TÜRKİYE’DE POLİTİKA FAİZİ VE REEL DÖVİZ KURUNUN ENFLASYON DİNAMİKLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ: YAPISAL KIRILMALAR ALTINDA ARDL SINIR TESTİ VE NEDENSELLİK ANALİZİ (2010–2025)

Öz

Türkiye gibi kırılgan ve dışa açık ekonomilerde, döviz kurunda ve faiz oranında meydana gelen dalgalanmaların enflasyonu doğrudan etkilediği anlaşılmaktadır. Çalışmanın amacı, Türkiye’de politika faizi ile reel efektif döviz kurunun enflasyon üzerindeki kısa ve uzun dönem etkileri ile aralarındaki nedensellik ilişkisini ampirik olarak inceleyerek enflasyonla mücadelede uygulanabilecek parasal politikalara yönelik literatüre katkı sunmaktır. Çalışmada 2010-2025 yıllarına ait aylık veriler kullanılmaktadır. Analizde kullanılan seriler ise politika faizi, enflasyon göstergesi olarak Tüketici Fiyat Endeksi ve reel efektif döviz kurundan oluşmaktadır. Öncelikle serilerin durağanlığının hangi düzeyde gerçekleştiğini ortaya çıkarmak için ADF ile olası yapısal kırılmaların etkisini dâhil etmek amacıyla Zivot Andrews birim kök testleri uygulanmıştır. Serilerin durağanlık düzeylerinin I(0) ve I(1) olduğu tespit edildikten sonra seriler arasındaki kısa ve uzun dönemli ilişkiyi ortaya çıkarmak amacıyla ARDL sınır testi yapılmıştır. Ayrıca seriler arasındaki nedenselliğin yönünü saptamak için Toda-Yamamoto nedensellik testi yapılmaktadır. Elde edilen sonuçlara göre politika faizi ve enflasyon serilerinin yapısal değişimle durağan hale geldiği, yapılan sınır testi sonucuna göre ise seriler arasında güçlü bir kısa ve uzun dönem ilişkisinin olduğu belirlenmiştir. Diğer taraftan reel efektif döviz kuru ile enflasyon arasında çift yönlü ve istatistiki açıdan anlamlı, politika faizinden reel efektif döviz kuruna doğru istatistiki açıdan anlamlı bir nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Politika Faiz
• Enflasyon
• Reel Efektif Döviz Kuru
• ARDL
• Toda-Yamamoto

THE EFFECTS OF THE POLICY INTEREST RATE AND THE REAL EXCHANGE RATE ON INFLATION DYNAMICS IN TÜRKİYE: AN ARDL BOUNDS TESTING AND CAUSALITY ANALYSIS UNDER STRUCTURAL BREAKS (2010–2025)

Öz

It is understood that in fragile and highly open economies such as Türkiye, fluctuations in the exchange rate and interest rate directly influence inflation. The aim of this study is to empirically examine the short- and long-run effects of the policy interest rate and the real effective exchange rate on inflation in Türkiye, as well as the direction of causality between these variables, and to contribute to the literature by providing insights for monetary policies aimed at combating inflation. The study uses monthly data for the period 2010-2025. The series used in the analysis consist of policy rate, Consumer Price Index as an indicator of inflation and real effective exchange rate. First, ADF is used to determine the level of stationarity in the series, and Zivot Andrews unit root tests are used to include the effect of possible structural breaks. The ARDL bounds test is used to reveal the short- and long-term relationship between the series, and to determine the stationarity levels of the series as I(0) and I(1). Additionally, the Toda-Yamamoto causality test is applied to determine the direction of causality between the series. The results indicate that the policy rate and inflation series become stationary with structural change, and the bounds test reveals a strong long-run relationship between the series. On the other hand, it is understood that there is a bidirectional and statistically significant causal relationship between the real effective exchange rate and inflation, and a statistically significant causal relationship from the policy rate to the real effective exchange rate.

Anahtar Kelimeler

• Policy Interest
• Inflation
• Real Effective Exchange Rate
• ARDL
• Toda-Yamamoto

