II. Meşrutiyet Döneminde Bir Kanun Analizi: Kavanin ve Nizamatın Suret-i Neşir ve İlanı Hakkında Kanun

Öz

Osmanlı Devleti, teşkilatı ve kadrolarıyla büyük bir coğrafi alanda hüküm sürmüştür. Egemenlik sahasının genişliği beraberinde devasa bürokratik kadroların oluşmasına yol açmıştır. Bu yönetici kadroların yanında çeşitli milletleri bir arada tutan bir hukuksal ve idari sistem de meydana getirilmiştir. Ancak XVI. yüzyılın sonlarından itibaren artan savaşlar, tımar siteminin bozulması, gelir kaynaklarının azalması gibi nedenlerle devlet yapısı bozulmaya başlamıştır. Bozulma karşısında ise askeri, mali, hukuki ve idari alanlarda yenilikler gerçekleştirilmiştir. Özellikle III. Selim, II. Mahmut ve Tanzimat dönemlerinden itibaren yapılan yasal düzenlemelerle devlet teşkilatındaki bozulma durdurulmaya çalışılmıştır. Yapılan yeni düzenlemeler bürokratik işlemlerin artmasına ve resmi evrakların yoğunlaşmasına neden olmuştur. Devletin idaresini ve düzeni sağlayan kanun ve nizamnamelerin sayısı da bu şekilde artış göstermiştir. Ancak artan kanun sayısı, onların nasıl kayıt altına alınabileceği, yürürlüğe gireceği ve ne zaman ilan edilebileceği gibi soruları beraberinde getirmiştir. Bu çalışmada, kanun ve nizamnamelerin ilan edilmesi, yürürlüğe girmesi gibi mevzuatın Kavanin ve Nizamatın Usul-i Neşir Hakkında Kanun isimli yasa ile nasıl düzenlendiği ve karışıklığın giderilmesine çabalandığı açıklanmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Kanun
• Osmanlı Devleti
• Meclis
• Şura-yı Devlet
• II. Meşrutiyet

An Analysis of a Law in the Second Constitutional Period: The Law on the Publication and Announcement Methods of Laws and Regulations

Öz

The Ottoman Empire ruled over a vast geographical area with its organizations and cadres. The vastness of the area where it established its sovereignty has led to the formation of massive bureaucratic cadres In addition to these governing cadres, a legal and administrative system was also put in place to keep the various nations together. However, for reasons such as increasing wars starting from the late 16th century, disruption of the timar system, declining income sources etc., the state structure started to deteriorate. In response to the deterioration, innovations were introduced in military, financial, legal and administrative fields. Especially with the legal arrangements made from Selim III, Mahmut II and Tanzimat periods, the deterioration in the state organization was tried to be stopped. The new regulations led to an increase in bureaucratic procedures and an increase in the volume of official documents. The number of laws and regulations ensuring the administration and order of the state also increased accordingly. However, the increasing number of laws raised questions about how they could be recorded, entered into force and when they could be declared. In this study, it is attempted to explain how legislation such as declaration and entry into force of laws and regulations were regulated by the law named the Law on the Publication and Announcement Methods of Laws and Regulations (in original Kavanin ve Nizamatın Usul-i Neşir Hakkında Kanun) and how efforts were made to eliminate confusion.

Anahtar Kelimeler

• Law
• Ottoman Empire
• Parliament
• Council of State
• Second Constitutional Era

