Hipertansiyonlu Bireylerin Bilgi Düzeyi, Kan Basıncı Farkındalık-İç görüsü ve Akdeniz Diyet Bağlılıkları Arasındaki İlişki

Öz

Amaç: Bu araştırma, hipertansiyonlu bireylerin bilgi düzeyi, kan basıncı farkındalık-iç görüsü ve akdeniz diyet bağlılıkları arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla tanımlayıcı ve korelasyonel olarak yapılmıştır. Yöntem: Çalışma örneklemini 296 hipertansiyonlu birey oluşturdu. Verilerin toplanmasında Birey Tantım Formu, Hipertansiyon Bilgi Ölçeği, Kan Basıncı Farkındalık-İç Görüsü Ölçeği ve Akdeniz Diyet Bağlılıkları Ölçeği kullanıldı. Verilerin analizinde frekans, bağımsız örneklem t testi, F testi, ve pearson korelasyon testi kullanıldı. Bulgular: Katılımcıların bilgi puanları (6.35 ±5.13), kan basıncı farkındalık-iç görüsü (26.93±4.28) ve akdeniz diyet bağlılıkları puanlarının (5.31±3.66) düşük olduğu bulundu. Ayrıca katılımcıların hipertansiyon bilgi düzeyi ile kan basıncı farkındalık-içgörü (r=0.527), bilgi düzeyi ile akdeniz diyete bağlılık (r=0.369) ve kan basıncı farkındalık ile akdeniz diyete bağlılık (r=0.443) arasında pozitif yönlü ve orta düzeyde anlamlı ilişki saptandı. Sonuç: Hipertansiyonlu bireylerin bilgi, kan basıncı farkındalık-içgörü ve akdeniz diyetine bağlılıkları düşüktür. Bireylerin bilgi puanları arttıkça kan basıncı farkındalık-içgörü ve akdeniz diyetine bağlılık puanları da artmaktadır. Çalışma sonuçları, bireylerin bilgilerini geliştirmeye yönelik stratejilerin geliştirilmesinin, bireylerin farkındalık-iç görü ve akdeniz diyetine bağımlılıklarını artmasını sağlayacağını gösterdi. Hipertansiyonun başarılı yönetiminde akdeniz diyete bağlılığı artırmak için bilgi ve farkındalık-iç görüyü geliştiren eğitim programlarına yer verilmelidir.

Anahtar Kelimeler

• Hipertansiyon,
• bilgi,
• farkındalık,
• akdeniz diyete bağlılık

Relationship Between Knowledge Level, Blood Pressure Awareness-Insight and Mediterranean Diet Adherence of Hypertensive Individuals

Öz

ABSTRACT: Purpose: This study was conducted descriptively and correlational to determine the relationship between the knowledge level, blood pressure awareness-insight and Mediterranean diet adherence of individuals with hypertension. Material and Methods: The study sample consisted of 296 individuals with hypertension. The Individual Identification Form, Hypertension Knowledge Scale, Blood Pressure Awareness-Insight Scale and Mediterranean Diet Adherence Scale were used to collect data. Frequency, independent sample t test, F test, and Pearson correlation test were used to analyze the data. Results: It was found that the participants' knowledge scores (6.35 ± 5.13), blood pressure awareness-insight (26.93±4.28) and Mediterranean diet adherence scores (5.31±3.66) were low. In addition, a positive and moderately significant relationship was found between the participants' hypertension knowledge level and blood pressure awareness-insight (r=0.527), knowledge level and adherence to the Mediterranean diet (r=0.369), and blood pressure awareness and adherence to the Mediterranean diet (r=0.443). Conclusion: Hypertensive individuals have low knowledge, blood pressure awareness-insight, and adherence to the Mediterranean diet. As individuals' knowledge scores increase, their blood pressure awareness-insight and adherence to the Mediterranean diet also increase. The study results showed that developing strategies to improve individuals' knowledge will increase individuals' blood pressure awareness-insight and adherence to the Mediterranean diet. In order to increase adherence to the Mediterranean diet in the successful management of hypertension, education programs that develop knowledge and awareness-insight should be included. Keywords: Hypertension; knowledge; awareness-insight; adherence to the mediterranean diet

