Kuruyan Irmak, Akan Şiir: Zerrin Taşpınar’ın Tavra Şiirinde Dönüştürücü Söylence Yaratımı

Öz

Bu makale, kadın yazarların, eril bakış açısını yansıtan söylenceleri yeniden yazarak, özellikle kadın karakterlere ses verip kendilerini ifade etmelerine zemin hazırlamaları ve bu yolla kültürel değişimin önünü açmaları bağla mında Zerrin Taşpınar’ın Tavra (1995) adlı ırmak şiirini incelemektedir. Taşpınar, kullandığı çeşitli göndermeler arasında öne çıkan Anadolu tanrıçası Kybele motifi çerçevesinde, erkek egemen kültürün biçimlendirdiği söylencenin nesnesi konumundaki kadın figüre ses vererek yerleşik eril anlayışı dönüştürücü bir söylemi kurgular. Şiir 2 Temmuz 1993’de Sivas’taki Madımak Oteli’nde bir araya gelen yazar, şair, halk ozanı, halk oyunları sanatçıları ve diğer aydınlardan oluşan sanatçı topluluğuna karşı çeşitli kış kırtmalar sonucu gerçekleşen ve 37 kişinin ölümüyle sonuçlanan kırımın öznesi baskıcı, intikam peşinde koşan, tekil ve kıyımcı eril zorbalığı hedef alır. Bu niteliklerin antitezi olarak kapsayıcı, bağışlayıcı, bütünleştirici, kadim, çoğul ve dişil Anadolu tanrıçası Kybele tanrıçalaşmadan önceki kadın kimliğiyle öne çıkar. Tek sesli ataerkil zorbalığın karşısına çok sesli bir anlatı kurgusunu koyan şair, baskı, zorbalık, kıyım ve ölüme ancak Kybele’nin söylemi ve duruşuyla karşı konulabileceğinin altını çizer. Kendini ve kendi bakış açısıyla olan biteni anlatma olanağı bulan kadın/tanrıça, bir yandan kadınların kendilerini ifade ederek özgürleşeceği mesajını verirken diğer yandan ortaya koyduğu bakış açısıyla çağdaş insanlık sorunlarının çözüm öznesi olabileceğini gösterir. Taşpınar’ın Tavra şiiri, erkek egemen yerleşik söylencelerin yeniden yazılıp yorumlanması aracılığıyla kültürel ve toplumsal değişimin gerçekleşmesi bağlamında Türk edebiyatının önemli örnekle rinden birini oluşturur.

Anahtar Kelimeler

• edebiyat
• Zerrin Taşpınar
• Tavra
• Kybele
• dönüştürücü söylence yaratımı

Drying River, Flowing Poetry: The Revisionist Mythmaking in Zerrin Taşpınar's Tavra

Öz

This article examines Zerrin Taşpınar’s river-poem, Tavra, (1995) through the perspective of how women writers rewrite male-dominated myths to foster cultural change by giving voice to female characters and creating a space for their self-expression. Taşpınar’s work constructs a transformative discourse that challenges patriarchal views. She achieves this by employing the prominent motif of the Anatolian goddess Cybele, transforming the female figure from a mere object of male-dominated myths into an active voice. The poem is an antithesis to patriarchal mentality, targeting the oppressive and murderous male tyranny responsible for the Madımak Hotel massacre which occurred on July 2, 1993, in Sivas and caused the deaths of 37 writers, poets, folk bards, folk dancers, and intellectuals. In response, Taşpınar highlights the Anatolian goddess Cybele—depicted as a woman before her deification— as a symbol of inclusivity, forgiveness, and unity. The poet asserts that only a feminine, multi-vocal discourse can effectively resist patriarchal and mono vocal tyranny, oppression, and death. By allowing the woman/goddess to express herself, Taşpınar conveys a powerful message: women can find freedom through self-expression, and this approach can also be an important factor to solving contemporary human problems. By reinterpreting established male-dominated myths, Tavra stands as an important example in Turkish literature of transformative mythmaking for social and cultural change.

Anahtar Kelimeler

• literature
• Zerrin Taşpınar
• Tavra
• Cybele
• transformative mythmaking

Kaynakça

1. Caputi, J. (1992). On psychic activism: Feminist mythmaking. C. Larrington (Ed.), A feminist companion to international mythology (ss. 425–440). Pandora.
2. Cixous, H., Cohen, D., & Cohen, H. (1976). The laugh of the Medusa (K. Cohen & P. Cohen, Çev.). Signs, 1(4), 875–893.
3. Direnç, D. (2002). Gendered reinventions and mythical revisions in women’s texts: Continuities and intertextualites. T. Tsimpouki & A. Spiropoulou (Ed.), Culture agonistes: Debating culture, rereading texts (ss. 169–180). Peter Lang AG.
4. Duffy, C. A. (1999). Medusa. The world’s wife (ss. 40–41). Picador.
5. Erhat, A. (1996). Mitoloji sözlüğü. Remzi .
6. Friedman, S. S. (1975). Who buried H. D.? A poet, her critics, and her place in 'the literary tradition.' College English, 36(7), 801–814. https://doi.org/10.2307/375177
7. Graves, R. (1948). The white goddess: A historical grammar of poetic myth. Faber.
8. Heilbrun, C. G. (1998). Writing a woman’s life. Ballantine Books.

9. Irigaray, L. (2004). The power of discourse and the subordination of the feminine. M. Ryan & J. Rivkin (Ed.), Literary theory: An anthology (ss. 795–798). Blackwell.
10. Ostriker, A. S. (1982). The thieves of language: Women poets and revisionist mythmaking. Signs, 8(1), 68–90.
11. Purkiss, D. (1992). Women's rewriting of myth. C. Larrington (Ed.), The woman's companion to mythology (ss. 441–457). Pandora.
12. Shurbutt, S. B. (1998). Writing lives and telling tales: Visions and revisions. L. Longmire & L. Merrill (Ed.), Untying the tongue: Gender, power, and the word (ss. 43–51). Greenwood Press.
13. Stone, M. (2000) Tanrılar kadınken. çev. Nilgün Şarman, Payel .
14. Taşpınar, Z. (2001). Tavra. Pervaz.