ERIC MODELİ İLE KBRN HAZIRLIK VE MÜDAHALE KAPASİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: ERZİNCAN İLİ ÖRNEĞİ

Öz

Bu çalışma, Erzincan ilinde afet yönetim süreçleriyle ilişkili Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer (KBRN) risklerin, uluslararası düzeyde kabul gören ERIC modeli çerçevesinde değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Türkiye, jeolojik özellikleri, sanayi dağılımı, ulaşım alt yapısı ve tehlikeli madde akış yoğunluğu nedeniyle çok boyutlu KBRN tehditlerine açıktır. Tarihsel olarak büyük yıkıcı depremlerden etkilenen, aktif fay hatları ve stratejik ulaşım güzergahları üzerinde yer alan Erzincan ise KBRN açısından kritik bir konumdadır. Bu çalışmada doküman analizi yöntemiyle Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), Sağlık Bakanlığı, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO), Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) ve ilgili literatür incelemiştir. Erzincan'ın KBRN kapasitesi Acil Durum Müdahale ve Girişim Kapasitesi (ERIC) modelinin erken uyarı, risk azaltma, müdahale ve iyileştirme basamaklarıyla karşılaştırılmıştır. Bulgular, Erzincan'ın ilk müdahale kapasitesinin sağlık hizmetleri, Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi (UMKE) ve ambulans ekipleri tarafından şekillendirildiğini, ancak laboratuvar altyapısı, gelişmiş tespit sistemleri, kimyasal ve radyolojik analiz yetenekleri ve çok disiplinli koordinasyon konusunda önemli sınırlamaların devam ettiğini göstermektedir. ERIC modeli değerlendirmesi, Erzincan'ın ulusal erken uyarı ve risk değerlendirme sistemleriyle uyumlu olduğunu, ancak müdahale kapasitesi, personel eğitimi, saha lojistiği ve uzun vadeli iyileştirme planlaması konusunda iyileştirmelere ihtiyaç duyduğunu ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

• KBRN
• ERIC Modeli
• Erzincan
• Afet Yönetimi
• Risk Analizi

Etik Beyan

Bu makalede etik kurul iznine gerek yoktur. Etik kurul kararı gerekmediğine ilişkin ıslak imzalı onam formu sistem üzerindeki makale süreci dosyalarında yer almaktadır.

Teşekkür

Erzincan ilinin KBRN risk haritasının oluşturulmasında yardımlarını esirgemeyen Mustafa Köse’ye teşekkür ederiz.

EVALUATION OF CBRN PREPAREDNESS AND RESPONSE CAPACITY THROUGH THE ERIC MODEL: THE CASE OF ERZİNCAN PROVINCE

Öz

This study aims to assess Chemical, Biological, Radiological, and Nuclear (CBRN) risks related to disaster management processes in Erzincan Province within the framework of the internationally recognized ERIC model. Türkiye is vulnerable to multidimensional CBRN threats due to its geological characteristics, industrial distribution, transportation infrastructure, and the high volume of hazardous material flows. Historically affected by major destructive earthquakes and situated on active fault lines and strategic transportation routes, Erzincan holds a critical position in terms of CBRN risks. In this study, examined documents from Disaster and Emergency Management Authority (AFAD), the Ministry of Health, North Atlantic Treaty Organization (NATO), the International Atomic Energy Agency (IAEA), and relevant literature using a document analysis method. Erzincan’s CBRN capacity was compared with the Emergency Response and Intervention Capacity (ERIC) model’s stages of early warning, risk reduction, response, and recovery. The findings indicate that Erzincan’s initial response capacity is shaped by health services, National Medical Rescue Team (UMKE), and ambulance teams; however, significant limitations persist regarding laboratory infrastructure, advanced detection systems, chemical and radiological analysis capabilities, and multidisciplinary coordination. The ERIC model assessment revealed that Erzincan is compatible with national early warning and risk assessment systems, but requires improvements in response capacity, personnel training, field logistics, and long-term recovery planning.

