Enhanced Recovery After Surgery Protocols and Nursing Approaches During Coronavirus Pandemics

Öz

The coronavirus disease, which can be easily transmitted from person to person, emerged in 2019 and was declared a pandemic by the World Health Organization in March 2020. While mild symptoms are observed in some individuals with coronavirus disease, some individuals may experience mortality. In our country, elective surgeries were postponed and infection control measures were reported by the Ministry of Health. In case of emergency and oncological surgery, early discharge has gained importance in order to reduce the exposure of patients and healthcare personnel to the virus and to use the beds, ventilators and resources appropriately. This situation has brought the importance of Enhanced Recovery After Surgery protocols, which take early discharge to its target and consist of evidence-based practices. Nurses are also healthcare professionals who play a key role in the implementation of these protocols. The purpose of this review is to discuss the Enhanced Recovery After Surgery protocols and the role of the nurse in surgical applications during the coronavirus pandemic process.

Anahtar Kelimeler

• Surgical nursing
• pandemics
• perioperative care

Koronavirüs Pandemi Sürecinde Cerrahi Sonrası Hızlandırılmış İyileşme Protokolleri ve Hemşirelik Yaklaşımları

Öz

İnsandan insana kolaylıkla bulaşabilen korona virüs hastalığı 2019 yılında ortaya çıkmış ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından 2020 yılının Mart ayında pandemi ilan edilmiştir. Koronavirüs hastalığı geçiren bazı bireylerde hafif semptomlar gözlenirken, bazı bireylerde yaşamı tehdit edici seyredebilmektedir. Ülkemizde Sağlık Bakanlığı tarafından elektif cerrahiler ertelenmiş ve enfeksiyon kontrol önlemleri bildirilmiştir. Acil ve onkolojik cerrahi uygulanması durumunda ise hasta ve sağlık personelinin virüse maruziyetini azaltmak, yatak, ventilatör ve diğer hastane kaynaklarının uygun kullanılması amacıyla erken taburculuk önem kazanmıştır. Bu durum, hedefine erken taburculuğu alan ve kanıta dayalı uygulamalardan oluşan “Cerrahi Sonrası Hızlandırılmış İyileşme” (Enhanced Recoverty After Surgery) protokollerinin önemini gündeme getirmiştir. Hemşireler de bu protokollerin uygulanmasında anahtar rol oynayan sağlık profesyonelleridir. Bu derlemenin amacı koronavirüs pandemi sürecinde cerrahi uygulamalarda cerrahi sonrası hızlandırılmış iyileşme protokollerini ve hemşirenin rolünü ele almaktır.

Anahtar Kelimeler

• Cerrahi hemşireliği
• pandemi
• perioperatif bakım

Kaynakça

1. World Health Organization WHO [Internet], Archived: WHO Timeline COVID-19, [cited: 13 February 2021]. Erişim adresi: https://www.who.int/news/item/27-04-2020-who-timeline---COVID-19.
2. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı [Internet]. COVID-19 Nedir? [cited: 13 February 2021]. Erişim adresi: https://COVID19.saglik.gov.tr/TR-66300/COVID-19-nedir-.html
3. Filinte G, Özkaya Ö. COVID-19 pandemisinde estetik cerrahi pratiği: önlemler ve öneriler. South. Clin. Ist. Euras. 2020;31(Suppl):62-64. doi: 10.14744/scie.2020.60490
4. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı Bilimsel Danışma Kurulu Çalışması [Internet]. COVID-19 pandemisinde sağlık kurumlarında çalışma rehberi ve enfeksiyon kontrol önlemleri. [cited:13 February 2021]. Available from: https://COVID19.saglik.gov.tr/Eklenti/39606/0/COVID19saglikkurumlarindacalismarehberiveenfeksiyonkontrolonlemleripdf.pdf
5. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı [Internet]. Elektif işlemlerin ertelenmesi ve diğer alınacak tedbirler. [cited:13 February 2021] Available from: https://shgmhastahakdb.saglik.gov.tr/Eklenti/36865/0/elektif-islemlerin-ertelenmesi-ve-diger-tedbirlerpdf.pdf
6. Özer KB, Demirhan R. COVID-19 pandemi sürecinde akciğer cerrahisi ameliyatlarında nelere dikkat etmeliyiz? South. Clin. Ist. Euras. 2020;31(Supp 1):90-93. doi: 10.14744/scie.2020.67625
7. Ataş O, Yildirim TT. Evaluation of knowledge, attitudes, and clinical education of dental students about COVID-19 pandemic. Peer J, 2020; 8: e9575.
8. Tuech JJ, Gangloff A, Di Fiore F, Michel P, Brigand C, Slim K, Pocard M, Schwarz, L. Strategy for the practice of digestive and oncological surgery during the COVID-19 epidemic. Journal of Visceral Surgery, 2020;157(3):7-12. doi: 10.1016/j.jviscsurg.2020.03.008.