Anahtar Kelimeler

• Hypertension;
• knowledge level,
• awareness,
• mediterranean diet adherence

Kaynakça

1. Aggarwal, R., Chiu, N., Wadhera, R. K., Moran, A. E., Raber, I., Shen, C., ... & Kazi, D. S. (2021). Racial/ethnic disparities in hypertension prevalence, awareness, treatment, and control in the United States, 2013 to 2018. Hypertension, 78(6), 1719-1726. https://doi.org/10.1161/HYPERTENSIONAHA.121.175 70
2. Akan DD, Çaydam, ÖD, Pakyüz SÇ (2020). Hipertansiyon Tanısı Olan Hastalarda Bilgi Düzeyi ve İlaç Tedavisine Uyumun Değerlendirilmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 23(2), 241-249. https://doi.org/10.17049/ataunihem.527473
3. Arıkan, A., Aydın, A., Ekerbiçer, H., Karaayaç, R., Zeytinoğlu, Y., Muratdağı, G., ... & Kurban, A. (2020). Hipertansiyon tanısı olan hastaların hastalıkları hakkındaki bilgi düzeyleri ve ilişkili faktörler. Sakarya Tıp Dergisi, 10(Özel Sayı), 33-40. https://doi.org/10.31832/smj.745870
4. Bacha, D., & Abera, H. (2019). Knowledge, attitude and self-care practice towards control of hypertension among hypertensive patients on follow-up at St. Paul’s hospital, Addis Ababa. Ethiopian journal of health sciences, 29(4), 421-430. https://doi.org/10.4314/ejhs.v29i4.2
5. Bakaloudi, D. R., Chrysoula, L., Leonida, I., Kotzakioulafi, E., Theodoridis, X., & Chourdakis, M. (2021). Impact of the level of adherence to the Mediterranean Diet on blood pressure: A systematic review and meta-analysis of observational studies. Clinical Nutrition, 40(12), 5771- 5780. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2021.10.002
6. Baliz Erkoc, S, Isikli B, Metintas S, Kalyoncu C. Hypertension Knowledge-Level Scale (HK-LS): AStudy on Development, Validity And Reliability (2012). International Journal of Environmental Researchand Public Health 9, 1018-29. https://doi.org/10.3390/ijerph9031018
7. Batman, D., & Yılmaz, S. (2023). Yetişkin bireylerde yeme davranışı ile anksiyete, uyku kalitesi ve Akdeniz diyetine bağlılık arasındaki ilişki. Istanbul Gelisim University Journal of Health Sciences, (20), 610-624. https://doi.org/10.38079/igusabder.1289889
8. Bayram, F., Demir, Ö., Sabuncu, TE, Gedik, A.V., Çorapçıoğlu, D., & Kaya, A. (2021). Prevalence and Awareness of Hypertension in Seven Distinct Geographic Regions of Turkey: The SEMT HT Study. Turkish Journal of Endocrinology & Metabolism, 25(1), 1-10.

