The 1858 Ottoman Land Code and Its Implementation

Öz

There were many conflicts arising from the ownership of the miri lands between political and social groups before and after the Tanzimat period in the Ottoman Empire. Illegal attempts to obtain ownership of miri lands had disturbed the State for many years. In order to determine the legal status of miri lands, after they had lost their military function, a new Land Code was promulgated in 1858. The Land Code of 1858 was a general code and, except for some small areas (such as Bosnia and Niş), was applied all over the Ottoman Empire. The Land Code consisted of 132 articles. The provisions of the Land Code of 1858 state how, where and to whom this Code applies. The rights and obligations of civilians and officials, as well as the requirements and conditions for using the miri lands, were set out in this Code. Although most historians and political scientists are of a common conviction that the Land Code was not applied, the records of the Sharia and Nizamiye courts from different parts of the Ottoman Empire prove that the Land Code was applied in every part of Anatolia and Rumeli. In short, this article aims to show and prove that the regulations of the Land Code of 1858 were applied in the Ottoman Empire.

Anahtar Kelimeler

• miri land
• tanzimat
• land code

1858 Arazi Kanunnamesi ve Uygulanması

Öz

1858 öncesi ve sonrasında Osmanlı Devleti'nde mîrî arazilerin mülkiyeti konusunda siyasal ve toplumsal gruplar arasında birçok uyuşmazlık yaşanmıştır. Mîrî arazilerin mülkiyetini hukuka aykırı yollarla ele geçirme girişimleri, devleti uzun yıllar boyunca meşgul etmiştir. Askerî işlevini yitiren mîrî arazilerin hukukî statüsünü belirlemek amacıyla 1858 yılında yeni bir Arazi Kanunnâmesi yürürlüğe konulmuştur. 1858 tarihli Arazi Kanunnâmesi genel nitelikte bir kanun olup, Bosna ve Niş gibi bazı küçük bölgeler dışında Osmanlı Devleti'nin tamamında uygulanmıştır. Toplam 132 maddeden oluşan Kanunnâme, hükümlerinin nasıl, nerede ve kimlere uygulanacağını düzenlemektedir. Ayrıca, sivil halk ile devlet görevlilerinin hak ve yükümlülükleri ile mîrî arazilerin kullanımına ilişkin usul ve şartlar da bu Kanunnâme'de belirlenmiştir. Her ne kadar tarihçilerin ve siyaset bilimcilerin büyük bir kısmı Arazi Kanunnâmesi'nin fiilen uygulanmadığı kanaatini paylaşsa da, Osmanlı Devleti'nin çeşitli bölgelerindeki şer'iyye ve nizamiye mahkemelerine ait kayıtlar, Kanunnâme'nin Anadolu ve Rumeli'nin her tarafında uygulandığını göstermektedir. Kısacası bu makale, 1858 tarihli Arazi Kanunnâmesi hükümlerinin Osmanlı Devleti'nde fiilen uygulandığını ortaya koymayı ve bunu kanıtlamayı amaçlamaktadır. [Türkçe özet ve anahtar kelimeler İngilizcesinden çevrilerek oluşturulmuştur.]

Anahtar Kelimeler

• miri arazi
• Tanzimat
• arazi kanunu

Kaynakça

1. [Editör Notu: Bu kaynakça, metindeki dipnotlar esas alınarak oluşturulmuştur. / Editor's Note: This bibliography was compiled based on the footnotes in the text.]
2. Akgündüz, Ahmet. Mukayeseli İslam ve Osmanlı Hukuku Külliyatı, Diyarbakır, 1986.
3. Aktüre, Sevgi. "19. yy.da Menteşe Sancağında Toprak-İnsan İlişkilerinin Değişim Süreci", Toplum ve Bilim, Sayı: 48/49, 1990.
4. Atıf Bey. Arazi Kanunname-i Hümayunu, Dersaadet: Mahmut Bey Matbaası, 1319.
5. Aydın, M. Akif. İslam ve Osmanlı Hukuku Araştırmaları, İstanbul, 1996.
6. Barkan, Ömer Lütfi. "Türk Toprak Hukuku Tarihinde Tanzimat ve 1274 (1858) Tarihli Arazi Kanunnâmesi", Tanzimat I, İstanbul, 1940, s. 321-421.
7. Barkan, Ömer Lütfi. "Edirne Askerî Kassamına Ait Tereke Defterleri (1545-1659)", Belgeler, Cilt: III, Sayı: 5-6, 1966.
8. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). İradeler Tasnifi, İrade-i Meclis-i Mahsus, No: 518, 522; İrade Dahiliye, No: 26284, 27163, 39225, 39828. BOA. Makedonya Arşivinden İntikal Eden Evrak, Dosya No: 18, Gömlek Sıra No: 1 (1-2), t. 1285.S.14/1288. L. 15, Defter No: 163.