Kaynakça

1. Achsani, N. A., Fauzi, A. J. F. A. ve Abdullah, P. (2010). The relationship between inflation and real exchange rate: Comparative study between Asean, the EU and North America. European Journal of Economics, Finance and Administrative Sciences, 18, 1450-2275.
2. Ahmed, R. R., Vveinhardt, J., Streimikiene, D. ve Fayyaz, M. (2017). Multivariate Granger causality between macro variables and KSE 100 index: Evidence from Johansen cointegration and Toda and Yamamoto causality. Economic Research, 30(1), 1497-1521. https://doi.org/10.1080/1331677X.2017.1340176
3. Akçalı, B. Y., Mollaahmetoğlu, E. ve Altay, E. (2019). Türkiye’de faiz, enflasyon ve kur şoklarının bulaşıcılığının ARMA-EGARCH yöntemiyle analizi. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6, 29-43. https://doi.org/10.17336/igusbd.615922
4. Asari, F. F. A. H., Baharuddin, N.S., Juson, N., Mohamad, Z., Shamsudin, N. ve Jusoff, K. (2011). A Vector Error Correction Model (VECM) approach in explaining the relationship between ınterest rate and ınflation towards exchange rate volatility in Malaysia. World Applied Sciences Journal, 12(3), 49-56.
5. Aydın, Ü. ve Kara, O. (2012). Türkiye’de döviz kuru-enflasyon etkileşiminin para politikası üzerine etkileri. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, 49, 572-573.
6. Aytekin, İ., Bayrakdar, S. ve Aksoy, E. (2023). Türkiye’de döviz kuru ile enflasyon arasındaki uzun ve kısa dönem ilişkisinin incelenmesi. İktisat Politikası Araştırma Dergisi, 10(1), 87-112. https://doi.org/10.26650/JEPR1114402
7. Bal, O. (2012). Döviz kuru, mevduat faiz oranı, enflasyon ve devlet iç borçlanma senetleri ilişkisi: 1994-2008. Akademik Bakış Dergisi, 31, 1-20.
8. Başçı, E. ve Kara, H. (2011). Finansal istikrar ve para politikası. İktisat İşletme ve Finans Dergisi, 26(302), 9-25. https://doi.org/10.3848/iif.2011.302.0925

