‘May He/She Rest in Lights’: Araştırma Makalesi /Research Article Reflection on Wishes in Funerary Folklore

Öz

In Turkish-Islamic culture, it is customary to convey blessings to the deceased, reflecting a broader spiritual framework that links death, memory, and the afterlife. One frequently employed expression is the phrase: “May he/she rest in light.” This notion, which draws on theological imagery rooted in Surah An-Nur of the Qur’an, is manifested symbolically in funerary culture through the motif of the oil lamp. During the Ottoman period, Nur— understood as divine light—was commonly represented on gravestones in the form of oil lamps. In the Republican era, this symbolic representation appears to have undergone a transformation, with electric lighting gradually supplanting earlier visual forms. This study also situates contemporary grave-lighting practices within this historical trajectory, analyzing modern examples such as solar-powered lamps and illuminated grave markers. These practices not only reflect technological adaptation but also the enduring resonance of light as a metaphor for divine presence and remembrance. From a broader historical and mythological perspective, the significance of light predates Islam in Turkish belief systems. In early Turkic cosmologies, light was closely associated with Tengri, the Sky God, and served as a symbol of divinity, transcendence, and cosmic order. Within this context, the lighting practices carried out by family elders can be interpreted as acts of care and devotion, intended to ensure that the deceased would rest in light—both metaphorically and literally. Drawing on ethnographic observations and visual documentation collected by Ali Işık in cemeteries in Konya, this article examines how such traditions continue to embody deep rooted cultural meanings. Additionally, the study investigates the layered semantic and symbolic dimensions of the term Nur as it appears in grave inscriptions. The term is analyzed in relation to its associations with divine illumination, Qur’anic enlightenment, and the light of divine mercy and forgiveness. These meanings underscore the complex role that Nur plays in Turkish-Islamic commemorative culture. The symbolic representation of the deceased as either resting in light or ascending into a radiant afterlife is also addressed, revealing how metaphysical beliefs are visually and ritually articulated. In conclusion, the article reflects on the cultural and emotional significance of these practices for mourning families, and highlights their continued relevance in shaping contemporary commemorative rituals and understandings of the afterlife in Turkish society.

Anahtar Kelimeler

• “nur”
• light
• oil lamp
• tombstone
• grave folklore

“Nur/ Işıklar İçinde Uyusun” Dileğinin Mezar Folkloruna Yansıması

Öz

Türk-İslam kültüründe, ölen kişiye hayır dua iletmek yaygın bir gelenektir ve bu uygulama, ölüm, hafıza ve ahiret arasındaki daha geniş bir manevi çerçeveyi yansıtır. Bu bağlamda sıkça kullanılan ifadelerden biri “Işıklar içinde yatsın” sözüdür. Kur’an-ı Kerim’in Nur Suresi’ne dayanan bu düşünce, mezarlık kültüründe simgesel olarak kandil (yağ lambası) motifiyle temsil edilmektedir. Osmanlı döneminde Nur (ilahi ışık), mezar taşlarında kandil biçiminde somutlaştırılırken; Cumhuriyet döneminde bu sembolizm, giderek elektrik ışığının kullanımıyla yer değiştirmiş görünmektedir. Bu çalışma, söz konusu tarihsel gelişim doğrultusunda günümüz mezar aydınlatma uygulamalarını da ele almakta; güneş enerjili lambalar ve ışıklı mezar işaretleri gibi çağdaş örnekler üzerinden bir çözümleme sunmaktadır. Bu uygulamalar, teknolojik uyarlamaların ötesinde, ışığın ilahi varlık ve hatırlanma metaforu olarak süregelen etkisini ortaya koymaktadır. Daha geniş bir tarihsel ve mitolojik bağlamda değerlendirildiğinde, ışık kavramının önemi İslam öncesi Türk inanç sistemlerine kadar uzanmaktadır. Eski Türk kozmolojilerinde ışık, doğrudan Gök Tanrı (Tengri) ile ilişkilendirilmiş ve ilahilik, aşkınlık ve kozmik düzenin bir sembolü olarak görülmüştür. Bu çerçevede, aile büyükleri tarafından gerçekleştirilen mezar aydınlatma uygulamaları, hem değişmeceli hem de fiziksel anlamda ölen kişinin “ışık içinde yatması”nı sağlamak amacıyla yapılan sevgi ve bağlılık ifadeleri olarak değerlendirilebilir. Bu makalede, Ali Işık tarafından Konya’daki mezarlıklarda yapılan etnografik gözlemler ve görsel belgeler temel alınarak, bu gelenekle rin kültürel anlamı incelenmektedir. Ayrıca çalışma, mezar kitabelerinde yer alan Nur kavramının çok katmanlı anlamsal ve sembolik boyutlarını araştırmaktadır. Nur, ilahi aydınlanma, Kur’an’ın nuruyla aydınlanma ve ilahi affın ışığıyla ilişkilendirilerek analiz edilmekte; bu çok yönlü anlamlar, Nur’un Türk-İslam anma kültüründeki karmaşık rolünü gözler önüne sermektedir. Ölen kişinin ışık içinde yatması ya da ışıklı bir ahirete yükselmesi gibi simgese temsiller, metafizik inançların görsel ve ritüel yollarla nasıl ifade edildiğini de ortaya koymaktadır. Sonuç olarak makale, bu uygulamaların yas tutan aileler için taşıdığı kültürel ve duygusal önemi irdelemekte; günümüz Türkiye’sinde anma ritüelleri ve ahiret tasavvurları üzerindeki kalıcı etkilerine dikkat çekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• “nur”
• ışık
• kandil
• mezar taşı
• mezar folkloru

Kaynakça

1. Arslan, S. (1963). Karanlık gecelerin nurlu sabahı. İstanbul: Nuri Osmaniye Matbaası.
2. Aslan Kalay, H. (2020). Kandil motifinin Anadolu-Türk mezar taşları ve dokumalar üzerindeki kullanımlarına yönelik karşılaştırmalı bir değerlendirme. In Türk ve İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Jg. 7, Heft 25, 13-26.
3. Ay, M. (2014). Nur kavramından (24/35) nur metafiziğine: Pragmatik okumalar ve eleştirisi. In İslâmî Araştırmalar, 25(2), 97-107.
4. Ayaz, B. (2020). Dua/İnanç tekerlemelerinin geçmişten bugüne işlevleri üzerine bir değerlendirme. In Kültür Araştırmaları Dergisi, (7), 68-80. DOI: 10.46250/kulturder. 789917.