınma Bankası and Aktif Yatırım Bankası.

Anahtar Kelimeler

• Financial Performance
• Development and İnvestment Banks
• CRITIC
• ARAS

Kaynakça

1. Akbulak, Y., Kavaklı, E. ve Tokmak, A. (2004). Kayıp yıllar, Türkiye’de 1980’li yıllardan bu yana kamu borçlanma politikaları ve bankacılık sektörüne etkileri. Beta Yay.
2. Akgül, Y. (2021). Borsa İstanbul’da işlem gören ticari bankaların finansal performansının bütünleşik CRITIC-COCOSO modeliyle analizi. Ekonomi ve Finansal Araştırmalar Dergisi, 3(2), 71–90.
3. Arabacı, H. (2018). Türkiye’de bankacılık sektörünün gelişimi (2000-2016). Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 2(3), 25–42.
4. Atlı Yavuz, Y. A. ve Tanyıldızı, İ. (2018). Türk bankacılık sektörünün gelişimi ve Tunceli ilinde bankacılık sektörü. Munzur Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(12), 86–105.
5. Aydın, Y. (2020). Bütünleşik CRITIC ve MAIRCA yöntemleri ile kamu sermayeli bankaların performans analizi. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(4), 829–838. https://doi.org/10.29106/fesa.834217 Babuşcu, Ş. ve Hazar, A. (2017). Genel bankacılık bilgileri. Bankacılık Akademisi Yayınları.
6. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu. (2025, 4 Haziran). Kuruluş listesi. https://www.bddk.org.tr/Kurulus/Liste/77 adresinden 04.06.2025 tarihinde alınmıştır.
7. Çetinbakış, M. ve Bektaş, S. (2023). Veri zarflama analizi ile seçilmiş kalkınma ve yatırım bankalarının etkinlik performanslarının değerlendirilmesi: 2010-2021 dönemi Türkiye örneği. Gazi İktisat ve İşletme Dergisi, 9(1), 51–65. https://doi.org/10.30855/gjeb.2023.9.1.004
8. Deniz, G. (2025). Entropi ve ARAS yaklaşımları yardımıyla mevduat bankacılığı sektörünün çok kriterli performans analizi. The Journal of Academic Social Science, 13(165), 168–183. https://doi.org/10.29228/ASOS.81557