9. The Association of Laparoscopic Surgeons of Great Britain and Ireland. [Internet], Laparoscopy in the Covid-19 environment: ALSGBI Position Statement (Conventional and Robotic). 2020 [cited 23 April 2021] Available from: https://www.alsgbi.org/2020/04/22/laparoscopy-in-the-covid-19-environmentalsgbi-position-statement.
10. Royal College of Surgeons of England[Internet], Updated Intercollegiate General Surgery Guidance on COVID-19 [cited 23 April 2021] Available from: https://www.rcseng.ac.uk/coronavirus/joint-guidance-for-surgeons-v2/
11. International Society for Diseases of the Esophagus[Internet], Management of Upper-GI Endoscopy and Surgery in COVID-19 Outbreak. [cited 23 April 2021] Available from: https://isde.net/covid19-guidance
12. Liang W, Guan W, Chen R, Wang W, Li J, Xu K, He, J. Cancer patients in SARS-CoV-2 infection: a nationwide analysis in China. The lancet oncology, 2020; 21(3): 335-337. doi:10.1016/S1470-2045(20)30096-6
13. Kehlet H. Fast-track surgery. An update on physiological care principles to enhance recovery. Langenbeck’s Archives of Surgery, 2011;396 (5):585-590.
14. Ljungqvist O, Hubner M. Enhanced recovery after surgery ERAS principles, practice and feasibility in the elderly. Aging Clinical and Experimental Research, 2018; 30(3): 249-252. doi: 10.1007/s40520-018-0905-1.
15. Gündoğdu RH. Cerrahi iyileşmenin hızlandırılması için modern teknikler. Eti Aslan F(ed.). Cerrahi bakım: vaka analizleri ile birlikte. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi, 2016.
16. ERAS Society [Internet], ERAS Guideline. [cited:13 February 2021]. Available from https://erassociety.org/guidelines/list-of-guidelines/
17. Kabataş MS, Özbayır T. Kolorektal Cerrahi Sonrası Hızlandırılmış İyileşme Protokolü: Sistematik Derleme. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2016; 5(3): 120-132.
18. Pędziwiatr M, Mavrikis J, Witowski J, Adamos A, Major P, Nowakowski M, Budzyński A. Current status of enhanced recovery after surgery (ERAS) protocol in gastrointestinal surgery. Medical Oncology, 2018; 35(6): 1-8. doi:10.1007/s12032-018-1153-0
19. ERAS Türkiye Derneği. [Internet] ERAS protokollerinin temel ögeleri. [cited:14 February 2021]. Available from: http://eras.org.tr/page.php?id=10&saglikCalisani=true
20. Kehlet H, Wilmore DW. Evidence-based surgical care and the evolution of fast-track surgery. Ann Surg 2008; 248:189. doi:1097/SLA.0b013e31817f2c1a
21. Ljungqvist O, Scott M, Fearon KC. Enhanced recovery after surgery: a review. JAMA Surg 2017; 152: 292. doi: 10.1001/jamasurg.2016.4952.
22. Feldheiser A, Aziz O, Baldini G, Cox BPBW, Fearon KCH, Feldman LS, et al. Enhanced recovery after surgery (ERAS) for gastrointestinal surgery, part 2: consensus statement for anaesthesia practice. Acta Anaesthesiologica Scandinavica, 2016; 60(3): 289-334. doi: 10.1111/aas.12651
23. Hübner M, Addor V, Slieker J, Griesser AC, Lécureux E, Blanc C, Demartines N. “The ımpact of an enhanced recovery pathway on nursing workload: a retrospective cohort study”. Int J Surg, 2015; 24:45- 50. doi: 10.1016/j.ijsu.2015.10.025
24. Brown D, Xhaja A. Nursing perspectives on enhanced recovery after surgery. Surg Clin N Am 98, 2018; 1211–1221. doi: 10.1016/j.suc.2018.07.008.
