Kastamonu’da Çalgı Yapım Geleneğini Sürdüren Kültür Taşıyıcıları

Yıl 2026, Sayı: 372, 106 - 134, 03.01.2026

Sait Demir , Sıtkı Akarsu

Öz

Çalgı yapımı, Türk müziğinin temel unsurlarından biri olan çalgı kavramı açısından önemli bir yer tutmaktadır. Organoloji terimi bu çalışma alanını ifade etmektedir. Türkiye'de organoloji çalışmalarına ilk olarak 19. yüzyılda başlanmış ve o tarihten bu yana çeşitli akademik çalışmalarla organoloji araştırmaları sürdürülmektedir. Ülkemizin hemen her bölgesine özgü bir müzik kültürü bulunmakta; bu kültürel çeşitlilik çalgılara da yansımakta ve bölgelere özgü çalgılar üretilip kullanılmaktadır. Bu çalışmada, Kastamonu iline özgü müzik kültürü, bu kültüre eşlik eden çalgılar ve çalgı yapım ustaları incelenmiştir. Yapılan araştırmalar sonucunda, özellikle Kastamonu’nun kıyı kesimlerinde geleneksel olarak kullanılan ve literatürde “Klasik Kemençe” olarak bilinen çalgının, yöresel olarak “Tırnak Kemane” adını aldığı ve bölgedeki eğlencelerde vazgeçilmez bir yere sahip olduğu belirlenmiştir. Tırnak Kemane eşliğinde yapılan müziklerde, geleneksel köçeklik kültürü de yaşatılmakta ve bu durum bölge kültürüne renk katmaktadır. Bu inceleme kapsamında çeşitli başlıklar değerlendirilmiş; çalgı yapımıyla doğrudan ilişkili konular, çalışmanın kuramsal çerçevesi içine alınarak literatüre katkı sağlanması amaçlanmıştır. Bu araştırma nitel yönteme dayalı olarak betimsel analiz biçiminde yapılandırılmıştır. Açık uçlu sorulardan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Kastamonu ilinde yaşayan ve Kastamonu nüfusuna kayıtlı olan herhangi bir sebepten farklı bir ilde yaşayan 13 usta ile çalışma için gerekli olan etik kurul izin belgeleri alındıktan sonra görüşmeler sağlanmıştır. Çalışma sonucunda şu verilere ulaşılmıştır. Kastamonulu çalgı yapım ustalarının çoğunluğu, Tırnak Kemane üretimiyle uğraşmakta olup, bunun yanında Bağlama yapımı da yoğun olarak görülmektedir. Genel anlamda, Kastamonu’da halk müziği çalgılarının yapımı yaygındır. Ayrıca, Türk müziği ince sazları ile ilgilenen çalgı yapımcıları da bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kastamonu , organoloji , çalgı yapım , luthier

Etik Beyan

Bu çalışmada Yerel Etik Kurul Onayı alınmıştır. Kastamonu Üniversitesi RektörlüğüSosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırmalar ve Yayın Etiği Kurulu. Toplantı Sayısı:7, Karar Sayısı: 20, Toplantı Tarihi: 8.06.2023. Çalışma Başlığı: “Türk Müziğinde Çalgı Yapım Geleneğini Yaşatan Kültür Temsilcileri (Kastamonu İli Örneği)”. Yazar lar , bu üründe derginin Yapay Zekâ politikasına uymayı taahhüt etmiştir.

Cultural Bearers Who Continue the Instrument Making Tradition in Kastamonu

Öz

Instrument making holds a significant place in the concept of the instrument, a fundamental element of Turkish music. The term organology refers to this field of study. Organological studies first began in Türkiye in the 19th century, and organological research has been ongoing through various academic studies since then. Almost every region of our country has a unique musical culture; this cultural diversity is reflected in the instruments, and regional instruments are produced and used. This study examines the musical culture specific to Kastamonu province, the instruments that accompany this culture, and the masters of instrument making. Research has determined that the instrument, traditionally used especially in the coastal areas of Kastamonu and known in literature as the "Classical Kemençe," is locally called the "Tırnak Kemane" and holds an indispensable place in regional entertainments. In music performed with the Nail Kemane, the traditional köçek culture is also kept alive, adding color to the regional culture. Various topics were evaluated within the scope of this review; The aim was to contribute to the literature by incorporating topics directly related to instrument making into the theoretical framework of the study. This research is structured as a descriptive analysis based on a qualitative method. A semi-structured interview form consisting of open-ended questions was used. Interviews were conducted with 13 craftsmen living in Kastamonu province, registered in Kastamonu's population registry but living in another province for various reasons, after obtaining the necessary ethical committee approval documents for the study. The study yielded the following data: The majority of luthiers in Kastamonu are engaged in the production of the Nail Kemane (Turkish Folk Kemane), while baglama production is also prevalent. Generally speaking, the production of folk music instruments is widespread in Kastamonu. There are also luthiers interested in the fine Turkish musical instruments.

Anahtar Kelimeler

Kastamonu , organol ogy , i nstrument making , luthier , culture

Etik Beyan

This study was approved by the Local Ethics Committee. KASTAMONU UNIVERSITY RECTORATE Social and Human Sciences Scientific Research and Publication Ethics Committee. MEETING NUMBER: 7, DECISION NUMBER: 20, MEETING DATE: June 8, 2023. Study Title: “Cultural Representatives Keeping the Instrument Making Tradition Alive in Turkish Music (Kastamonu Province Example)”. The authors have committed to complying with the journal's Artificial

Kaynakça

• Akarsu, S. (2018, 9-11 Kasım). 1904 yılında Kastamonu'da üretilen ilk Türk piyanosu[Bildiri sunumu]. Al Farabi 3. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi, Ankara
• Akyıldız , S.G. (2014). Çalgı yapım ustaları ve çalgı satış mağazalarının incelenmesi: Antalya ili örneği. Journal of Research in Education and Teaching, 3(2), 180-186.
• Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: nitel bir araştırma nasıl yapılır?. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388.