Anahtar Kelimeler

• CBRN
• ERIC Model
• Erzincan
• Disaster Management
• Risk Assessment

Etik Beyan

This article does not require ethics committee approval. A hand-signed consent form stating that ethics committee approval is not required is included in the article’s submission files within the system.

Teşekkür

We would like to thank Mustafa Köse for his assistance in creating the CBRN risk map for Erzincan Province.

Kaynakça

1. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2014). Türkiye afet müdahale planı. https://www.afad.gov.tr/turkiye-afet-mudahale-plani adresinden 3 Mart 2026 tarihinde alınmıştır.
2. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2022). Türkiye afet risk azaltma planı. https://www.afad.gov.tr/turkiye-afet-risk-azaltma-plani-tarap adresinden 3 Mart 2026 tarihinde alınmıştır.
3. Alanka, D. (2024). Nitel bir araştırma yöntemi olarak içerik analizi: Teorik bir çerçeve. Kronotop İletişim Dergisi, 1(1), 64–84.
4. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
5. Brown, A. and Miller, B. (2021). Remote sensing and geographic information systems in natural disaster management. Journal of Disaster Management, 15(9), 45-62.
6. Brown, D., Lee, J. and Smith, T. (2019). Enhancing disaster response with real-time data analysis. Journal of Emergency Management, 18(2), 118-125.
7. Can, Z. (2024). Deprem sahasında acil yardım ve afet müdahale ekipleri için kimyasal risk faktörleri. M. Özdemir (Ed.), Acil durum ve afet görevlilerinin deprem sonrası arama ve kurtarma çalışmaları sırasında karşılaşabilecekleri iş sağlığı ve güvenliği riskleri (s. 37-50) içinde. Efe Akademi Yayınları.
8. Çelik, İ. H., Usta, G., Yılmaz, G. ve Yakupoğlu, M. (2020). Türkiye’de yaşanan teknolojik afetler (2000-2020) üzerine bir değerlendirme. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 49-57. http://dx.doi.org/10.22466/acusbd.776580