25. Wainwright TW. Enhanced recovery after surgery (ERAS) for hip and knee replacement—why and how ıt should be ımplemented following the COVID-19 pandemic. Medicina, 2021; 57(1), 81. doi: 10.3390/medicina57010081
26. Kıraner E, Terzi B. Covid-19 pandemi sürecinde yoğun bakım hemşireliği. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi, 2020; 24(EK-1): 83-88.
27. Fantola G, Nagliati C, Foletto M, Balani A, Moroni R. Is there a role for ERAS program ımplementation to restart bariatric surgery after the peak of COVID-19 Pandemic?. Obesity Surgery, 2020; 30: 4101-4102.
28. Çelik S, Gürcan M, Karadeniz Çakmak G, Taşdemir N, Dirimeşe E. Fast-trach cerrahi ve hemşirelik yaklaşımları BEÜ Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Hemşirelik Hizmetleri Müdürlüğü Bilimsel Çalışmalar Dergisi, 2017: 66-76.
29. Çilingir D, Candaş B. Cerrahi sonrası hızlandırılmış iyileşme protokolü ve hemşirenin rolü. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 2017;20(2):137-143.
30. Zargar-Shoshtari K, Paddison JS, Booth RJ, Hill AG. A prospective study on the influence of a fast-track program on postoperative fatigue and functional recovery after major colonic surgery. Journal of Surgical Research. 2009 Jun 15;154(2):330-5. doi: 10.1016/j.jss.2008.06.023.
31. Sullivan M D, LaCroix A Z, Spertus J A, Hecht J. Five-year prospective study of the effects of anxiety and depression in patients with coronary artery disease. American Journal of Cardiology, 2000;86(10):1135-1138.
32. Bailey L. Strategies for decreasing patient anxiety in the perioperative setting. AORN Journal, 2010;92(4):445-460. doi: 10.1016/j.aorn.2010.04.017.
33. Apor E, Connell N T, Faricy-Anderson K, Barth P, Fenton M A, Sikov W M., Mega, A. Prechemotherapy education: reducing patient anxiety through nurse-led teaching sessions. Clinical Journal of Oncology Nursing, 2018; 22(1):76-82. doi:10.1188/18.CJON.
34. Özlem D. Cerrahi girişim planlanan hastaların eğitim gereksinimlerinin karşılanması ve eğitimin hasta bireyin psikolojik hazırlığına etkisi-Sakarya örneği. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2013; 3(3): 10-13.
35. Walker J A. Emotional and psychological preoperative preparation in adults. British Journal of Nursing, 2002; 11(8): 567-575.
36. Bahadorı S, Waınwrıght Thomas W, Ahmed Osman H. Smartphone apps for total hip replacement and total knee replacement surgery patients: a systematic review. Disability and Rehabilitation, 2020, 42(7): 983-988. doi: 10.1080/09638288.2018.1514661.
37. Gustafsson UO, Scott MJ, Hubner M, Nygren J, Demartines N, Francis N . Guidelines for perioperative care in elective colorectal surgery: enhanced recovery after surgery (ERAS) society recommendations. World Journal of Surgery, 2018;43 (3):659- 695. doi: 10.1007/s00268-018-4844-y.
38. Ünlü H. Hızlı iyileşme protokolü ile total kalça veya diz artroplastisi yapılan yaşlı hastalarda hemşirelik bakımı. Turkiye Klinikleri J Surg Nurs-Special Topics. 2017;3(2):143-50. Ersoy E, Gündoğdu H. Enhanced recovery after surgery. Turkish Journal of Surgery 2007;23(1): 35-40.
39. Ljungqvist O. ERAS-enhanced recovery after surgery. J Visc Surg 2011;148(3):e157-9. doi: 10.1016/j.jviscsurg.2011.05.016
40. Ersoy E, Gündoğdu H. Cerrahi sonrası iyileşmenin hızlandırılması. Ulusal Cerrahi Dergisi, 2008;24 (2): 100–103.