9. Boateng, E.B., & Ampofo, A.G. (2023). A glimpse into the future: modelling global prevalence of hypertension. BMC Public Health, 23(1), 1906. https://doi.org/10.1186/s12889-023-16662-z
10. Bosu, W. K., & Bosu, D. K. (2021). Prevalence, awareness and control of hypertension in Ghana: A systematic review and meta-analysis. PloS One, 16(3), e0248137. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0248137
11. Brazeau, H., & Lewis, N. A. (2021). Within-couple health behavior trajectories: The role of spousal support and strain. Health Psychology, 40(2), 120-130. https://doi.org/10.1037/hea0001050
12. Estrada, D., Sierra, C., Soriano, R. M., Jordán, A. I., Plaza, N., & Fernández, C. (2020). Grade of knowledge of hypertension in hypertensive patients. Enfermería Clínica, 30(2), 99-107. https://doi.org/10.1016/j.enfcli.2018.11.033
13. Estruch, R., Ros, E., Salas-Salvadó, J., Covas, M. I., Corella, D., Arós, F., ... & Martínez-González, M. A. (2018). Primary prevention of cardiovascular disease with a Mediterranean diet supplemented with extra-virgin olive oil or nuts. New England Journal of Medicine, 378(25), e34. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1800389
14. Filippou, C.D., Thomopoulos, C. G., Kouremeti, M.M., Sotiropoulou, L.I., Nihoyannopoulos, P. I., Tousoulis, D. M., & Tsioufis, C. P. (2021). Mediterranean diet and blood pressure reduction in adults with and without hypertension: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Clinical Nutrition, 40(5), 3191-3200. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2021.01.030
15. Georgoulis, M., Damigou, E., Derdelakou, E., Kosti, R. I., Chrysohoou, C., Barkas, F., ... & Panagiotakos, D. B. (2024). Adherence to the Mediterranean diet and 20- year incidence of hypertension: the ATTICA prospective epidemiological study (2002– 2022). European Journal of Clinical Nutrition, 78(7), 630-638. https://doi.org/10.1038/s41430-024-01440-w
16. Gerretsen, P., Kim, J., Shah, P., Quilty, L., Balakumar, T., Caravaggio, F., ... & Graff‐Guerrero, A. (2018). BASIS: The blood pressure awareness and insight scale. The Journal of Clinical Hypertension, 20(4), 748-756. https://doi.org/10.1111/jch.13248 Gürdoğan M, Gürdoğan E. P. (2019). Hipertansiyon hastalarında tedaviye uyum ve ilişkili faktörler. MN Kardiyoloji, 26(3), 147-153. Hien, H. A., Tam, N. M., Devroey, D., Heytens, S., Tam, V., Thang, T. B., ... & Tien, H. A. (2024). Hypertension knowledge and its associated factors among hypertensive patients in primary care settings in Central Vietnam: A cross-sectional study. Journal of Pharmacy & Pharmacognosy Research, 12(5), 943-955 https://doi.org/10.56499/jppres23.1955_12.5.943
17. Iswatun, I., & Susanto, J. (2021). Relationship between knowledge and level of dietary compliance ın patients with hypertension. Journal Midpro, 13(1), 92-99.
18. Kılıçkap M, Barçın C, Göksülük H, Karaaslan D, Özer N, Kayıkçıoğlu M, Şahin M. (2018). Türkiye'de hipertansiyon ve kan basıncı prevalansına ilişkin veriler: kardiyovasküler risk faktörleri üzerine epidemiyolojik çalışmaların sistematik derlemesi, meta-analizi ve meta-regresyonu. Türk Kardiyoloji Dernegi Arsivi, 46 (7), 525-545. https://doi.org/10.5543/tkda.2018.15679
19. Kolak, E., Radić, J., Vučković, M., Gelemanović, A., Dogas, H., Nenadić, D., & Radić, M. (2023). Associations between adherence to the mediterranean diet and 24- hour pulse wave velocity in hypertensive patients. Journal of Hypertension, 41, e211-e212. https://doi.org/10.1097/01.hjh.0000941116.05169.1
20. La Verde, M., Mulé, S., Zappalà, G., Privitera, G., Maugeri, G., Pecora, F., & Marranzano, M. (2018). Higher adherence to the Mediterranean diet is inversely associated with having hypertension: is low salt intake a mediating factor? International Journal of Food Sciences and Nutrition, 69, 235- 244. https://doi.org/10.1080/09637486.2017.135094
21. Li, S. S., Zhou, F., Lu, Y. C., Lyv, P., Zhang, H. F., Yao, W. M., ... & Li, X. L. (2016). Hypertension related knowledge and behaviour associated with awareness, treatment and control of hypertension in a rural hypertensive population: a community based, cross-sectional survey. Blood Pressure, 25(5), 305-311. https://doi.org/10.3109/08037051.2016.1172866
22. Magriplis, E., Panagiotakos, D., Kyrou, I., Tsioufis, C., Mitsopoulou, A. V., Karageorgou, D., ... & Zampelas, A. (2020). Presence of hypertension is reduced by Mediterranean diet adherence in all individuals with a more pronounced effect in the obese: the Hellenic National Nutrition and Health Survey (HNNHS). Nutrients, 12(3), 853-860. https://doi.org/10.3390/nu12030853.
23. Mariana, M., Indriastuti, D., & Abadi, E. (2022). Hubungan pengetahuan diet hipertensi terhadap kepatuhan diet pada penderita hipertensi di puskesmas wundulako. Jurnal Gizi Ilmiah: Jurnal Gizi Ilmiah, 9(3), 26-31. https://doi.org/10.46233/jgi.v9i3.922.
