Organofosfatlı pestisit zehirlenmeleri ve serum paraoksonaz 1 PON1 enziminin organofosfat metabolizmasındaki rolü

Cilt: 67 Sayı: 2 1 Haziran 2010
  • Birsen Can Demirdöğen
PDF İndir
TR EN

Organofosfatlı pestisit zehirlenmeleri ve serum paraoksonaz 1 PON1 enziminin organofosfat metabolizmasındaki rolü

Öz

Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre tüm dünyada yılda 3 milyona yakın pestisit zehirlenmesi meydana gelmekte, bunların 220.000’i ölümle sonuçlanmaktadır. Son yıllarda sıklıkla kullanılan pestisitlerden olan organofosfatlar, sinir sistemi üzerinde etki gösteren kimyasallardır. Organofosfatlar asetilkolinesteraz enzimini baskılayarak nörotoksisiteye yol açarlar. Paraoksonaz 1 PON 1; EC 3.1.8.1 serumda yüksek dansiteli lipoprotein HDL üzerinde yer alan, kalsiyuma bağımlı glikoprotein yapısında bir enzimdir. Memelilerin birçok organında PON1 aktivitesi tespit edilmesine karşın, kuşlar, balıklar ve böceklerde paraoksonaz aktivitesi sıfıra yakındır. PON1’in hidrolize ettiği substratlar arasında paration, diazinon ve klorprifos gibi organofosfatlı insektisitlerin aktif formu olan toksik okson metabolitleri; sarin, ve soman gibi sinir gazları; fenil asetat gibi aromatik esterler; homogentisik asit lakton, dihidrokumarin ve homosistein tiolakton gibi birçok aromatik ve alifatik lakton ile siklik karbonatlar yer almaktadır. Organofosfatlı pestisitlerin toksikolojisi ile ilgili yapılan ilk çalışmalar düşük serum PON1 aktivitesine sahip olmanın organofosfatlı bileşiklerin akut etkilerine karşı duyarlılığı arttırdığını ortaya koymuştur. PON1’i kodlayan genin sekansının belirlenmesinin ardından, kişiler arasında enzimin aktivitesinde ve ifade edilme seviyesinde farklılıklara yol açan polimorfizmler tespit edilmesi, PON1 aktiviteleri düşük olan insanların organofosfat zehirlenmelerine karşı daha hassas olabileceğini düşündürmüştür. Son yıllarda yapılan çalışmalarda saflaştırılmış PON1’in organofosfatlı pestisitlere maruz kalan hayvanlara enjekte edilmesi, dolayısı ile serum PON1 seviyesinin yapay olarak arttırılması ile klorprifos ve diazinon gibi bazı organofosfatların toksik etkilerini azaltmanın mümkün olduğu gösterilmiş, ancak bu uygulamanın paration maruziyetine karşı etkili olmadığı görülmüştür. Her ne kadar paraoksonu hidrolizleyen enzim olarak tanınsa da, PON1’in paraoksonaz aktivitesi nispeten zayıftır. Organofosfat maruziyetine karşı koruyucu olarak kullanılabilmesi için PON1’in katalitik verimi arttırılmalı ve yeterli miktarda elde edilebilmelidir. Son yıllarda protein mühendisliği yöntemleri kullanılarak PON1’in bazı amino asitlerinde değişiklikler yapılmış, bu PON1 varyantları bakteriyel sistemlerde yeterli seviyelerde ifade edilmiş ve bazı organofosfatlara karşı enzim aktivitesinde artışlar sağlanmıştır. Bu derlemede, öncelikle organofosfatların genel özelliklerine, etki mekanizmalarına ve zehirlenmelere değinilmiş, ardından PON1’in organofosfat metabolizmasındaki rolüne ve organofosfat zehirlenmelerinde antidot olarak kullanılabilmesine yönelik araştırmalardaki son gelişmeler üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. World Health Organization. Informal consultation on planning strategy for the prevention of pesticide poisoning, WHO, Geneva, WHO/VBC/86.926, 1986.
  2. World Health Organization. Public health impact of pesticides used in agriculture, WHO, Geneva, 1990.
  3. Ulusal Zehir Danışma Merkezi 2008 yılı çalışma raporu özeti. Türk Hij Den Biyol Derg, 2009; 66 (3) Ek 3.
  4. World Health Organization. Public health impact of pesticides used in agriculture, Report of WHO/UNEP working group, WHO, Geneva, 1989.
  5. Güler Ç, Çobanoğlu Z. Pestisitler. Çevre Sağlığı Temel Kaynak Dizisi. 1. Basım. T.C. Sağlık Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1997: 37-8.
  6. Jeyaratnam J, De Alwis Seneviratne RS, Copplestone JF. Survey of pesticide poisoning in Sri Lanka. Bull World Health Organ, 1982; 60(4): 615-19.
  7. Jeyaratnam J. Health problems of pesticide usage in the Third World. Br J Ind Med, 1985; 42: 505-6. http://emedicine.medscape.com/article/167726- overview erişim tarihi: 10.12.2009
  8. Costa LG. Current issues in organophosphate toxicology. Clin Chim Acta, 2006; 366(1-2): 1-13.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

