Araştırma Makalesi

YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ KARAR ALMA SİSTEMLERİNİN ORTA KADEME YÖNETİCİLERİN OTONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: KARAR YAPISININ ARACI VE LİDERLİĞİN DÜZENLEYİCİ ROLÜ

Sayı: Advanced Online Publication Erken Görünüm Tarihi: 19 Eylül 2026
PDF İndir
TR EN

YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ KARAR ALMA SİSTEMLERİNİN ORTA KADEME YÖNETİCİLERİN OTONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: KARAR YAPISININ ARACI VE LİDERLİĞİN DÜZENLEYİCİ ROLÜ

Öz

Bu çalışmanın amacı, yapay zekâ destekli karar alma sistemleri (YZ-DKS) kullanımına ilişkin algıların orta kademe yöneticilerin iş otonomisi üzerindeki etkisini araştırmak, bu ilişkinin karar yapısındaki değişim aracılığıyla nasıl gerçekleştiğini ortaya koymak ve dönüşümcü liderliğin alt boyutlarının bu ilişkideki düzenleyici rolünü incelemektir. Araştırma Türkiye’de kamu kurumlarında görev yapan orta kademe yöneticiler üzerinde yürütülmüş ve çalışma, YZ-DKS ile yönetsel özerklik arasındaki ilişkiyi aracılık ve moderasyon etkilerini birlikte ele alan çok katmanlı bir modelle incelemesi ve dönüşümcü liderliğin dört alt boyutunu analiz etmesi bakımından literatüre özgün katkı sunması beklenmektedir. Nicel araştırma kapsamında kartopu örnekleme yöntemiyle 390 kamu yöneticisinden elde edilen veriler doğrulayıcı faktör analizi, yapısal eşitlik modellemesi ve Hayes PROCESS analizleri kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular, YZ-DKS kullanım algılarının iş otonomisini negatif yönde etkilediğini ve bu etkinin büyük ölçüde karar yapısındaki değişim aracılığıyla gerçekleştiğini göstermektedir. Ayrıca dönüşümcü liderliğin özellikle entelektüel teşvik ve ilham veren motivasyon boyutlarının bu olumsuz etkiyi zayıflattığı belirlenmiştir. Çalışma, yapay zekâ tabanlı sistemlerin yönetsel özerklik üzerinde sınırlayıcı etkiler yaratabileceğini, ancak uygun liderlik yaklaşımlarının bu etkileri dengeleyebileceğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda insan odaklı teknoloji tasarımı ve dönüşümcü liderlik uygulamalarının güçlendirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

KARAR SAYISI TOPLANTI TARİHİ 2025.11.373 26.09.2025 "Yapılan görüşmeler sonucunda, aşağıdaki tabloda isimleri belirtilen araştırmacılar tarafından hazırlanan “Yapay Zeka Destekli Karar Alma Sistemlerinin Orta Kademe Yöneticilerin Otonomisi Üzerindeki Etkisi: Karar Yapısının Aracı ve Liderliğin Düzenleyici Rolü” isimli araştırma projesi dosyası ve ilgili belgeler araştırmanın gerekçe, amaç, yaklaşım ve yöntemleri dikkate alınarak incelenmiş olup, projenin gerçekleştirilmesinde etik sakınca bulunmadığına kurulumuz üyeleri tarafından oy birliği ile karar verilmiştir."

Kaynakça

  1. Avolio, B. J. and Bass, B. M. (2004). Multifactor Leadership Questionnaire (MLQ): Manual and sampler set (3rd ed.). Mind Garden.
  2. Baird, A. and Maruping, L. M. (2021). The next generation of research on is use: A theoretical framework of delegation to and from agentic is artifacts. Management Information Systems Quarterly, 45(1), 315-341. https://doi.org/10.25300/MISQ/2021/15882
  3. Bakker, A. B. and Demerouti, E. (2007). The job demands–resources model: State of the art. Journal of Managerial Psychology, 22(3), 309–328. https://doi.org/10.1108/02683940710733115
  4. Bass, B. M. (1985). Leadership: Good, better, best. Organizational Dynamics, 13(3), 26-40. https://doi.org/10.1016/0090-2616(85)90028-2
  5. Bass, B. M. and Avolio, B. J. (1994). Improving organizational effectiveness through transformational leadership. Sage Publications.
  6. Bass, B. M. and Avolio, B. J. (2011). Multifactor leadership questionnaire [Dataset]. https://doi.org/10.1037/t03624-000
  7. Bass, B. M. and Riggio, R. E. (2006). Transformational leadership (2nd ed.). Psychology Press.
  8. Berente, N., Gu, B., Recker, J. and Santhanam, R. (2021). Managing artificial intelligence. Management Information Systems Quarterly, 45(3), 1433-1450. https://doi.org/10.25300/MISQ/2021/16274

