Some Legal Terms and Regulations Concerning Maritime Transportation in the Ottoman Empire during the 15th and 16th Centuries

Öz

In this essay, a few concepts and practical rules that governed Ottoman marine system in the 17th and 18th centuries will be briefly explained. This article focuses on the relations among the joint ownership of ships, ship construction, captains (reisler), ship-boys (tayfalar) and ship-owners as well as on those themes that have been least treated until now, such as the division of the profits of a ship’s journey and the ship permit (izn-i sefine). The study makes a research for the first time on a few institutions and concepts, brings forward certain questions and gives some new information regarding the classical marinership in the Ottoman State. The conclusions of the essay are not based on the theoretical knowledge but indeed on the courts registers, hence practice. A few interesting points about the sea trade and transportation are made available to the readers; new data concerning the topic are given; and a few unreadable or unclear concepts are also brought to the attentions of the researchers. [Author's Note: This article was originally published in print under the title "In the 15th and 16th Centuries...", apparently by mistake, whereas its content actually concerns the 17th and 18th centuries. In the subsection titled “B) If There Is a Leştir (?) Contract” (pp. 53 ff.), the term leştir and similar words, which were accompanied by question marks in the article, have subsequently been read as leşid upon a re-examination of the relevant records in the Bab Court Register No. 197 (1749–1750) (Vol. 73, pp. 209, 386, and 521; Judgment Nos. 190, 491, and 709; Original Text Nos. [26a-5], [63a-2], and [91b-4]). However, the etymological origin of the term leşid remains uncertain and requires further investigation.]

Anahtar Kelimeler

• Ottoman maritime system
• captain
• crew
• ship's permit

XV. ve XVI. Yüzyıllarda Osmanlı Devleti’nde Deniz Taşımacılığına Dair Bazı Hukuki Terimler ve Düzenlemeler

Öz

Bu makalede, XVII. ve XVIII. yüzyıllarda Osmanlı denizcilik sistemini düzenleyen bazı kavramlar ve uygulama kuralları kısaca açıklanmaktadır. Çalışma; gemilerde müşterek mülkiyet, gemi inşası, reisler, tayfalar ve gemi sahipleri arasındaki ilişkiler üzerinde durmakta; ayrıca şimdiye kadar yeterince ele alınmamış olan gemi seferlerinden elde edilen kazancın paylaşımı ve izn-i sefîne gibi konulara odaklanmaktadır. Araştırma, bazı kurum ve kavramları ilk defa incelemekte, birtakım soruları gündeme getirmekte ve Osmanlı Devleti'nin klasik dönem denizciliğine ilişkin yeni bilgiler ortaya koymaktadır. Makalenin ulaştığı sonuçlar teorik değerlendirmelere değil, şer'iyye sicillerine, yani uygulamaya dayanmaktadır. Bu çerçevede deniz ticareti ve deniz taşımacılığına ilişkin dikkat çekici bazı hususlar okuyucuların bilgisine sunulmakta, konuya dair yeni veriler ortaya konulmakta ve şimdiye kadar okunamamış veya anlamı tam olarak açıklanamamış bazı kavramlar da araştırmacıların dikkatine sunulmaktadır. [Türkçe özet ve anahtar kelimeler İngilizcesinden çevrilerek oluşturulmuştur. Yazar Notu: Bu makale basılı olarak ilk yayımlandığında "XV. ve XVI. Yüzyıllarda..." başlığıyla yer almıştır, bununla beraber makale içeriği daha ziyade XVII. ve XVIII. yüzyılları incelemektedir. Ayrıca makalede “B) Leştir (?) sözleşmesi varsa” (s. 53 vd.) alt başlığında soru ile karşılanan leştir ve benzeri kelimeler, Bab Mahkemesi 197 Numaralı Sicil (1749–1750, c. 73, s. 209, 386 ve 521; hük. nr. 190, 491 ve 709; orijinal metin nr. [26a-5], [63a-2] ve [91b-4]) yayınında leşid diye okunmuştur. Ancak leşid kelimesinin kökeni açıklanmayı beklemektedir.]

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı deniz taşımacılığı
• reis
• tayfa
• izn-i sefine

Kaynakça

1. [Editör Notu: Bu kaynakça, metindeki dipnotlar esas alınarak oluşturulmuştur. / Editor's Note: This bibliography was compiled based on the footnotes in the text.]
2. Bostan, İdris. Kürekli ve Yelkenli Osmanlı Gemileri, İstanbul: Bilge Yayım Habercilik, 2005.
3. Bostan, İdris. "İzn-i Sefine Defterleri ve Karadenizde Rusya ile Ticaret Yapan Devlet-i Aliyye Tüccarları 1780-1840", Türklük Araştırmaları Dergisi, (MÜ Fen-Edebiyat Fakültesi), Sayı: 6, 1991, s. 21 vd.
4. Çizakça, Murat. İslam Dünyasında ve Batıda İş Ortaklıkları Tarihi, çev. Ş. Layıkel, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1999.
5. Ebussuud Efendi. Fetava-ı Ebussuud, Süleymaniye Kütüphanesi, İsmihan Sultan Bölümü, No: 223, "Kitabüşşerike".
6. Gedikli, Fethi. Osmanlı Şirket Kültürü: XVI-XVII. Yüzyıllarda Mudârebe Uygulaması, İstanbul: İz Yayıncılık, 1998.
7. İnalcık, Halil. "Ottoman Galata, 1453-1553", Première Rencontre Internationale sur l'empire Ottoman et la Turquie moderne, der. E. Eldem, (l'Institut Français d'Etudes Anatoliennes), İstanbul, 1991, s. 72.
8. Kal'a, Ahmet (Ynt.). İstanbul Ticaret Tarihi - I, İstanbul, 1997.

9. Lopez, Robert S. ve Raymond, Irving W. Medieval Trade in the Mediterranean World: Illustrative Documents, New York: Columbia University Press, 1961.
10. Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, Maddeler: 812, 813, 1045, 1075.
11. Osmanlı Arşivi (BOA) Belgeleri: Atik Şikâyet Defterleri, No: 151. Kâmil Kepeci Tasnifi, No: 2883. Maliye'den Müdevver Defterler (MAD), No: 8507. Mühimme Defterleri, 3 Numaralı Mühimme Defteri.
12. Şer'iyye Sicilleri: Galata Şer'iyye Sicilleri, No: 11, 12, 13, 16, 21, 25, 36, 38, 40, 45, 49, 50, 190, 191. Tophane Şer'iyye Sicilleri. Trabzon Şer'iyye Sicilleri, No: 1819.
13. Tietze, Andreas, Henry ve Renée Kahane. An Etymological Dictionary of Turkish Nautical Terms of Italian and Greek Origin: The Lingua Franca in the Levant, Urbana: University of Illinois Press, 1958.