Türk Halk Biliminde Folklorik Yapay Zekâ Akıcılığı ve Otantiklik

Öz

Bu çalışma, yapay zekâ okuryazarlığı ve yapay zekâ akıcılığı kavramlarını Türk halk bilimi bağlamında yeniden tartışmakta ve üretken yapay zekâ çağında halk anlatılarının türsel, bağlamsal ve kültürel açıdan nasıl değerlendirilebileceğine yönelik kuramsal-analitik bir model önermektedir. Çalışmanın temel varsayımı, yapay zekâ tarafından üretilen masal, efsane, fıkra, destan ve benzeri anlatıların doğrudan folklorik üretim olarak değil, folklorik biçimlerin algoritmik taklitleri olarak ele alınması gerektiğidir. Bu doğrultuda makale, halk bilimi araştırmacısının yalnızca yapay zekânın ne olduğunu bilen bir kullanıcı olmasının yeterli olmadığını; araştırmacının yapay zekâ çıktısını türsel uygunluk, motif kullanımı, anlatıcı otoritesi, kültürel bellek, otantiklik, bağlam kayması ve kültürel hata bakımından çözümleyebilecek folklorik yapay zekâ akıcılığına sahip olması gerektiğini savunmaktadır. Çalışma, nitel doküman incelemesi, kuramsal model geliştirme ve analitik değerlendirme çerçevesi mantığıyla yapılandırılmıştır. Makalede Açıklanabilir Yapay Zekâ, Folklorik Bağlamlandırma, Kültürel Farkındalık ve Folklorik Yapay Zekâ Akıcılığı aşamalarından oluşan dört basamaklı bir model geliştirilmekte; bu model, dijital folklor araştırmalarında üretken yapay zekâ kullanımını teknik kolaylıktan çıkararak etik, eleştirel ve bağlama duyarlı bir araştırma pratiği olarak konumlandırmaktadır. Anahtar sözcükler: halkbilimi, yapay zekâ akıcılığı, dijital folklor, halk anlatıları, kültürel bellek, otantiklik

Anahtar Kelimeler

• halkbilimi
• yapay zekâ akıcılığı
• dijital folklor
• halk anlatıları
• kültürel bellek
• otantiklik

Folkloric AI fluency and authenticity in Turkish folklore studies

Öz

This article reconsiders the concepts of artificial intelligence literacy and artificial intelligence fluency within Turkish folklore studies and proposes a theoretical-analytical model for evaluating AI-generated folk narratives. The central assumption of the study is that AI-generated tales, legends, anecdotes, epics, and related narrative forms should not be treated as folklore itself but as algorithmic imitations of folkloric forms. Accordingly, a folklore scholar in the age of generative AI should not only understand what AI is and how it works but should also be able to evaluate AI outputs in relation to genre conventions, motif use, narrator authority, cultural memory, authenticity, contextual displacement, cultural error, and ethical responsibility. The article is designed through the logic of qualitative document analysis, theoretical model building, and an analytical evaluation framework. It develops a four-stage model consisting of Explainable AI, Folkloric Contextualization, Cultural Awareness, and Folkloric AI Fluency. The model relocates the use of generative AI in digital folklore research from a merely technical convenience to an ethical, critical, and context-sensitive scholarly practice. The article also proposes coding categories that can be used in future empirical studies on AI-generated tales, legends, anecdotes, and epic-style narratives. In doing so, the study contributes to current debates on digital folklore, algorithmic narrative production, authenticity, cultural memory, and the methodological responsibilities of folklore scholars in AI-mediated environments. Rather than rejecting AI-generated narratives completely or accepting them as authentic folklore, the article argues for a controlled analytical position in which AI outputs are examined as algorithmic representations of folkloric forms.

Anahtar Kelimeler

• folklore
• AI fluency
• digital folklore
• folk narratives
• cultural memory
• authenticity

Kaynakça

1. Almatrafi, O., Johri, A. ve Lee, H. (2024). A systematic review of AI literacy conceptualization, constructs, and implementation and assessment efforts (2019-2023). Computers and Education Open, 6, 100173. https://doi.org/10.1016/j.caeo.2024.100173.
2. Annapureddy, R., Fornaroli, A. ve Gatica-Perez, D. (2025). Generative AI literacy: Twelve defining competencies. Digital Government: Research and Practice, 6(1), 1-21. https://doi.org/10.1145/3685680.
3. Assmann, J. (2008). Communicative and cultural memory. A. Erll ve A. Nünning (Ed.), Cultural memory studies: An international and interdisciplinary handbook içinde (ss. 109-118). De Gruyter. Bascom, W. R. (1954). Four functions of folklore. The Journal of American Folklore, 67(266), 333 - 349. https://doi.org/10.2307/536411.
4. Bauman, R. (1986). Story, performance, and event: Contextual studies of oral narrative. Cambridge University Press.