‘May He/She Rest in Lights’: Araştırma Makalesi /Research Article Reflection on Wishes in Funerary Folklore

Yıl 2025, Sayı: 371, 19 - 37, 08.07.2025

Ali Osman Öztürk , Meral Ozan

https://doi.org/10.61620/tfa.66

https://izlik.org/JA85JD32MU

Öz

In Turkish-Islamic culture, it is customary to convey blessings to the
deceased, reflecting a broader spiritual framework that links death, memory,
and the afterlife. One frequently employed expression is the phrase: “May
he/she rest in light.” This notion, which draws on theological imagery rooted
in Surah An-Nur of the Qur’an, is manifested symbolically in funerary culture
through the motif of the oil lamp. During the Ottoman period, Nur—
understood as divine light—was commonly represented on gravestones in
the form of oil lamps. In the Republican era, this symbolic representation
appears to have undergone a transformation, with electric lighting gradually
supplanting earlier visual forms. This study also situates contemporary
grave-lighting practices within this historical trajectory, analyzing modern
examples such as solar-powered lamps and illuminated grave markers.
These practices not only reflect technological adaptation but also the
enduring resonance of light as a metaphor for divine presence and
remembrance. From a broader historical and mythological perspective, the
significance of light predates Islam in Turkish belief systems. In early Turkic
cosmologies, light was closely associated with Tengri, the Sky God, and
served as a symbol of divinity, transcendence, and cosmic order. Within this
context, the lighting practices carried out by family elders can be interpreted
as acts of care and devotion, intended to ensure that the deceased would
rest in light—both metaphorically and literally. Drawing on ethnographic
observations and visual documentation collected by Ali Işık in cemeteries in
Konya, this article examines how such traditions continue to embody deep
rooted cultural meanings. Additionally, the study investigates the layered
semantic and symbolic dimensions of the term Nur as it appears in grave
inscriptions. The term is analyzed in relation to its associations with divine
illumination, Qur’anic enlightenment, and the light of divine mercy and
forgiveness. These meanings underscore the complex role that Nur plays in
Turkish-Islamic commemorative culture. The symbolic representation of the
deceased as either resting in light or ascending into a radiant afterlife is also
addressed, revealing how metaphysical beliefs are visually and ritually
articulated. In conclusion, the article reflects on the cultural and emotional
significance of these practices for mourning families, and highlights their
continued relevance in shaping contemporary commemorative rituals and
understandings of the afterlife in Turkish society.

Anahtar Kelimeler

“nur” , light , oil lamp , tombstone , grave folklore

“Nur/ Işıklar İçinde Uyusun” Dileğinin Mezar Folkloruna Yansıması

https://izlik.org/JA85JD32MU

Öz

Türk-İslam kültüründe, ölen kişiye hayır dua iletmek yaygın bir gelenektir ve
bu uygulama, ölüm, hafıza ve ahiret arasındaki daha geniş bir manevi
çerçeveyi yansıtır. Bu bağlamda sıkça kullanılan ifadelerden biri “Işıklar içinde
yatsın” sözüdür. Kur’an-ı Kerim’in Nur Suresi’ne dayanan bu düşünce,
mezarlık kültüründe simgesel olarak kandil (yağ lambası) motifiyle temsil
edilmektedir. Osmanlı döneminde Nur (ilahi ışık), mezar taşlarında kandil
biçiminde somutlaştırılırken; Cumhuriyet döneminde bu sembolizm, giderek
elektrik ışığının kullanımıyla yer değiştirmiş görünmektedir. Bu çalışma, söz
konusu tarihsel gelişim doğrultusunda günümüz mezar aydınlatma
uygulamalarını da ele almakta; güneş enerjili lambalar ve ışıklı mezar
işaretleri gibi çağdaş örnekler üzerinden bir çözümleme sunmaktadır. Bu
uygulamalar, teknolojik uyarlamaların ötesinde, ışığın ilahi varlık ve
hatırlanma metaforu olarak süregelen etkisini ortaya koymaktadır. Daha
geniş bir tarihsel ve mitolojik bağlamda değerlendirildiğinde, ışık kavramının
önemi İslam öncesi Türk inanç sistemlerine kadar uzanmaktadır. Eski Türk
kozmolojilerinde ışık, doğrudan Gök Tanrı (Tengri) ile ilişkilendirilmiş ve
ilahilik, aşkınlık ve kozmik düzenin bir sembolü olarak görülmüştür. Bu
çerçevede, aile büyükleri tarafından gerçekleştirilen mezar aydınlatma
uygulamaları, hem değişmeceli hem de fiziksel anlamda ölen kişinin “ışık
içinde yatması”nı sağlamak amacıyla yapılan sevgi ve bağlılık ifadeleri olarak
değerlendirilebilir. Bu makalede, Ali Işık tarafından Konya’daki mezarlıklarda
yapılan etnografik gözlemler ve görsel belgeler temel alınarak, bu gelenekle
rin kültürel anlamı incelenmektedir. Ayrıca çalışma, mezar kitabelerinde yer
alan Nur kavramının çok katmanlı anlamsal ve sembolik boyutlarını
araştırmaktadır. Nur, ilahi aydınlanma, Kur’an’ın nuruyla aydınlanma ve ilahi
affın ışığıyla ilişkilendirilerek analiz edilmekte; bu çok yönlü anlamlar, Nur’un
Türk-İslam anma kültüründeki karmaşık rolünü gözler önüne sermektedir.
Ölen kişinin ışık içinde yatması ya da ışıklı bir ahirete yükselmesi gibi simgese
temsiller, metafizik inançların görsel ve ritüel yollarla nasıl ifade edildiğini de
ortaya koymaktadır. Sonuç olarak makale, bu uygulamaların yas tutan aileler
için taşıdığı kültürel ve duygusal önemi irdelemekte; günümüz Türkiye’sinde
anma ritüelleri ve ahiret tasavvurları üzerindeki kalıcı etkilerine dikkat çekmektedir.

Anahtar Kelimeler

“nur” , ışık , kandil , mezar taşı , mezar folkloru

Kaynakça

• Arslan, S. (1963). Karanlık gecelerin nurlu sabahı. İstanbul: Nuri Osmaniye Matbaası.
• Aslan Kalay, H. (2020). Kandil motifinin Anadolu-Türk mezar taşları ve dokumalar üzerindeki kullanımlarına yönelik karşılaştırmalı bir değerlendirme. In Türk ve İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Jg. 7, Heft 25, 13-26.
• Ay, M. (2014). Nur kavramından (24/35) nur metafiziğine: Pragmatik okumalar ve eleştirisi. In İslâmî Araştırmalar, 25(2), 97-107.
• Ayaz, B. (2020). Dua/İnanç tekerlemelerinin geçmişten bugüne işlevleri üzerine bir değerlendirme. In Kültür Araştırmaları Dergisi, (7), 68-80. DOI: 10.46250/kulturder. 789917.