-

Yazarlar

Birsen Can Demirdöğen Bu kişi benim

Yayımlanma Tarihi

1 Haziran 2010

Gönderilme Tarihi

-

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2010 Cilt: 67 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Demirdöğen, B. C. (2010). Organofosfatlı pestisit zehirlenmeleri ve serum paraoksonaz 1 PON1 enziminin organofosfat metabolizmasındaki rolü. Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi, 67(2), 97-112. https://izlik.org/JA27SH59DJ
AMA
1.Demirdöğen BC. Organofosfatlı pestisit zehirlenmeleri ve serum paraoksonaz 1 PON1 enziminin organofosfat metabolizmasındaki rolü. Turk Hij Den Biyol Derg. 2010;67(2):97-112. https://izlik.org/JA27SH59DJ
Chicago
Demirdöğen, Birsen Can. 2010. “Organofosfatlı pestisit zehirlenmeleri ve serum paraoksonaz 1 PON1 enziminin organofosfat metabolizmasındaki rolü”. Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi 67 (2): 97-112. https://izlik.org/JA27SH59DJ.
EndNote
Demirdöğen BC (01 Haziran 2010) Organofosfatlı pestisit zehirlenmeleri ve serum paraoksonaz 1 PON1 enziminin organofosfat metabolizmasındaki rolü. Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi 67 2 97–112.
IEEE
[1]B. C. Demirdöğen, “Organofosfatlı pestisit zehirlenmeleri ve serum paraoksonaz 1 PON1 enziminin organofosfat metabolizmasındaki rolü”, Turk Hij Den Biyol Derg, c. 67, sy 2, ss. 97–112, Haz. 2010, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA27SH59DJ
ISNAD
Demirdöğen, Birsen Can. “Organofosfatlı pestisit zehirlenmeleri ve serum paraoksonaz 1 PON1 enziminin organofosfat metabolizmasındaki rolü”. Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi 67/2 (01 Haziran 2010): 97-112. https://izlik.org/JA27SH59DJ.
JAMA
1.Demirdöğen BC. Organofosfatlı pestisit zehirlenmeleri ve serum paraoksonaz 1 PON1 enziminin organofosfat metabolizmasındaki rolü. Turk Hij Den Biyol Derg. 2010;67:97–112.
MLA
Demirdöğen, Birsen Can. “Organofosfatlı pestisit zehirlenmeleri ve serum paraoksonaz 1 PON1 enziminin organofosfat metabolizmasındaki rolü”. Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi, c. 67, sy 2, Haziran 2010, ss. 97-112, https://izlik.org/JA27SH59DJ.
Vancouver
1.Birsen Can Demirdöğen. Organofosfatlı pestisit zehirlenmeleri ve serum paraoksonaz 1 PON1 enziminin organofosfat metabolizmasındaki rolü. Turk Hij Den Biyol Derg [Internet]. 01 Haziran 2010;67(2):97-112. Erişim adresi: https://izlik.org/JA27SH59DJ