9. Diakoulaki, D., Mavrotas, G. ve Papayannakis, L. (1995). Determining objective weights in multiple criteria problems: The CRITIC method. Computers & Operations Research, 22(7), 763–770.
10. Erdoğan, B. (2023a). Kalkınma ve yatırım bankalarının finansal performans analizi: TOPSİS yöntemi. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (34), 1–15. https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1264349
11. Erdoğan, B. (2023b). Sigorta şirketlerinin performansının CRITIC-MAIRCA modeliyle değerlendirilmesi: Türk sigortacılık sektörü üzerine bir araştırma. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(4), 1438–1455. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1076571
12. Gezen, A. (2019). Türkiye’de faaliyet gösteren katılım bankalarının entropi ve WASPAS yöntemleri ile performans analizi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (84), 213–232. https://doi.org/10.25095/mufad.625812
13. Gözkanan, Ü. H. ve Küçükbay, F. (2019). Katılım bankaları ile geleneksel bankaların ÇKKV yöntemleri ile performans değerlendirilmesi: TOPSIS ve gri ilişkisel analiz yöntemleri ile karşılaştırmalı analiz. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (25), 71–94. https://doi.org/10.18092/ulikidince.538666
14. Gül, S. ve Bektaş, S. (2022). Türkiye’de faaliyet gösteren konvansiyonel bankaların finansal istikrar performanslarının finansal sağlamlık göstergeleri ile değerlendirilmesi: Entropi ve ARAS yöntemleri ile analizi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (49), 553–572. https://doi.org/10.30794/pausbed.993857
15. Gündoğdu, A. (2018). Türkiye’de katılım bankalarının finansal performansının gri ilişki analizi ile ölçülmesi. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 17(Uluslararası Katılım Bankacılığı Özel Sayısı), 201–214. https://doi.org/10.18092/ulikidince.434619
16. Işık, Ö. (2019). Türk mevduat bankacılığı sektörünün finansal performanslarının entropi tabanlı ARAS yöntemi kullanılarak değerlendirilmesi. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(1), 90–98. https://doi.org/10.29106/fesa.533997
17. Işık, Ö. (2020). SD tabanlı MABAC ve WASPAS yöntemleriyle kamu sermayeli kalkınma ve yatırım bankalarının performans analizi. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (29), 61–78. https://doi.org/10.18092/ulikidince.705148
18. Katı, M. (2025). Kalkınma ve yatırım bankalarının finansal performanslarının CRITIC – MAIRCA yöntemleriyle incelenmesi. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (47), 11–28. https://doi.org/10.18092/ulikidince.1518691
19. Karahanoğlu, İ. (2017). Türk kalkınma ve yatırım bankalarının aktif karlılığını etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (50), 167–186. https://doi.org/10.18070/erciyesiibd.368584
20. Koç, S., Bağcı, A. ve Işık, K. C. (2016). Kalkınma ve yatırım bankalarının performansları açısından değerlendirilmesi: Türkiye ölçeği (2002-2012). Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(1), 227–256.
21. Mustafayeva, Z. (2020). Yatırım ve kalkınma bankalarının performans analizi 2013-2018 dönemi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
22. Öksüzkaya, M. ve Atan, M. (2023). 2016–2021 döneminde Türkiye’de kalkınma ve yatırım bankalarının finansal etkinliği: CRITIC yöntemi ve MABAC yöntemi ile bir uygulama. Bankacılık ve Finansal Araştırmalar Dergisi, 10(1), 14–32. https://doi.org/10.55026/jobaf.1187106
23. Özgür, E. (2021). Kalkınma ve yatırım bankalarının CAMELS analizi yöntemiyle finansal performanslarının değerlendirilmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(4), 3206–3221. https://doi.org/10.20491/isarder.2021.1318
24. Parasız, M. İ. (2007). Modern bankacılık teori ve uygulama. Ezgi Kitabevi Yayınları.
25. Parasız, M. İ. (2000). Para banka ve finansal piyasalar. Ezgi Kitabevi Yayınları.
26. Şenel, C. ve Şekeroğlu, S. (2019). Yatırım ve kalkınma bankalarının etkinliklerinin VZA yöntemiyle analizi ve Türk bankacılık sektöründe bir uygulama. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 54(1), 565–580. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.19.03.1101
27. Takan, M. ve Boyacıoğlu, M. A. (2011). Bankacılık: Teori, uygulama ve yöntem. Nobel Akademik Yayıncılık.
28. Taştan, H. ve Aydın, Y. (2023). Mevduat bankalarının finansal performansının CRITIC ve MARCOS yöntemleriyle değerlendirilmesi. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(4), 906–921. https://doi.org/10.29106/fesa.1380163
29. Tuğcu, C. T., Erdem, E., Çelik, F. ve Torun, T. (2018). Bankalarda kredi yönetimi. Anadolu Üniversitesi. Türkiye Bankalar Birliği. (2025, 2 Haziran). Banka ve sektör bilgileri. istatistiki raporlar. https://www.tbb.org.tr/istatistiki-raporlar/2024-yillik-secilmis-rasyolar adresinden 02.06.2025 tarihinde alınmıştır.
30. Ural, M., Demireli, E. ve Güler Özçalık, S. (2018). Kamu bankalarında performans analizi: Entropi ve WASPAS yöntemleri ile bir uygulama. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (31), 129–141. https://doi.org/10.30794/pausbed.414721
31. Yavuz, A. E., Hazar, A. ve Babuşcu, Ş. (2023). Kalkınma ve yatırım bankalarının performanslarının MULTIMOORA yöntemiyle karşılaştırılması: Türkiye örneği. Verimlilik Dergisi, 57(1), 139–158. https://doi.org/10.51551/verimlilik.1101896
32. Zavadskas, E. K. ve Turskis, Z. (2010). A new additive ratio assessment (ARAS) method in multicriteria decision making. Technological and Economic Development of Economy, 16(2), 159–172.