9. Boratav, K. (2015). Türkiye iktisat tarihi (26. Baskı). İmge Kitabevi.
10. Bozkurt, H. (2021). Türkiye’de para politikası-döviz kuru-enflasyon ilişkisinin ampirik analizi. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 11(3), 981-994. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1000589
11. Bölükbaş, M. (2020). Türkiye ekonomisinde enflasyon ve faiz oranı COVID19 salgınından etkilendi mi?. Bankacılar Dergisi, 115, 50-68.
12. Çavdar, T. (2019). Türkiye’nin demokrasi tarihi (6. Baskı). İmge Kitabevi.
13. Çiğdem, G. ve Aydın, A. (2024). Türkiye ekonomisinde enflasyon ve faiz oranlarının döviz kuru üzerindeki etkileri: Ardl modeli yaklaşımı. International Journal of Management Economics and Business, 20(24), 447-465. https://doi.org/10.17130/ijmeb.1486700
14. Das, A., Mukherjee, B., ve Brahma, S. (2025). The interaction between exchange rate, interest rate and ınflation rate: The case of India. European Economic Letters, 15(2), 2924-2933. https://doi.org/10.52783/eel.v15i2.3132
15. Demez, S. (2021). Türkiye’de döviz kuru ve enflasyonla mücadelede faiz oranlarının etkinliği: Fourier eşbütünleşme analizi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 23(40), 132-144.
16. Dereli, D. D. (2018). Türkiye’de döviz kuru ile enflasyon arasındaki ilişkinin VAR tekniği ile analizi. Turkish Studies, 13(30), 137-150. http://doi.org/10.7827/TurkishStudies.14427
17. Dinç, M. (2023). Enflasyon, döviz kuru, faiz oranı ve para arzı arasındaki ilişki: Türkiye’den kanıtlar. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(1), 969-994. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1229709
18. Eğilmez, M. (2021). Faizi düşürürsek mi enflasyon düşer, yükseltirsek mi? (Kendime Yazılar). https://www.magfiegilmez.com/2021/09 adresinden 12 Mart 2026 tarihinde alınmıştır.
19. Erarslan, C. (2020). Enflasyon ve faiz oranları arasındaki nedensellik ilişkisi: ABD’de Fisher etkisinin geçerliliği. Social Sciences Studies Journal, 6(72), 4741-4751, http://doi.org/10.26449/sssj.2688.
20. Ericsson, N. R. ve MacKinnon, J. G. (2003). Distributions of error correction tests for cointegration. The Econometrics Journal, 5(2), 285-318. https://doi.org/10.1111/1368-423X.00085
21. Fisher, I. (1930). The Theory of interest: As determined by ımpatience to spend ıncome and opportunity to ınvest ıt. The MacMillan Company.
22. Friedman, M. (1951) Comments on monetary policy. Review of economics and statistics, 33(3), 186- 191.
23. Granger, C.W.J. ve Newbold, P. (1974). Spurious regressions in econometrics. Journal of Econometrics, 2(2), 111-120. https://doi.org/10.1016/0304-4076(74)90034-7
24. Hameli, C. K. ve Rençber, Y. (2020). Examining the causal relationship between exchange rates, foreign investments and inflation rate: ILIRIA International Review, 10(1), https://doi.org/10.21113/IIR.V10I1.559
25. İslam İktisadı Araştırma Merkezi [İKAM], (2025). İktisat izleme raporu (Yayın no. 257). www.ilke.org.tr/files/netstk/50/web/115/5138/dosyalar/air_iktisat_2024_web.pdf adresinden 18 Mart 2026 tarihinde alınmıştır.
26. İşcan, H. ve Kaygısız, A.D. (2019). Türkiye’de döviz kuru, enflasyon ve faiz oranı ilişkisi: 2009-2017 Uygulaması. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17, 581-604.
27. Jamar, N. ve Yunus, A. A. M. A. P. (2025). Monetary policy transmission channels through ınterest rate and ınflation channels in Indonesia: VECM Analysis 2018-2024. RIGGS, 4(3), 8636–8646. https://doi.org/10.31004/riggs.v4i3.3283.
28. Keskin, N. (2018). Küresel kriz sonrası Türkiye’de yeni para politikası yaklaşımının benimsenmesinde sermaye akımlarının rolü ve sermaye kontrollerine ilişkin bir değerlendirme. Yönetim Bilimleri Dergisi, 16(31), 161-195.
29. Keynes, J.M. (1937). Alternative theories of the rate of interest. The Economic Journal, 186(47), 241-252.
30. Koçbulut, Ö. ve Çalışkan, F. (2025). Türkiye’de enflasyon ve faiz oranları arasındaki uzun dönemli ilişkinin Fisher Hipotezi çerçevesinde incelenmesi. Kayseri Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 404-432. https://doi.org/10.51177/kayusosder.1700047
31. Low, Y. W. ve Chan, T. H. (2017). Foreign exchange rate, ınterest rate, ınflation rate and economic growth in Malaysia. Global Business and Management Research An International Journal, 9(4), 110-127.
32. Mackınnon, J.G. (1996). Numerical distribution functions for unit root and cointegration tests. Journal of Applied Econometrics, 11(6), 601-618. https://doi.org/10.1002/(SICI)1099-1255(199611)11
33. Makhdom, M.A. (2021). Makroekonomik göstergeler ile döviz kuru arasındaki ilişkinin analizi: (2005:01-2019:10) Türkiye uygulaması. İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(1), 772-789. https://doi.org/10.20491/isarder.2021.1163
34. Mishkin, F. S. ve Schmidt, H. K. (2007). One decade of inflation targeting in the World: What do we know and what do we need to know? NBER Working Paper Series, 8397, 1-46.
35. Nadeem, M.Y. (2025). The role of inflation and exchange rate on South Asian Economies: A comprehensive analysis. International Journal of Social Sciences Bulletin, 3(7), 1-10. https://doi.org/10.5281/zenodo.15789771.
36. Oğuz, H. (2008). Bir optimal parasal politika ilkesi olarak Friedman kuralı. Elektronik Sosyal Bilimler, 7(23), 1-41. https://doi.org/10.3848/iif.2008.272.3054
