Kuruyan Irmak, Akan Şiir: Zerrin Taşpınar’ın Tavra Şiirinde Dönüştürücü Söylence Yaratımı

Yıl 2026, Sayı: 372, 38 - 63, 03.01.2026

Ali Özkan Çakırlar

Öz

Bu makale, kadın yazarların, eril bakış açısını yansıtan söylenceleri yeniden
yazarak, özellikle kadın karakterlere ses verip kendilerini ifade etmelerine
zemin hazırlamaları ve bu yolla kültürel değişimin önünü açmaları bağla
mında Zerrin Taşpınar’ın Tavra (1995) adlı ırmak şiirini incelemektedir.
Taşpınar, kullandığı çeşitli göndermeler arasında öne çıkan Anadolu tanrıçası
Kybele motifi çerçevesinde, erkek egemen kültürün biçimlendirdiği
söylencenin nesnesi konumundaki kadın figüre ses vererek yerleşik eril
anlayışı dönüştürücü bir söylemi kurgular. Şiir 2 Temmuz 1993’de Sivas’taki
Madımak Oteli’nde bir araya gelen yazar, şair, halk ozanı, halk oyunları
sanatçıları ve diğer aydınlardan oluşan sanatçı topluluğuna karşı çeşitli kış
kırtmalar sonucu gerçekleşen ve 37 kişinin ölümüyle sonuçlanan kırımın
öznesi baskıcı, intikam peşinde koşan, tekil ve kıyımcı eril zorbalığı hedef
alır. Bu niteliklerin antitezi olarak kapsayıcı, bağışlayıcı, bütünleştirici, kadim,
çoğul ve dişil Anadolu tanrıçası Kybele tanrıçalaşmadan önceki kadın
kimliğiyle öne çıkar. Tek sesli ataerkil zorbalığın karşısına çok sesli bir anlatı
kurgusunu koyan şair, baskı, zorbalık, kıyım ve ölüme ancak Kybele’nin
söylemi ve duruşuyla karşı konulabileceğinin altını çizer. Kendini ve kendi
bakış açısıyla olan biteni anlatma olanağı bulan kadın/tanrıça, bir yandan
kadınların kendilerini ifade ederek özgürleşeceği mesajını verirken diğer
yandan ortaya koyduğu bakış açısıyla çağdaş insanlık sorunlarının çözüm
öznesi olabileceğini gösterir. Taşpınar’ın Tavra şiiri, erkek egemen yerleşik
söylencelerin yeniden yazılıp yorumlanması aracılığıyla kültürel ve toplumsal
değişimin gerçekleşmesi bağlamında Türk edebiyatının önemli örnekle
rinden birini oluşturur.

Anahtar Kelimeler

edebiyat , Zerrin Taşpınar , Tavra , Kybele , dönüştürücü söylence yaratımı

Etik Beyan

Dergi etik kurallarına uyulması taahhüt edilmiştir.

Drying River, Flowing Poetry: The Revisionist Mythmaking in Zerrin Taşpınar's Tavra

Öz

This article examines Zerrin Taşpınar’s river-poem, Tavra, (1995) through the
perspective of how women writers rewrite male-dominated myths to foster
cultural change by giving voice to female characters and creating a space for
their self-expression. Taşpınar’s work constructs a transformative discourse
that challenges patriarchal views. She achieves this by employing the
prominent motif of the Anatolian goddess Cybele, transforming the female
figure from a mere object of male-dominated myths into an active voice. The
poem is an antithesis to patriarchal mentality, targeting the oppressive and
murderous male tyranny responsible for the Madımak Hotel massacre which
occurred on July 2, 1993, in Sivas and caused the deaths of 37 writers, poets,
folk bards, folk dancers, and intellectuals. In response, Taşpınar highlights
the Anatolian goddess Cybele—depicted as a woman before her deification—
as a symbol of inclusivity, forgiveness, and unity. The poet asserts that only
a feminine, multi-vocal discourse can effectively resist patriarchal and mono
vocal tyranny, oppression, and death. By allowing the woman/goddess to
express herself, Taşpınar conveys a powerful message: women can find
freedom through self-expression, and this approach can also be an
important factor to solving contemporary human problems. By reinterpreting
established male-dominated myths, Tavra stands as an important example
in Turkish literature of transformative mythmaking for social and cultural
change.

Anahtar Kelimeler

literature , Zerrin Taşpınar , Tavra , Cybele , transformative mythmaking

Kaynakça

• Caputi, J. (1992). On psychic activism: Feminist mythmaking. C. Larrington (Ed.), A feminist companion to international mythology (ss. 425–440). Pandora.
• Cixous, H., Cohen, D., & Cohen, H. (1976). The laugh of the Medusa (K. Cohen & P. Cohen, Çev.). Signs, 1(4), 875–893.
• Direnç, D. (2002). Gendered reinventions and mythical revisions in women’s texts: Continuities and intertextualites. T. Tsimpouki & A. Spiropoulou (Ed.), Culture agonistes: Debating culture, rereading texts (ss. 169–180). Peter Lang AG.
• Duffy, C. A. (1999). Medusa. The world’s wife (ss. 40–41). Picador.
• Erhat, A. (1996). Mitoloji sözlüğü. Remzi .
• Friedman, S. S. (1975). Who buried H. D.? A poet, her critics, and her place in 'the literary tradition.' College English, 36(7), 801–814. https://doi.org/10.2307/375177
• Graves, R. (1948). The white goddess: A historical grammar of poetic myth. Faber.
• Heilbrun, C. G. (1998). Writing a woman’s life. Ballantine Books.
• Irigaray, L. (2004). The power of discourse and the subordination of the feminine. M. Ryan & J. Rivkin (Ed.), Literary theory: An anthology (ss. 795–798). Blackwell.
• Ostriker, A. S. (1982). The thieves of language: Women poets and revisionist mythmaking. Signs, 8(1), 68–90.
• Purkiss, D. (1992). Women's rewriting of myth. C. Larrington (Ed.), The woman's companion to mythology (ss. 441–457). Pandora.
• Shurbutt, S. B. (1998). Writing lives and telling tales: Visions and revisions. L. Longmire & L. Merrill (Ed.), Untying the tongue: Gender, power, and the word (ss. 43–51). Greenwood Press.
• Stone, M. (2000) Tanrılar kadınken. çev. Nilgün Şarman, Payel .
• Taşpınar, Z. (2001). Tavra. Pervaz.