9. Cevdet Paşa, Ahmet. Tezâkir 21-39, yay. C. Baysun, 3. Baskı, Ankara: T.T.K. Yayınları, 1991.
10. Cevdet Paşa, Ahmet. Tezâkir 40-Tetimme, yay. C. Baysun, 3. Baskı, Ankara: T.T.K. Yayınları, 1991.
11. Cevdet Paşa, Ahmet. Maruzat, İstanbul, 1980.
12. Cin, Halil. Osmanlı Toprak Düzeni ve Bu Düzenin Bozulması, 3. Baskı, Konya, 1992.
13. Cin, Halil ve Akyılmaz, Gül. Tarihte Toplum ve Yönetim Tarzı Olarak Feodalite ve Osmanlı Düzeni, Konya, 1995.
14. Davison, Roderic H. Osmanlı İmparatorluğunda Reform (1856-1876), Cilt: 1, çev. Osman Akınhay, İstanbul, 1997.
15. Düstur, Birinci Tertip (Cilt: 2, 4); Tertib-i Sani (Cilt: 1, 3, 4).
16. Gerber, Haim. Ottoman Rule in Jerusalem 1890-1914, Berlin, 1985.
17. Genç, Mehmet. "Osmanlı İmparatorluğunda Devlet ve Ekonomi", V. Milletlerarası Türkiye Sosyal ve İktisat Tarihi Kongresi Tebliğleri, Ankara, 1990
18. Halis Eşref. Külliyât-ı Şerh-i Kanun-i Arazi, Dersaadet, 1315.
19. Heper, Metin. "Osmanlı Siyasal Hayatında Merkez Kenar İlişkisi", Toplum ve Bilim, Bahar-Yaz, 1980.
20. Hüsnü Efendi. Arazi Kanunnamesi Şerhi, Dersaadet, 1310.
21. İnalcık, Halil. Tanzimat ve Bulgar Meselesi, İstanbul, 1992.
22. İnalcık, Halil. The Ottoman Empire: Conquest, Organization and Economy, London, 1978.
23. Karal, Enver Ziya. Osmanlı Tarihi, Islahat Fermanı Devri (1856-1861), Cilt: 6, 5. Baskı, Ankara: T.T.K. Yayınları, 1995.
24. Karpat, H. Kemal. "The Land Regime, Social Structure and Modernization in the Ottoman Empire", Beginnings of Modernization in the Middle East in the Nineteenth Century, ed. W. R. Polk - R. L. Chambers, Chicago, 1968.
25. Kasaba, Reşat. Osmanlı İmparatorluğu ve Dünya Ekonomisi (19. Yüzyıl), 1. Baskı, İstanbul, 1993.
26. Keyder, Çağlar. "Osmanlı İmparatorluğunda Büyük Ölçekli Ticari Tarım Var mıydı?", Osmanlıda Toprak Mülkiyeti ve Ticari Tarım, ed. Ç. Keyder - F. Tabak, çev. Zeynep Altok, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1998.
27. Külliyat-ı Kavanin, Cilt: 6, 7, 9, 10, 14, 16, 19, 32, 33.
28. Lewis, Bernard. Modern Türkiye'nin Doğuşu, 6. Baskı, Ankara: T.T.K. Yayınları, 1996.
29. Mardin, Ebülûla. Medeni Hukuk Cephesinden Ahmet Cevdet Paşa, Ankara: T.D.V. Yayınları, 1996.
30. Mardin, Ebülûla. Arazi Notları, İstanbul: Darülfünun Matbaası, ts.
31. Matti, I. Moosa. "The Land Policy of Midhat Pasha in Iraq 1869-1872", The Islamic Quarterly, Vol: XII, No: 3, London, 1968.