37. Örnek, İ. ve Uğur, B. (2016). Küresel kriz sürecinde gelişmiş ve gelişmekte olan ekonomilerde para politikaları. Çukurova Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20(1), 209–235.
38. Özen, E., Özdemir, L. ve Grima, S. (2020). The relationship between the exchange rate, interest rate and inflation: The case of Turkey. Scientific Annals of Economics and Business, 67(2), 259-275. https://doi.org/10.47743/saeb-2020-0014
39. Pesaran, M.H., Shin, Y. ve Smith, R.J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationship. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326. https://doi.org/10.1002/jae.616
40. Saraçoğlu, M., Kuzu, M. ve Kocaoğlu, F. (2015). Türkiye ekonomisinde sermaye hareketleri, döviz kuru, enflasyon ve faiz arasındaki etkileşimlerin küresel ekonomi politik çerçevesindeki analizi. Gazi İktisat ve İşletme Dergisi, 1(2), 75-110.
41. Sarı, S. (2024). Türkiye ekonomisinde döviz kurunun geçiş etkisi: 2009-2023 dönemi için bir zaman serisi analizi. Journal of Academic Opinion, 4(2), 77-84.
42. Sever, E. ve Mızrak, Z. (2007). Döviz kuru, enflasyon ve faiz oranı arasındaki ilişkiler: Türkiye uygulaması. Selçuk Üniversitesi, İİBF Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 7(13), 264-283.
43. Seyidoğlu, H. (2003). Uluslararası iktisat: Teori, politika ve uygulama (15. Baskı). Güzem Yayınları.
44. Suciany, A.D., Damayanti, C.R. ve Darmawan, A. (2024). Exchange rate, inflation, interest rate and economic growth: How they interact in ASEAN. Jurnal Administrasi Bisnis, 18(2), 245-256. https://doi.org/10.21776/ub.profit.2024.018.02.8
45. Sümer, A. L. (2020). Geleneksel olmayan para politikası kapsamında neo-fisher etkisi: 2008 sonrası Türkiye deneyimi. Uluslararası Ticaret ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi 4(1), 1-21. https://doi.org/10.30711/utead.691797
46. Şeker, H. (2022). Türkiye’de kur-enflasyon geçişkenliği üzerine bir analiz. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(1), 131-142. https://doi.org/10.29106/fesa.1068026
47. Şen, H., Kaya, A., Kaptan, S. ve Cömert, M. (2019). Interest rates, inflation, and exchange rates in fragile EMEs: A fresh look at the long-run interrelationships. The Journal of International Trade Economic Development, 29(3), 289-318. https://doi.org/10.1080/09638199.2019.1663441
48. Tayyar, A. E. (2019). Neo-Fisher etkisi ve Türkiye uygulaması. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(36), 307-339. https://doi.org/10.21550/sosbilder.464632.
49. Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası. (2004). Enflasyon kitapçığı. https://www.tcmb.gov.tr adresinden 5 Aralık 2025 tarihinde alınmıştır.
50. Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası. (2009). Yıllık rapor. https://www.tcmb.gov.tr adresinden 6 Aralık 2025 tarihinde alınmıştır.
51. Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası. (2025). Elektronik Veri Dağıtım Sistemi (EVDS). https://evds2.tcmb.gov.tr adresinden 21 Şubat 2026 tarihinde alınmıştır.
52. Toda, H.Y. ve Yamamoto, T. (1995). Statistical inference in vector autoregressions with possibly integrated processes. Journal of Econometrics, 66, 225-250. http://doi.org/10.1016/0304-4076(94)01616-8
53. Turna, Y. ve Özcan, A. (2021). The relationship between foreign exchange rate, interest rate and inflation in Turkey: ARDL approach. Journal of Ekonomi, 3(1), 19-23.
54. Türkiye İstatistik Kurumu. (2025). Veri portalı. https://veriportali.tuik.gov.tr/tr adresinden 21 Şubat 2026 tarihinde alınmıştır.
55. Türk, E. ve Çetin, A. (2015). Döviz kurundan fiyatlara geçiş etkisinin granger nedensellik testi ile incelenmesi Türkiye örneği. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 27-38.
56. Ünlü, M. (2023). Makroekonomik göstergeler ve BİST enerji endeksi arasındaki ilişkinin incelenmesi: Ampirik bir analiz. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 25(45), 984-997.
57. Ünsal, Y., Kaplan, Y. ve Günsoy, G. (2021). Döviz kuru ve sektörel enflasyon ilişkisi: Türkiye üzerine ampirik bir analiz. Journal of Academic Opinion, 1(1), 15-23. https://doi.org/10.5281/zenodo.7497218
58. Yapraklı, S. (2007). Türkiye’de enflasyon ve döviz kurunun para politikası kuralı üzerindeki etkisi. İktisat, İşletme ve Finans, 22(258), 122-135. https://doi.org/10.3848/iif.2007.258.0176
59. Yavuz, N. Ç. (2006). Türkiye’de turizm gelirlerinin ekonomik büyümeye etkisinin testi: Yapısal kırılma ve nedensellik analizi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 7(2), 162-171. https://doi.org/10.31671/dogus.2019.249
60. Yılancı, V. ve Özcan, B. (2010). Yapısal kırılmalar altında Türkiye için savunma harcamaları ile gsmh arasındaki ilişkinin analizi. C.Ü İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 11(1), 21-33.
61. Yıldız, Ş. ve Başar, S. (2018). Türkiye’de enflasyon, faiz oranı ve döviz kuru arasındaki ilişkinin nedensellik analizi. Türkiye Studies, 13(7), 309-328. http://doi.org/10.7827/TurkishStudies.13024
62. Yorulmaz, R. (2018). ABD yaptırımları ve kur krizinin bölge ekonomilerine yansımaları. Ortadoğu Araştırmaları Merkezi, 218, 3-14.
63. Zivot, E. ve Andrews, D. W. K. (1992). Further evidence of the great crash, the oil-price shock and the unit root hypothesis. Journal of Business and Economic Statistics, 10(3), 251-270. https://doi.org/10.2307/1391541.