9. Dökmeci, A. H. ve Deniz, E. (2023). Kimyasal, biyolojik, radyolojik, nükleer (KBRN) olaylarında sağlık okuryazarlığı. Afet ve Risk Dergisi, 6(1), 273–293. http://dx.doi.org/10.35341/afet. 1136245
10. Erdal, H. (2018). Tehlikeli madde taşımacılığı güzergâh seçimi problemi için stokastik bir risk analizi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(6), 935–943. http://dx.doi.org/10.18506/anemon.376269
11. Ergün, Y. ve Cihan, A. Ş. (2025). Türkiye’de afet yönetimi ve afet müdahale stratejileri. M. Altıntaş (Ed.), Sosyal bilimlerde kuramsal çerçeveler ve metodolojik tartışmalar (s. 131-166) içinde. Özgür Yayınları.
12. Federal Emergency Management Agency. (2021). National preparedness report. Retrieved March 13, 2026 from https://www.waterisac.org/fema-releases-2021-national-preparedness-report
13. International Atomic Energy Agency. (2022). Emergency preparedness and response. Retrieved March 13, 2026 from https://www.iaea.org/topics/emergency-preparedness-and-response-epr
14. İl Afet Risk Azaltma Planı. (2021). Erzincan il afet risk azaltma planı. https://erzincan.afad.gov.tr/kurumlar/erzincan.afad/pdf/ERZINCAN_IRAP_2021-.pdf adresinden 12 Mart 2026 tarihinde alınmıştır.
15. İstanbul Sismik Riskin Azaltılması ve Acil Durum Hazırlık Projesi. (2023). Sağlık kurumları için afet ve acil durum planlama rehberi. https://www.ipkb.gov.tr/wp-content/uploads/2016/01/AFET-SAGLIK-KURUMLARI-REHBER.pdf adresinden 25 Mart 2026 tarihinde alınmıştır.
16. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170–189.
17. Marr, I., Francis, J. R., Stephens, D. P., Marshall, K., Read, D. J., Baird, R. W. and Coatsworth, N. (2021). Development of a mobile laboratory for sudden onset disasters. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 15(2), 170-180. http://dx.doi.org/10.1017/dmp.2019.128
18. Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. Jossey-Bass
19. North Atlantic Treaty Organization. (2021). Enhancing the resilience of allied societies through civil preparedness. Retrieved April 3, 2026 from https://www.nato-pa.int/download-file?filename=/sites/default/files/2021-10/011%20CDS%2021%20E%20rev.%202%20fin%20-%20RESILIENCE%20THROUGH%20CIVIL%20PREPAREDNESS%20-%20GARRIAUD-MAYLAM.pdf
20. Nükleer Düzenleme Kurumu. (2025). Radyasyondan korunma eğitimlerine ilişkin usul ve esasları (Karar No: 2025/121). https://www.ndk.org.tr/duyurular/radyasyondan-korunma-egitimlerine-iliskin-usul-ve-esaslari-2022025-tarihli-ve-2025-121-sayili-nukleer-duzenleme-kurulu-karari adresinden 25 Mart Mart 2026 tarihinde alınmıştır.
21. Organisation for Economic Co-operation and Development. (2020). Guiding principles for chemical accident prevention, preparedness and response. Retrieved April 2, 2026 from https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2023/06/oecd-guiding-principles-for-chemical-accident-prevention-preparedness-and-response-third-edition_6659db96/162756bf-en.pdf
22. Poudel, R., Hirai, Y., Asari, M. and Sakai, S. I. (2019). Field study of disaster waste management and disposal status of debris after Gorkha Earthquake in Kathmandu, Nepal. Journal of Material Cycles and Waste Management, 21(4), 753-765. http://dx.doi.org/10.1007/s10163-019-00835-3
23. Simon, J. L. and Burstein, P. (1985). An exposition of path analysis. In J. L. Simon and P. Burstein (Eds.), Basic research methods in social science (pp. 330–337). McGraw-Hill.
24. Terazono, A., Sakai, S., & Takatsuki, H. (2000). The Great Hanshin-Awaji Earthquake of Japan 1995 and asbestos emission. In J. W. S. Longhurst, C. A. Brebbia, & H. Power (Eds.), Air Pollution VIII: Vol. 8. WIT Transactions on Ecology and the Environment (pp.583-592). WIT Press. https://doi.org/10.2495/AIR000571
25. Tercan, B. (2022). Erzincan ilinin doğa kaynaklı afet riskleri ve yönetimi. M. Turan ve V. Oral (Ed.), Afet direnci kapsamında çalışmalar II (s. 127-146) içinde. Gazi Kitabevi.
26. Tolun, L., Martens, D., Okay, O. S. and Schramm, K. W. (2006). Polycyclic aromatic hydrocarbon contamination in coastal sediments of the Izmit Bay (Marmara Sea): Case studies before and after the Izmit Earthquake. Environment International, 32(6), 758-765. https://doi.org/10.1016/j.envint.2006.03.014
27. United Nations Office for Disaster Risk Reduction. (2015). What is the Sendai framework for disaster risk reduction. Retrieved March 21, 2026 from https://www.undrr.org/implementing-sendai-framework/what-sendai-framework
28. World Health Organization. (2023). Strengthening health emergency prevention, preparedness, response and resilience. Retrieved March 23, 2026 from https://cdn.who.int/media/docs/default-source/emergency-preparedness/who_hepr_wha2023-21051248b.pdf
29. World Meteorological Organization. (2018). Multi-hazard early warning systems: A checklist. Retrieved March 23, 2026 from https://community.wmo.int/sites/default/files/EWS_Checklist_0.pdf
30. Yılmaz, Z., Erol, S. ve Aplak, H. S. (2016). Transportation of hazardous materials (hazmat) a literature survey. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 22(1), 39-53. http://dx.doi.org/10.5505/pajes.2015.62134