32. Moiseyev, Piotr P. "Osmanlı İmparatorluğu Tanzimat Döneminde Tarımın ve Köylülüğün Durumu", XI. Türk Tarih Kongresi (Ankara: 5-9 Eylül 1990) Tebliğleri, Cilt: IV, Ankara: TTK Yayınları, 1994.
33. Nagata, Yuzo. "The Iltizam System in Egypt and Turkey", Studies on the Social and Economic History of the Ottoman Empire, İzmir, 1995.
34. Ortaylı, İlber. İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı, 3. Baskı, İstanbul, 1995.
35. Ortaylı, İlber. Tanzimat'tan Cumhuriyete Yerel Yönetim Geleneği, İstanbul: Hil Yayınları, 1985.
36. Öklem, Necdet. 1877 Meclis-i Mebusanı Bütçe, İller Kanunu, İçtüzük Üzerinde Tartışmalar, İzmir: Ege Ünv. Rektörlüğü Yayınları, No: 2, 1982.
37. Ömer Hilmi. Ahkamü'l Arazi, İstanbul, 1301.
38. Palmer, A., Osmanlı İmparatorluğu, Son Üçyüzyıl, Bir Çöküşün Yeni Tarihi, çev. B. Ç. Dişbudak, 5. Baskı, İstanbul, 1995.
39. Pamuk, Şevket. "Osmanlı Tarımında Üretim İlişkileri 1840-1913", Toplum ve Bilim, Sayı: 17, 1982.
40. Quataert, Donald. "Osmanlı İmparatorluğunda Tarımsal Gelişme", çev. A. Günlük, TCTA, Cilt: 6, Sayı: 49, 1986.
41. Schilcher, Linda. "Geç Osmanlı Suriyesinde Tahıl Ekonomisi ve Büyük Ölçekli Ticarileşme Sorunu", Osmanlıda Toprak Mülkiyeti ve Ticari Tarım, ed. Ç. Keyder - F. Tabak, çev. Zeynep Altok, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1998.
42. Tabak, Faruk. "Bereketli Hilalin Batısında Tarımsal Dalgalanmalar ve Emeğin Kontrolü", Osmanlıda Toprak Mülkiyeti ve Ticari Tarım, ed. Ç. Keyder - F. Tabak, çev. Zeynep Altok, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1998.
43. Wallerstein, I., Decdeli, H. ve Kasaba, R. "Osmanlı İmparatorluğunun Dünya Ekonomisi ile Bütünleşme Süreci", çev. A. Selman, Toplum ve Bilim, Sayı: 23, Güz-1983, s. 42-53.
44. Yerasimos, Stefanos. Az Gelişmişlik Sürecinde Türkiye, Cilt: 2 (19. Yüzyıldan I. Dünya Savaşına), çev. Babür Kuzucu, 3. Baskı, İstanbul: Gözlem Yayınları, 1980.
45. Ziyaüddin, Hafız Mehmed. Mükemmel ve Muvazzah Şerh-i Kanun-i Arazi, Dersaadet, 1311.
46. Ceride-i Mehâkim, Sayı: 62, 71, 72, 74, 75, 90, 96, 99, 251, 252.
47. Ankara Şer'iyye Sicilleri, Defter No: 270, 272, 277.
48. Balıkesir Şer'iyye Sicilleri, No: 753, 755, 759, 761, 763.
49. Diyarbakır Şer'iyye Sicilleri, No: 281, 283, 288.
50. Konya Şer'iyye Sicilleri, Defter No: 89, 90, 91, 92, 97, 99.
51. Mardin Şer'iyye Sicilleri, Defter No: 194.
52. Sivas Şer'iyye Sicilleri, Defter No: 30, 32, 33, 39, 40, 41