Akıl Akçesi Tabirine Dair Bir Not: Halep Müşiri Esad Paşanın Berazi Aşiretine Kestiği Para Cezası

Öz

Bu araştırma notunda, “akıl akçesi” tabirinin anlam ve kullanım çerçevesi 1843 tarihli bir arşiv belgesi üzerinden incelenmektedir. Bu kapsamda, Halep Müşiri Esad Paşa’nın Berazi Aşireti’ne uyguladığı para cezası örneğinden hareketle, söz konusu tabirin anlamı ve kullanımına ilişkin değerlendirmelerde bulunulmaktadır. [Özet ve anahtar kelimeler dijital arşiv çalışmaları kapsamında editörlük tarafından hazırlanmıştır.]

Anahtar Kelimeler

• Akıl Akçesi
• Us Bahası
• Tecrim
• Esad Paşa
• Berazi Aşiretisi
• Meclis-i Vâlâ
• Osmanlı Ceza Hukuku
• Para Cezası

A Note on the Expression of "Akıl Akçesi": The Fine Imposed by Esad Pasha, the Governor of Aleppo, on the Berazi Tribe

Öz

This research note examines the meaning and scope of usage of the term ‘akıl akçesi’ on the basis of an archival document dated 1843. In this context, drawing on the example of the monetary penalty imposed by Esad Pasha, the Governor of Aleppo, on the Berazi Tribe, it evaluates the meaning and usage of the term in question. [The English title, abstract and keywords were prepared by the editorial board during the digital archiving process.]

Anahtar Kelimeler

• Akıl Akçesi
• Us Bahası
• Customary Fine
• Tecrim
• Esad Pasha
• Berazi Tribe
• Meclis-i Vâlâ
• Ottoman Criminal Law
• Monetary Punishments

Kaynakça

1. [Editör Notu: Bu kaynakça, metindeki dipnotlar esas alınarak oluşturulmuştur. / Editor's Note: This bibliography was compiled based on the footnotes in the text.]
2. Açıklamalı Atasözleri Sözlüğü, 1. bs., İstanbul, Dergâh Yayınları, 1983.
3. Açıklamalı-Örnekli Deyimler Sözlüğü, 1. bs., İstanbul, Dergâh Yayınları, 1982.
4. Ahmed Vefik Paşa, Atalar Sözü-Türkî Durûb-i Emsâl, [İstanbul], Matbaa-i Âmire, 1288.
5. Ahmed Vefik Paşa, Lehce-i Osmanî, 2. bs., Dersaadet, Mahmud Bey Matbaası, 1306.
6. Ahmed Vefik Paşa, Müntehabât-ı Durûb-ı Emsâl-Atalar Sözü, y.y., t.y.
7. Aksoy, Ömer Asım, Atasözleri Sözlüğü I, 4. bs., y.y., Türk Dil Kurumu Yayınları, 1984.
8. [Ali Bey], Kokona Yatıyor, Tasvir-i Efkar Matbaası, [İstanbul], 1287/1870.

9. Ali Bey, Kokona Yatıyor, Haz. Doğan Aksan, Ankara, Dün-Bugün Yayınevi, 1961.
10. Bahaeddin, M., Yeni Türkçe Lugat, 2. bs., İstanbul, Evkaf-ı İslamiye Matbaası.
11. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), BEOAYN.d., No. 383, 27 Zilkade 1259 / 19 Aralık 1843.
12. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), İ.MVL., 54/1026: 1, 7 Şevval 1259 / 31 Ekim 1843.
13. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), İ.MVL., 54/1026: 2, 21 Zilkade 1259 / 13 Aralık 1843.
14. Baykurt, Fakir, Irazca'nın Dirliği, 3. bs., İstanbul, Remzi Kitabevi, 1969.
15. Bilge, Yusuf, "Gül Dağından Esinler", internet kaynağı.
16. Burdurweb, "Burdur'dan Milletvekillerine Kına Hediyesi", internet kaynağı, 2024.
17. Çağbayır, Yaşar, Ötüken Türkçe Sözlük, İstanbul, Ötüken Neşriyat, 2007.
18. Ebuzziya Tevfik, Lugat-ı Ebuzziya, Kostantiniye, Matbaa-i Ebuzziya, 1306.
19. Gazetebolu, "Bolulu Vatandaş Tüm Birikimini Kripto Parada Kaybetmiş", internet kaynağı, 2024.
20. Gökkaplan, Yusuf, "Atasözleri ve Deyimlerde Akıl Kavramı", Dil Araştırmaları, Sayı 31, Güz 2022.
21. Gösterir, İbrahim, Çorum Yöresi Deyimleri Sözlüğü, 1. bs., Çorum, Çorum Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü, 2022.
22. Özturan, Hacı Ali, Maraş Merkez Ağzı Kelimeler, Deyimler, Atasözleri, Düâlar, Beddüâlar, Tekerlemeler, Ninniler, Kahramanmaraş, Mado Şirketler Grubu, 2009.
23. Redhouse, Sir James W., Turkish and English Lexicon, 2. bs., Constantinople, 1890.
24. Sinan, Ahmet Turan, Türkçenin Deyim Varlığı, İstanbul, Kesit Yayınları, 2015.
25. Soykut, İ. Hilmi, Türk Atasözleri Hazinesi, İstanbul, Ülker Yayınları, 1974.
26. Su, Aydın, Atasözleri Sözlüğü, İstanbul, Yeni Dünya Yayınları, 1978.
27. Şahin, Kamil / Subaşı, M. Hüsrev, "Esad Muhlis Paşa", DİA, İstanbul, TDV, 1995.
28. Şemseddin Sami, Kâmûs-i Türkî, Dersaadet, İkdam Matbaası, 1317.
29. Şinasi-Ebuzziya, Durûb-i Emsâl-i Osmaniye, 3. bs., Kostantiniye, Matbaa-i Ebuzziya, 1302.
30. Tan, Ali / Özer, Fince, "Es ve Us Sözcüklerinin Tarihî ve Çağdaş Türk Lehçelerindeki Kullanımları", Kesit Akademi Dergisi, Sayı 24, Eylül 2020.
31. TDK Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü Veritabanı ile Güncel Türkçe Sözlük.
32. Tülbentçi, Feridun Fazıl, Türk Atasözleri ve Deyimleri, 2. bs., 1977.
33. Türk Atasözleri, 1. bs., İstanbul, M.E.B., Cilt I-II, 1971.
34. Yenicagri, "Sınava Yetişememe", internet kaynağı, 2024.
35. Yiğit, Hasan, Deyimler Sözlüğü, 1. bs., İstanbul, Başlık Yayınları, 2021.