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Politika ve Yönetim (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

19 Eylül 2026

Yayımlanma Tarihi

-

Gönderilme Tarihi

31 Ocak 2026

Kabul Tarihi

9 Temmuz 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: Advanced Online Publication

Kaynak Göster

APA
Yaralı, M. C. (2026). YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ KARAR ALMA SİSTEMLERİNİN ORTA KADEME YÖNETİCİLERİN OTONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: KARAR YAPISININ ARACI VE LİDERLİĞİN DÜZENLEYİCİ ROLÜ. Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi, Advanced Online Publication. https://doi.org/10.58702/teyd.1878391
AMA
1.Yaralı MC. YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ KARAR ALMA SİSTEMLERİNİN ORTA KADEME YÖNETİCİLERİN OTONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: KARAR YAPISININ ARACI VE LİDERLİĞİN DÜZENLEYİCİ ROLÜ. TEYD. 2026;(Advanced Online Publication). doi:10.58702/teyd.1878391
Chicago
Yaralı, Mustafa Cihan. 2026. “YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ KARAR ALMA SİSTEMLERİNİN ORTA KADEME YÖNETİCİLERİN OTONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: KARAR YAPISININ ARACI VE LİDERLİĞİN DÜZENLEYİCİ ROLÜ”. Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi, sy Advanced Online Publication. https://doi.org/10.58702/teyd.1878391.
EndNote
Yaralı MC (01 Eylül 2026) YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ KARAR ALMA SİSTEMLERİNİN ORTA KADEME YÖNETİCİLERİN OTONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: KARAR YAPISININ ARACI VE LİDERLİĞİN DÜZENLEYİCİ ROLÜ. Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi Advanced Online Publication
IEEE
[1]M. C. Yaralı, “YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ KARAR ALMA SİSTEMLERİNİN ORTA KADEME YÖNETİCİLERİN OTONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: KARAR YAPISININ ARACI VE LİDERLİĞİN DÜZENLEYİCİ ROLÜ”, TEYD, sy Advanced Online Publication, Eyl. 2026, doi: 10.58702/teyd.1878391.
ISNAD
Yaralı, Mustafa Cihan. “YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ KARAR ALMA SİSTEMLERİNİN ORTA KADEME YÖNETİCİLERİN OTONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: KARAR YAPISININ ARACI VE LİDERLİĞİN DÜZENLEYİCİ ROLÜ”. Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi. Advanced Online Publication (01 Eylül 2026). https://doi.org/10.58702/teyd.1878391.
JAMA
1.Yaralı MC. YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ KARAR ALMA SİSTEMLERİNİN ORTA KADEME YÖNETİCİLERİN OTONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: KARAR YAPISININ ARACI VE LİDERLİĞİN DÜZENLEYİCİ ROLÜ. TEYD. 2026. doi:10.58702/teyd.1878391.
MLA
Yaralı, Mustafa Cihan. “YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ KARAR ALMA SİSTEMLERİNİN ORTA KADEME YÖNETİCİLERİN OTONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: KARAR YAPISININ ARACI VE LİDERLİĞİN DÜZENLEYİCİ ROLÜ”. Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi, sy Advanced Online Publication, Eylül 2026, doi:10.58702/teyd.1878391.
Vancouver
1.Mustafa Cihan Yaralı. YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ KARAR ALMA SİSTEMLERİNİN ORTA KADEME YÖNETİCİLERİN OTONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: KARAR YAPISININ ARACI VE LİDERLİĞİN DÜZENLEYİCİ ROLÜ. TEYD. 01 Eylül 2026;(Advanced Online Publication). doi:10.58702/teyd.1878391