Kanonik Otobiyografiden Otokurgusal Anlatıya: Demir Özlü’nün İthaka’ya Yolculuk Romanında Özdeşlik ve Kurgu

Yıl 2026, Sayı: 372, 64 - 90, 03.01.2026

İbrahim Özbakır

Öz

Postmodern yazarların kurguyla bilinçli oyunları ve bunları yapıtlarında
sergilemeleriyle birlikte, gerçeklik vaadinde bulunan tarihsel roman,
(oto)biyografi gibi anlatı türlerinin salt biçim açısından değil, onlara yaklaşım
yöntemlerinin de yeniden değerlendirildiği bir süreç yaşanmıştır. Bir süredir de,
artık postmodern olmak istemeyen bir yazının öne çıkışı üzerinde durulmakta,
yeni bir gerçeklik arayışı etrafında biçimlenen bu yazının postmodern sonrası
yeni yazma biçimleri olduklarını ortaya koymaya odaklanan çalışmalar –ülkeden
ülkeye değişmekle birlikte- belirgin bir şekilde artmaktadır. Yeni bir ‘yazma
biçimi’ ve ‘okuma biçimi’ (Philippe Lejeune) olarak nitelendirilen otokurgu
/otokurmaca da bu tartışmaların merkezine yerleştirilmektedir. 1950 kuşağı
Türk edebiyatının önemli temsilcilerinden Demir Özlü’nün İthaka’ya Yolculuk
romanı da söz konusu yeni yazma biçimine, dolayısıyla da yeni okuma biçimine
uygun bir örnek sunmaktadır. Bu çalışma, hem kurgu olduğunu ilan eden hem de
otobiyografik gerçeklik vaadinde bulunan İthaka’ya Yolculuk’un, kanonik
otobiyografinin yazar, anlatıcı, figür özdeşlik koşulunu (Lejeune) nasıl sağladığını
yazarın kendi anı ve mektupları ile onun yaşamının yakın şahitleri olan
kardeşlerinin anılarından hareketle ortaya koymayı, romanın bir otokurgu
olduğunu göstermeyi hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

edebiyat , otokurgu , otobiyografi , gerçeklik , Demir Özlü

Etik Beyan

Etik rapor gerekmemektedir. Derginin ve Dergipark'ın etik ilke ve kurallarına uyulmuştur.

From Canonical Autobiography to Autofictional Narrative: Identity and Fictionality in Demir Özlü’s Ithaka’ya Yolculuk

Öz

With postmodern writers’ deliberate play with fictionality and their conscious
display of this play within their works, narrative genres that traditionally carry
a claim to truth—such as the historical novel or the (auto)biography—have
undergone a process of re-evaluation, not only in terms of form but also
regarding the critical approaches applied to them. In recent years, there has
been a growing focus on the emergence of a form of writing that no longer
seeks to be postmodern. Studies concentrating on this new writing—shaped
around a renewed search for reality and proposing post-postmodern modes
of writing—have markedly increased, albeit with variations from country to
country. Autofiction, described by Philippe Lejeune as both a new “mode of
writing” and a new “mode of reading,” occupies a central place within these
discussions. Demir Özlü’s novel İthaka’ya Yolculuk (Journey to Ithaca),
written by one of the key figures of the 1950s generation in Turkish literature,
exemplifies this new mode of writing and, consequently, this new mode of
reading. This study aims to demonstrate—drawing on the author’s memoirs,
correspondence, and the recollections of his siblings who were close
witnesses to his life—how İthaka’ya Yolculuk, while openly fictional,
simultaneously upholds the autobiographical claim to truth and fulfills the
identity condition between author, narrator, and protagonist postulated by
Lejeune’s canonical definition of autobiography. In doing so, the article
argues that the novel constitutes a work of autofiction.

Anahtar Kelimeler

literature , autofiction , autobiography , reality , Demir Özlü

Etik Beyan

The journal adheres to its ethical guidelines. An ethics report is not required.

