Âşık Rivayetleri ve Sözlü Bellek Bağlamında Göğçeli Âşık Elesger ile Âşık Nesib’in Karşılaşması
Öz
Bu çalışmanın odağında bulunan iki şairden Göğçeli Âşık Elesger (1821-1926),
şöhreti Güney Kafkasya’nın ve Doğu Anadolu’nun sınırlarını geçmiş döneminin
kudretli âşığıydı. Pek çok deyişi halkın ezberinde yer etmiş olan Elesger, bir
badeli âşık, bir aksakal olarak halkının manevi önderiydi. Ağbabalı Âşık Nesib ,
nam-ı diğer Kör Nesib (1870-1944) ise, Âşık Şenlik’in Ermenistan sınırları
içerisinde kalmış çırağıydı. O, milliyetçilik konulu şiirleriyle yaşadığı çelişkili
dönemin ve coğrafyanın hak sesiydi. Siyasi kimliğiyle Sovyet yönetiminin
sevmediği ve istemediği bir âşık olduğu için hayatının son yirmi yılında göz
hapsinde tutulmuş veya hareketleri kısıtlanmıştır. Göğçeli Âşık Elesger ve
Ağbabalı Âşık Nesib bugünkü Ermenistan sınırları içerisinde bulunmuş Türk
nüfusun iki büyük sanatkârıydı. Fikrimizce farklı sanat muhitlerinde yetişen ve
geleneksel sanatı bütün şartlarıyla taşıyan bu âşıkların Güllübulag köyünde
karşılaşması ve atışması olmuştur. Eldeki veriler ve rivayetler iki âşığın
atıştığını ya da görüştüğünü düşündürecek niteliktedir. Görüşmenin 1910-1912
yılları arasında gerçekleştiği tahmin edilmektedir çünkü bu dönemden önce
Âşık Nesib usta bir sanatkâr olarak yetişmiş olamazdı. Bu dönemden sonra ise
bölgedeki siyasi koşullar da artık bu karşılaşma için elverişli değildi. Makalede
genel hatlarıyla âşıklık geleneğinden, bugünkü Ermenistan bölgesel
âşıklarından ve âşık rivayetlerinin işlevlerinden bahsedilmiş, Göğçeli Âşık
Elesger’le Ağbabalı Âşık Nesib’in karşılaşmasını konu alan âşık rivayetinden ve
o dönemde yaşamış bölgedeki ilgili insanlarının hatıralarından yola çıkılarak iki
usta âşığın karşılaş-ması hakkındaki araştırmalara ışık tutulmuş, eldeki
materyallere göre bu görüşmenin nerede, ne zaman ve hangi şartlar altında
yapıldığı konusunda analizler yapılmıştır. Araştırmada aynı zamanda bu
rivayetin derlenmesi, yazıya alınması ve âşık repertuvarındaki yeri konularına
da değinilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Of the Encounter Between Gogcheli Ashug Elesger with Ashug Nesib in the Context of Ashug Narratives and Oral Memory
Öz
Gogcheli Ashug Elesger (1821-1926) was a powerful ashug (bard) whose
reputation ehtended beyond the South Caucasus into Eastern Anatolia. His
eulogies were widely memorized among the people, and as a Badeli ashug (a
bard initiated into the art through a sacred dream) and respected elder, he
served as a spiritual leader of his community. Ashug Nesib Aghbabalı, also
known as Kor (Blind) Nesib (1870-1944), was a student of Ashug Shenlik who
remained within the borders of Armenia. With his nationalist poems, he was
the voice of truth in the contradictory era and geography in which he lived.
Because of his political identity, he was a bard disliked and unwanted by the
Soviet regime, and in the last twenty years of his life, he was kept under house
arrest or his movement was restricted. Gogcheli Ashug Elesger and Aghbabalı
Ashug Nesib were two great artists of the Turkish population who lived within
the borders of present-day Armenia. It is likely that these two bards, who grew
up in different artistic circles and carried the traditional art in all its aspects
,met and engaged in a poetic duel in the village of Gullubulag. The available
data and accounts suggest that the two bards either engaged in a poetic duel
or met. It is estimated that this meeting took place between 1910 and 1912,
because before this period, Ashug Nesib could not have developed into a
master artist, and after this period, the political conditions in the region were
not favorable for such an encounter. The article discusses the bardic tradition
in general terms, regional bards today’s Armenia, and the functions of bardic
narratives. Based on a bardic narrative about the meeting between Goghceli
Ashug Elesger and Aghbabalı Ashug Nesib, and the memories of local ehperts
who lived during that period, it sheds light on research regarding the meeting
of the two master bards. Based on the available materials, analyses are
conducted to determine where, when, and under what conditions this meeting
took place. The article also addresses the compilation and writing down of
this narrative and its place in the minstrel repertoire
Anahtar Kelimeler