24. Maruf, F. A., Ojukwu, C. C., & Akindele, M. O. (2018). Perception, knowledge, and attitude toward physical activity behaviour: implications for participation among individuals with essential hypertension. High Blood Pressure & Cardiovascular Prevention, 25, 53- 60. https://doi.org/10.1007/s40292-017-0235-y
25. Mohammed, A. H., Hassan, B. A. R., Suhaimi, A. M., & Ali, A.H.H.D. (2021). Hypertension knowledge, awareness, and attitude among the hypertensive population in Kuala Lumpur and rural areas in Selangor, Malaysia. Journal of Public Health, 29, 443-450. https://doi.org/10.1007/s10389-019-01160-7
26. Nenadić, B., Radić, J., Kolak, E., Vučković, M., Novak, I., Selak, M., & Radić, M. (2022). Mediterranean diet adherence and nutritional status in dalmatian diabetic hypertensive patients regarding presence of chronic kidney disease—ıs there any difference?. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19. https://doi.org/10.3390/ijerph19042293.
27. Öncü, E., Vayısoğlu, S. K., Güven, Y., Aktaş, G., Ceyhan, H., & Karakuş, E. (2020). Bir il örneğinde hipertansiyon hastalarının sağlık okuryazarlık düzeyi, sağlık hizmetlerinin niteliğine ilişkin değerlendirmeleri ve ilişkili faktörler. Turkish Journal of Public Health, 18(1), 10-25. https://doi.org/10.20518/tjph.555354
28. Özkan, Ö. P., & Erginbaş, Ç. (2022). Koroner arter hastalarının akdeniz diyetine bağlılık durumunun değerlendirilmesi. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, (16), 123-135. https://doi.org/10.38079/igusabder.1022939
29. Paczkowska, A., Hoffmann, K., Kus, K., Kopciuch, D., Zaprutko, T., Ratajczak, P., ... & Bryl, W. (2021). Impact of patient knowledge on hypertension treatment adherence and efficacy: A single-centre study in Poland. International Journal of Medical Sciences, 18(3), 852. https://doi.org/10.7150/ijms.48139
30. Pehlivanoğlu EFÖ, Balcıoğlu H, Ünlüoğlu H. (2020). Akdeniz diyeti bağlılık ölçeği’nin türkçe’ye uyarlanması geçerlilik ve güvenilirliği. Osmangazi Journal of Medicine 42(2):160-164. https://doi.org/10.20515/otd.504188
31. Pirasath, S., & Sundaresan, T. (2021). Descriptive crosssectional study on knowledge, awareness and adherence to medication among hypertensive patients in a tertiary care center, Eastern Sri Lanka. SAGE Open Medicine, 9, 20503121211012497. https://doi.org/10.1177/20503121211012497
32. Ralapanawa, U., Bopeththa, K., Wickramasurendra, N., & Tennakoon, S. (2020). Hypertension knowledge, attitude, and practice in adult hypertensive patients at a tertiary care hospital in Sri Lanka. International Journal of Hypertension, 2020, 1-6. https://doi.org/10.1155/2020/4642704
33. Šarac, J., Havaš Auguštin, D., Lovrić, M., Stryeck, S., Šunić, I., Novokmet, N., & Missoni, S. (2021). A generation shift in Mediterranean diet adherence and its association with biological markers and health in Dalmatia, Croatia. Nutrients, 13(12), 4564. https://doi.org/0.3390/nu13124564
34. Schröder, H., Fitó, M., Estruch, R., Martínez-González, M. A., Corella, D., Salas-Salvadó, J., ... & Covas, M. I. (2011). A short screener is valid for assessing Mediterranean diet adherence among older Spanish men and women. The Journal of nutrition, 141(6), 1140-1145. https://doi.org/10.3945/jn.110.135566
35. Taş F, Büyükbeşe MA. (2013). Hipertansiyonda Farkındalık ve Hemşirenin Rolü. TAF Preventive Medicine Bulletin, 12(6), 729-734.
36. Verulava, T., & Mikiashvili, G. (2021). Knowledge, awareness, attitude and medication compliance in patients with hypertension. Arterial Hypertension, 25(3), 119-126.
37. Woodiwiss, A. J., Orchard, A., Mels, C. M., Uys, A. S., Nkeh- Chungag, B. N., Kolkenbeck-Ruh, A., ... & Poulter, N. R. (2025). High prevalence but lack of awareness of hypertension in South Africa, particularly among men and young adults. Journal of Human Hypertension, 39(2), 111-119. https://doi.org/10.1038/s41371-023-00873-3
38. Wolde, M., Azale, T., Debalkie Demissie, G., & Addis, B. (2022). Knowledge about hypertension and associated factors among patients with hypertension in public health facilities of Gondar city, Northwest Ethiopia: Ordinal logistic regression analysis. PLoS One, 17(6), e0270030. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0270030
39. Yılmaz, M, Kundakçı, GA, Uyanık, G, Pamuk, G, Koç, EM. (2020) Kan basıncı farkındalığı ve içgörü ölçeği (kfiö): geçerlik ve güvenirlik çalışması. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 31(2), 134-141. https://doi.org/10.17942/sted.747418
40. Yuca, G., & Beydağ, K. (2021). Kalp hastalığı olan kadınların evlilik doyumu ve eş desteğini etkileyen faktörler. Sağlık ve Toplum, 31(1), 110-118.
41. Zeenny, R. M., Haddad, C., Hajj, A., Zeidan, R. K., Salameh, P., & Ferrières, J. (2024). Adherence to the Mediterranean Diet and Cardiovascular Risk Factors among the Lebanese Population: A Nationwide Cross- Sectional Post Hoc Study. Nutrients, 16(15), 2426. https://doi.org/10.3390/nu16152426
42. World Health Organization (WHO) (2025). Noncommunicable diseases: Risk factors (2025, May 5]. Available from: https://www.who.int/data/gho/data/themes/t opics/topic-details/GHO/ncd-risk-factors