Kaynakça

• Assmann, A. (1999). Erinnerungsräume: Formen und wandlungen des kulturellen Gedächtnisses. München: C. H. Beck.
• Bachelard, G. (2013). Mekânın poetikası (Çev. A. Tümertekin). İstanbul: İthaki.
• Biller, M. (01.10.2011). Unsere literarische Epoche: Ichzeit. Frankfurter Allgemeine Zeitung. Erişim adresi: http://www.faz.net/-gr0-6tcqc
• Bremerisch, S. (2018). Erzähltes Elend – Autofiktionen von Armut und Abweichung. Stuttgart: J. B. Metzler.
• Çapan, C. (2019). Çağdaş Yunan şiiri antolojisi. İstanbul: Kırmızı Kedi.
• Depkat, V. (2019). Facts and fiction. İçinde M. Wagner-Egelhaaf (Ed.), Handbook of Autobiography/Autofiction. Volume I: Theory and Concepts. Berlin/Boston: De Gruyter.
• Duru, S. (Haz.) (1997). Tezer Özlü’ye armağan. İstanbul: Yapı Kredi.
• Eagleton, T. (2012). Edebiyat olayı (Çev. B. Yüce). İstanbul: Sel.
• Eco, U. (2011a). Yorum ve aşırı yorum (5. Baskı) (Çev. K. Atakay). İstanbul: Can Sanat.
• Eco, U. (2011b). Anlatı ormanlarında altı gezinti (5. Baskı) (Çev. K. Atakay). İstanbul: Can Sanat.
• Genette, G. (1992). Fiktion und diktion (Aus dem Franz. von H. Jatho). München: Wilhelm Fink.
• Gronemann, C. (2019). Autofiction. İçinde M. Wagner-Egelhaaf (Ed.), Handbook of Autobiography/Autofiction. Volume I: Theory and Concepts. Berlin/Boston: De Gruyter.
• Halbwachs, M. (2016). Hafızanın toplumsal çerçeveleri (Çev. B. Uçar). Ankara: Heretik.
• Krumrey, B., Volger, I. & Derlin, K. (Hrg.) (2014). Realitätseffekte in der deutschsprachigen Gegenwartsliteratur. Schreibweisen nach der Postmoderne? Heidelberg: Winter.
• Missinne, L. (2019). Autobiographical Pact. İçinde M. Wagner-Egelhaaf (Ed.), Handbook of Autobiography/Autofiction. Volume I: Theory and Concepts. Berlin/Boston: De Gruyter.
• Özlü, D. (1991). Ne mutlu, Ulysses gibi… İstanbul: Simavi.
• Özlü, D. (1996). İthaka’ya yolculuk. İstanbul: Can.
• Özlü, D. (2001). Sürgünde on yıl. On yılın yaşamöyküsü. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür.
• Özlü, D. (2020). İthaka’ya yolculuk. İstanbul: Yapı Kredi.
• Özlü, D. & Edgü, F. (2017). Özyurdunda yabancı olmak. İstanbul: Sel.
• Robbe-Grillet, A. (2015). Yeni roman (Çev. E. Korkut). İstanbul: Kafekültür.
• Sarı, A. & Güler, F. (2019). Nibelungen ve Odysseia destanlarında eve dönüş miti. Diyalog 2019(2), 233-241.
• Thiemann, A. (2019). Postmodernity. İçinde M. Wagner-Egelhaaf (Ed.), Handbook of Autobiography/Autofiction. Volume I: Theory and Concepts. Berlin/Boston: De Gruyter.
• Wagner-Egelhaaf, M. (2000). Autobiographie. Stuttgart/Weimar: J. B. Metzler.
• Wagner-Egelhaaf, M. (2019). Introduction: Autobiography/Autofiction Across Disciplines. İçinde M. Wagner-Egelhaaf (Ed.), Handbook of Autobiography/Autofiction. Volume I: Theory and Concepts. Berlin/Boston: De Gruyter.
• Zipfel, F. (2009). Autofiktion. İçinde D. Lamping & S. Poppe (Ed.), Handbuch der literarischen Gattungen. Stuttgart: Kröner.