The Sultan Nevruz Cem Ritual at the Seyyid Sultan Shucaaddin Veli Lodge

Öz

Throughout history, Nevruz has continued to exist as an important cultural practice across a wide geography from Central Asia to Anatolia, symbolizing the awakening of nature, the beginning of the year, and the construction of collective identity. Celebrated on March 21 as the harbinger of spring, the beliefs and practices surrounding Nevruz reflect a synthesis of pre-Islamic and Islamic belief motifs. In Anatolia, among Alevi communities, Nevruz celebrations are further imbued with religious meaning through a special cem ceremony held on this day. In this article, the Sultan Nevruz Cem, performed at the Seyyid Sultan Şücaaddin Veli Lodge in the Seyitgazi district of Eskişehir, serves as an example of the ritualistic and spiritual dimensions of Nevruz. This paper focuses on the Sultan Nevruz Cem conducted by the lodge’s dede (spiritual leader), Mehmet Demirtaş. Data for the study were collected through in-depth interviews with the dede and by directly participating in the cem. Based on these findings, the study examines the ritual structure and social functions of the Sultan Nevruz Cem. The evaluations reveal that the ceremony not only aims to celebrate Nevruz or provide information about it, but also plays an essential role in transmitting, preserving, and revitalizing Alevi path and practices, while strengthening both individual and communal senses of belonging. While the Sultan Nevruz Cem in Eskişehir shares common ritual elements with Nevruz rituals performed in other Alevi lodges across Anatolia, it also reflects certain regional and lodge-centered differences.

Anahtar Kelimeler

• Eskişehir
• nevruz
• sultan nevruz cem
• Alevism
• Seyyid Sultan Şücaaddin Veli Lodge

Seyyid Sultan Şücaaddin Veli Ocağı’nda Sultan Nevruz Cemi

Öz

Nevruz, tarih boyunca Orta Asya’dan Anadolu’ya uzanan geniş bir coğrafyada doğanın uyanışı, yılın başlangıcı ve kolektif kimliğin inşası açısından önemli bir kültürel pratik olarak varlığını sürdürmektedir. 21 Mart’ta baharın müjdecisi olarak kutlanan nevruz etrafında geliştirilen inanış ve uygulamalarda, İslam öncesi inanç motifleriyle İslâmî inanç motifleri sentezlenerek ifade edilmektedir. Bunun yanı sıra Anadolu’da Alevi topluluklar arasında nevruz kutlamalarına, o güne özgü düzenlenen cem töreni ile dinî nitelikli birtakım anlamlar yüklenmektedir. Bu bağlamda, Eskişehir Seyitgazi ilçesine bağlı Seyyid Sultan Şücaaddin Veli Ocağı’nda gerçekleştirilen Sultan Nevruz cemi, nevruzun ritüelistik ve inançsal boyutlarının ortaya koyulması açısından bir örnek teşkil etmektedir. Bu makalede, Seyyid Sultan Şücaaddin Veli Ocağı Dedesi Mehmet Demirtaş tarafından yürütülen Sultan Nevruz cemi ele alınmıştır. Çalışmanın verileri, Dede ile yapılan mülakat ve bizzat ceme katılarak yapılan doğal gözlem teknikleriyle elde edilmiştir. Söz konusu veriler ışığında, Sultan Nevruz ceminin yapısı ve toplumsal işlevleri üzerinde durulmuştur. Yapılan tespit ve değerlendirmeler sonucunda, cemin sadece nevruzu kutlamak ve nevruz hakkında bilgi vermek amacını taşımadığı, Alevi yol ve erkânının, öğretilerinin aktarılması, korunup yaşatılması, bireysel ve toplumsal aidiyet duygusunun oluşturulması açısından işlevsel olduğu ortaya koyulmuştur. Eskişehir’de gerçekleştirilen Sultan Nevruz ceminin, Anadolu’daki diğer Alevi ocaklarında icra edilen nevruz erkânlarıyla ortak unsurlar barındırmakla birlikte, bölgesel ve ocak merkezli bazı farklılıklar taşıdığı da tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Eskişehir
• nevruz
• sultan nevruz cemi
• Alevilik
• Seyyid Sultan Şücaaddin Veli Ocağı

Kaynakça

1. Arslan, E. (2002). Nevruz geleneği. Türk kültüründe nevruz V. Uluslararası Bilgi Şöleni Bildirileri (15-16 Mart 2002), Diyarbakır: 9-16.
2. Canpolat, M. (2003). Türkçe-Zazaca sözlük. İstanbul: Can.
3. Cengiz, D. (2021). Alevi-Bektaşi nevruz kutlamalarında melopoetik hususlar. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 99, 129–142.
4. Demirtaş, M. (2018). Horasan’dan Balkanlara Seyyid Şücaaddin Veli ocağı ve erkanı. İstanbul: Kalender.
5. Demirtaş, M. (2022). Seyyid Sultan Sücaaddin Veli ocağı. Eskişehir: Gülen.
6. Er, P. (2006). Direnen kültür Anadolu Aleviliği. İstanbul: Detay.