The Evolution of Islamic Law toward Codified Law in the Ottoman Empire

Öz

lslamic law was created and developed asa jurists' law. a feature which it preserved until the nineteenth century. Nonetheless. since the sixteenth century in the Ottoman state. a certain degree of evolution from jurists' law to code-based law had already began to take shape. Ebussuud Efendi played a significant role in this development. In the nineteenth century, an important step was taken toward the codification of lslamic law by the adeption of first the Mecelle-i Ahkam-i Adliye, and again in the twentieth century with the Hukuk-i Aile Kararnamesi. In this essay, the course of this change in lslamic law in the Ottoman context vis-a-vis the status of mezheb in legal practice will be examined.

Anahtar Kelimeler

• lslamic law
• code-based law
• jurists' law
• Ebussud Efendi
• Mecelle-i Ahkam-ı Adliyye
• Hukuk-ı Aile Kararnamesi

İslam Hukuku'nun Osmanlı Devleti'nde Kanun Hukukuna Doğru Geçirdiği Evrim

Öz

İslam hukuku, hukukçular (fakihler) tarafından oluşturulmuş ve geliştirilmiş bir hukukçular hukuku olarak ortaya çıkmış; bu niteliğini XIX. yüzyıla kadar korumuştur. Bununla birlikte, Osmanlı Devleti'nde XVI. yüzyıldan itibaren hukukçular hukukundan kanun temelli bir hukuk düzenine doğru belirli ölçüde bir dönüşüm başlamıştır. Bu gelişmede Ebussuud Efendi önemli bir rol oynamıştır. XIX. yüzyılda önce Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye'nin, XX. yüzyılda ise Hukuk-ı Aile Kararnâmesi'nin kabul edilmesiyle İslam hukukunun tedvin edilmesi (kodifikasyonu) yönünde önemli adımlar atılmıştır. Bu makalede, Osmanlı bağlamında İslam hukukunda yaşanan bu dönüşüm, mezhebin hukukî uygulamadaki konumu açısından incelenecektir. [Türkçe özet ve anahtar kelimeler İngilizcesinden çevrilerek oluşturulmuştur.]

Anahtar Kelimeler

• İslam hukuku
• kanun hukuku
• hukukçular hukuku
• Ebussuud Efendi
• Mecelle-i Ahkam-ı Adliye
• Hukuk-ı Aile Kararnamesi

Kaynakça

1. [Editör Notu: Bu kaynakça, metindeki dipnotlar esas alınarak oluşturulmuştur. / Editor's Note: This bibliography was compiled based on the footnotes in the text.]
2. Akgündüz, Ahmet. İslam Hukukunda ve Osmanlı Tatbikatında Vakıf Müessesesi, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1988.
3. Akgündüz, Ahmet. Osmanlı Kanunnameleri, Cilt: IV, İstanbul, 1992.
4. Ali Efendi. Fetâvâ, Cilt: 1, İstanbul, 1272.
5. Aydın, M. Akif. İslam - Osmanlı Aile Hukuku, İstanbul, 1985.
6. Aydın, M. Akif. "Mecelle'nin hazırlanışı", Osmanlı Araştırmaları (OA), Cilt: IX, 1989, s. 31-33.
7. Aydın, M. Akif. "Osmanlı Hukukunda Kazâi Boşanma, Tefrik", Osmanlı Araştırmaları, Cilt: V, 1986, s. 7-8.
8. Aydın, M. Akif. "İslam Hukukunda Gasp", İslam Tetkikleri Dergisi, Cilt: IX, 1995, s. 176-183.

9. Barkan, Ömer Lütfi. XV ve XVI. Asırlarda Osmanlı İmparatorluğunda Zirai Ekonominin Hukuki ve Mali Esasları, Kanunlar, İstanbul, 1943.
10. Düzdağ, M. Ertuğrul. Şeyhülislam Ebussuud Efendi Fetvaları Işığında 16. Asır Türk Hayatı, İstanbul, 1972.
11. Düzenli, Pehlül. "Şeyhülislam Ebussuûd Efendi: Bibliyografik Bir Değerlendirme", Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, Sayı: 5, 2005, s. 461-462.
12. Ebu Ya'lâ el-Ferrâ. el-Ahkâmü's-Sultaniyye, Beyrut, 1403/1983.
13. Ebussuud Efendi. "Maruzat", MTM, Sayı: 2, s. 340-341, 344-345.
14. Heyd, Uriel. Studies in Old Criminal Law, Oxford, 1973.
15. Hıfzı Efendi. Kanunname-i Cedid, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Kütüphanesi, vr. 49b-50a.
16. İbn Abidin. Mecmuatü Resail, Cilt: 1, s. 26.
17. İnalcık, Halil. "Mahkeme", İslam Ansiklopedisi (İA), Cilt: VII, s. 151.
18. Jennings, C. Ronald. "Women in early 17th century Ottoman Judicial records: the sharia court of Anatolian Kayseri", Journal of Economic and Social History of the Orient, Vol: XVIII, No: 1, s. 88-89.
19. Köymen, Mehmet Altan. "Alp Arslan zamanı Büyük Selçuklu İmparatorluğu Dini Siyaseti", Selçuklu Araştırmaları Dergisi, Cilt: IV, s. 150-152.
20. Leali Ahmed b. Mustafa. Mecmau'l-Mesaili'ş-Şer'iyye fi'l-Ulumi'd-Diniyye, TDV İslam Araştırmaları Merkezi Kütüphanesi, Demirbaş No: 63897, vr. 33a.
21. Mahmesânî, Subhî. el-Evdâu't-Teşriyye fi'd-Düveli'l-Arabiyye Madiha ve Hadıruha, Beyrut, 1972.
22. Mardin, Ebül'ula. "Kadı", İslam Ansiklopedisi (İA), Cilt: VI, s. 43.
23. Maverdî, Ebul Hasen. el-Ahkâmü's-Sultaniyye, Beyrut, 1405/1985.
24. Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, Maddeler: 16, 1801.
25. Melchert, Christopher. The Formation of the Sunni Schools of Law: 9th-10th Centuries C.E., Brill, 1997.
26. Ortaylı, İlber. "Osmanlı şehirlerinde mahkeme", Bülent Nuri Esen Armağanı, Ankara, 1977, s. 249.
27. Özcan, Tahsin. Osmanlı Para Vakıfları, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2003, s. 28-50.
28. Sahillioğlu, Halil. "Bursa Kadı Sicillerinde İç ve Dış Ödemeler Aracı Olarak 'kitâbü'l-kâdî' ve Süfteceler", Türkiye İktisat Tarihi Semineri, Ankara, 1975, s. 123.
29. Turan, Osman. Türkiye Selçukluları Hakkında Resmi Vesikalar, Ankara, 1988, s. 46-56.
30. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Osmanlı Devletinde İlmiye Teşkilatı, Ankara, 1965.
31. Ma'rûzât-ı Abdullah Efendi, Süleymaniye Kütüphanesi, Bağdatlı Vehbi Bölümü, No: 2054, vr. 196.