Bey Böyrek Hikâyesine Ait Manzum Parçalara Katkılar

Öz

Türk epik destancılık geleneğinin zirvesi niteliğindeki Dedem Korkut Kitabı’nın Türk dünyası sözlü kültür ortamında en fazla yayılma ve çeşitlenme özelliğine sahip olanı, hiç şüphesiz, Kam Püre’nin Oğlu Bamsı Beyrek Boyu’dur. Bu destanın Anadolu sahasında “Bey Böyrek” yaygın adıyla karşımıza çıkan çeşitlemelerinin bilhassa el yazmalarında kayıtlı örnekleri, yazımıza konu olan 1452 arşiv numaralı cönkteki metinlerle mukayese edilerek hikâyeye ait manzum parçalardaki çeşitlenmenin izleri ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Mukayeseli metinlere ek olarak yeni ve orijinal bir metin niteliğindeki “Türkî-i Beg Böri” başlıklı manzum parça da tarafımızdan okunarak repertuvara kazandırılmıştır. Söz konusu metinler “California Üniversitesi, Los Angeles (UCLA) Kütüphanesi LSC.0896: Türkçe El Yazmaları Koleksiyonu”nda kayıtlı olan cönk formundaki bir el yazmasının içindedir. Türk halk edebiyatına dair kıymetli metinleri ihtiva eden önemli bir mecmua niteliğindeki cöngün muhtevasında bu yazıya konu olan Bey Böyrek hikâyesine ait manzum parçalar yanında muhtelif nazım türlerinden örnek metinler, halk hikâyelerine ait manzum parçalar ve mensur izahıyla birlikte Taş Bebek hikâyeli türküsü kayıtlıdır. Bu yazının konusunu söz konusu cönkte kayıtlı olan Bey Böyrek hikâyesine ait manzum parçalar teşkil etmektedir. “Bey Böyrek” ifadesi bir anlatı başlığı bağlamında Dedem Korkut Kitabı’nda kayıtlı Kam Püre’nin Oğlu Bamsı Beyrek Boyu’nun Anadolu sahası çeşitlemelerindeki en yaygın kullanımını belirtmektedir. Söz konusu hikâyeye ait mukayeseli metin okumalarının ortaya konulduğu bu yazıda, nihai olarak, dikkate değer görülen “Beg Barak” ve “Beg Böri” adlandırmaları üzerinde de bir görüş ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Dedem Korkut Kitabı
• cönk
• Bey Böyrek
• börü
• barak

Contributions to the Poetic Fragments of the Bey Böyrek Folk Tale

Öz

“Dedem Korkut Kitabı”, considered the pinnacle of the Turkish epic tradition, undoubtedly exhibits the greatest dissemination and diversification within the oral culture of the Turkic world in the form of the “Kam Püre’nin Oğlu Bamsı Beyrek Boyu”. This study attempts to reveal the traces of variation in the poetic fragments of this epic, particularly the examples recorded in manuscripts of its variations commonly known as “Bey Böyrek” in Anatolia, by comparing them with the texts in the manuscript numbered 1452, which is the subject of this paper. In addition to the comparative texts, a new and original poetic fragment titled “Türkî-i Beg Böri” has also been read and added to the repertoire. These texts are contained within a manuscript in the form of a cönk (manuscript collection) registered in the “University of California, Los Angeles (UCLA) Library LSC.0896: Turkish Manuscript Collection”. This collection of poems, a significant compilation of valuable texts related to Turkish folk literature, includes excerpts from the Bey Böyrek folk tale, along with examples of various poetic genres, poems from folk tales, and the folk song “Taş Bebek” with its explanation. This article focuses on the poems from the Bey Böyrek folk tale recorded in this collection. The phrase “Bey Böyrek” refers to the most common use of the Anatolian variations of the “Kam Püre’nin Oğlu Bamsı Beyrek Boyu”, recorded in the “Dedem Korkut Kitabı”, as a narrative title. This article presents comparative textual readings of the story and ultimately offers an opinion on the noteworthy designations “Beg Barak” and “Beg Böri.”

Anahtar Kelimeler

• the book of Dede Korkut
• conk (manuscript)
• Bey Böyrek
• mythological wolf
• mythological dog

Kaynakça

1. Bayat, F. (2006). Oğuz destan dünyası– Oğuznamelerin tarihî, mitolojik kökenleri ve teşekkülü. İstanbul: Ötüken.
2. Boratav, P. N. (1983). Bey Böyrek hikâyesine ait metinler. Folklor ve Edebiyat II. İstanbul: Adam, 141-210.
3. Daşdemir, Ö. (2025). California Üniversitesi, Los Angeles (UCLA) Kütüphanesi Türkçe el yazmaları koleksiyonu (LSC.0896) 147-206 numaralı kutulardaki el yazmaları listesi. Dede Korkut Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 36, 1-55.
4. Kahraman Çınar, A. (2016). Bozkır kültür çevresinde kurt ve adlandırması. Cappadocia Journal of History and Social Sciences, 6, 1-11.
5. Onsorı, A. (2023). Oğuz mitolojisinde köpek. (çev. H. Behrami), Babür, 2 (2), 211-224.
6. Sakaoğlu, S. (1998). Kam Püre’nüñ oğlı Bamsı Beyrek boyı. Dede Korkut Kitabı I. İncelemeler-Derlemeler, Konya: Selçuk Üniversitesi Yaşatma ve Geliştirme Vakfı, 247-444.