41. Türk Hemşireler Derneği COVID-19 Hemşire Eğitim Rehberi ve Bakım Algoritmaları [Internet]. 2020 [cited 23 April 2021] Available from: https://tybhd.org.tr/duyurular/thd-covid-19-hemsire-egitim-rehberi-ve-bakim-algoritmalari/
42. Dağıstanlı S, Kalaycı MU, Kara Y. Genel cerrahide ERAS protokolünün değerlendirilmesi. İKSST Derg 2018;10(Ek sayı):9-20. doi:10.5222/iksst.2018.43043
43. Dirimeşe E, Özdemir F K, Şahin Z A. Hemşirelik öğrencilerinin ağrı yönetimine ilişkin bilgi düzeyleri, kültürel farkındalıkları ve yeterlilikleri. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2016; 5(3): 1-6.
44. Yılmaz M.Evidence based practice as the way to improve the quality of nursing care. C.Ü. Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi 2005;9(1):41-8.
45. Yılmaz Şenyüz K, Koçaşlı S. Cerrahi sonrası ağrıda multimodal analjezi ve hemşirelik yaklaşımı. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 2017;4(2):90-95. doi: 10.5455/sad.13-1491818424
46. Ay F, Alpar E Ş. Ameliyat sonrası ağrı ve hemşirelik uygulamaları. Ağrı, 2010; 22(1): 21-29.
47. Chandrakantan A, Glass PS. Multimodal therapies for postoperative nausea and vomiting, and pain. Br J Anaesth. 2011;107(Suppl 1):i27-i40. https://doi.org/10.1093/bja/aer358 58
48. Greif. R, Laciny S, Rapf B, Hickle RS, Sessler DI. Supplemental oxygen reduces the incidence of ameliyat sonrasıe nausea and vomiting. Anesthesiology 1999;91(5):1246-52.
49. Bölükbaş N, Birlikbaş S. ERAS rehberleri cerrahi sonrası hızlandırılmış iyileşme protokolleri. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, 2019;2(3): 194-205.
50. Zingg U, Miskovic D, Pasternak I, Meyer P, Hamel CT, Metzger U. Effect of bisacodyl on ameliyat sonrasıe bowel motility in elective colorectal surgery: a prospective, randomized trial. Int J Colorectal Dis. 2008;23(12): 1175-83. doi: 10.1007/s00384-008-0536-7
51. Committee on Gynecologic Practice. ACOG Committee Opinion No. 750: perioperative pathways: enhanced recovery after surgery. Obstetrics and Gynecology, 2018;132(3):e120-e130.
52. Liu J, Elkassabany N, Poeran J, Gonzalez Della Valle A, Kim DH, Maalouf D, Memtsoudis S. Association between same day discharge total knee and total hip arthroplasty and risks of cardiac/pulmonary complications and readmission: A population-based observational study. BMJ Open 2019; 9: e031260. doi: 10.1136/bmjopen-2019-031260.
53. Bini SA, Schilling PL, Patel SP, Kalore NV, Ast MP, Maratt, J.D.; Schuett DJ, Lawrie CM, Chung CC, Steele GD. Digital Orthopaedics: A Glimpse into the Future in the Midst of a Pandemic. J. Arthroplast. 2020;30:1–6. doi: 10.1016/j.arth.2020.04.048.
54. Thomakos N, Pandraklakis A, Bisch SP, Rodolakis A, Nelson G. ERAS protocols in gynecologic oncology during COVID-19 pandemic. J Gynecol Cancer 2020;30:728–729. doi:10.1136/ijgc-2020-001439
55. Sica GS, Campanelli M, Bellato V, Monteleone G. Gastrointestinal cancer surgery and enhanced recovery after surgery (ERAS) during COVID-19 outbreak. Langenbeck's Archives of Surgery, 2020; 405: 357-358. doi: 10.1007/s00423-020-01885-0
56. Yang W, Wang C, Shikora S, Know L. Recommendations for metabolic and bariatric surgery during the COVID-19 pandemic from IFSO. Obes Surg. 2020 Apr 14 : 1–3. doi: 10.1007/s11695-020-04578-1