Kaynakça

1. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) ait kaynaklar metin içerisinde belirtilmiştir.
2. Meclis-i Ayan Zabıt Ceridesi
3. Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridesi
4. "Mevadd-ı Umumiye", Düstur, Tertip:1, C.1, Matbaa-i Amire, İstanbul 1289.
5. "Kavanin ve Nizamatın Usul-i Neşir ve İlanı Hakkında Kanun", Düstur, Tertip: 2, C. 3, No. 138, Matbaa-i Osmaniye, İstanbul 1330.
6. "Kavanin ve Nizamatın Usul-i Neşir ve İlanına Mütedair 2 Cemaziyelahir 1329 Tarihli Kanunun 1 ve 2'nci Maddelerini Muaddel Kanun-ı Muvakkat", Düstur, Tertip: 2, C. 6, No. 128, Matbaa-i Amire, İstanbul 1334.
7. Kavanin ve Nizamatın Suret-i Neşir ve İlanı Hakkında Kanun Layihası ile Esbab-ı Mucibe Layihası, Meclis-i Mebusan 2. Devre, 1325-1326 İçtimaı, No. 7, Matbaa-i Amire, İstanbul.
8. "Kavanin ve Nizamatın Suret-i Neşir ve İlanına Dair Teklif Olunan Kanun Layihası Hakkında Meclis-i Mebusan-1 Osmaninin Dâhiliye Encümenince İcra Kılınan Müzakerat ve Tadilatı Mutazammın Kaleme Alınan Esbab-ı Mucibe Layihasıdır", Meclis-i Mebusan İkinci Devre 1325-1326 İçtimaı, No. 50, Matbaa-1 Amire, İstanbul 1326.

9. "Adliye Encümeni Mazbatası", Meclis-i Mebusan, İ.S. 2, D. 3, No. 416
10. Akgündüz, Ahmet, "Külliyat-ı Kavanin", DİA, C.26, Ankara 2002, s.544-545.
11. Atasoy, Samet, "Tanzimat Dönemi Osmanlı Kanunlaştırma Usulü ve Meclislerin Rolü (1838-1876)", Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 10, Sayı 2, 2020, s.245-274.
12. Aydın, Hasan Ferhat Aydın - Çakır, Özlem, haz. Meclis-i Mebusan ve Meclis-i Ayan Tutanak Terimleri Sözlüğü, TBMM Tutanak Hizmetleri Başkanlığı Yayınları No: 2, Ankara, TBMM Basımevi, 2015
13. Aydın, Mehmet Akif, "Düstur", DİA, C.10, İstanbul 1994, s.48-49.
14. Benek, Kazım, "Osmanlı'da Basının Doğuşu ve Meşrutiyete Kadarki Gelişimi", Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S.6-7, 2016, s.27-39.
15. Çatalkaya, Metin, "Bir Kaynak Çalışması Olarak Takvim-i Vekayi (1840-1849)", Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2017.
16. Demir, Abdullah, "Hukuk Tarihimiz Açısından Fatih Sultan Mehmet", I. Türk Hukuk Tarihi Kongresi Bildirileri, Ed.: Fethi Gedikli, XII Levha Yayınları, İstanbul 2014, s. 117-136.
17. Demir, Kenan, "Osmanlı'da Basının Doğuşu ve Gazeteler", Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 5, Nisan 2014, s. 57-88.
18. Demirel, Fatmagül, "Kütüphane Rafında Okuyucusunu Bekleyen Bir Yayın: İlm-i Hukuk ve Mukayese-i Kavanin Mecmuası", Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, Cilt: 3, Sayı: 5, 2005, s. 755-765.
19. Esirgen, Seda Örsten, "Türk Hukuk Tarihinde Kanun-ı Muvakkat Kavramı ve Uygulanması", Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 71 (1), 2022, s. 477-513.
20. Fidan, Serdal, Şahin, Kamil, Çelik, Fikret, "Osmanlı Modernleşmesinin Temel Olgularından Biri: Bürokrasi Osmanlı Modernleşmesinde Bürokrasinin Etkinliği ve Önemi", Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 23, Mayıs 2014, S. 113-128.
21. Findley, Carter V., Osmanlı İmparatorluğu'nda Bürokratik Reform Bab- Ali 1789-1922, İstanbul, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1. Basım, 2014.
22. Gedikli, Fethi, "Osmanlı Hukuk Tarihi Kaynağı Olarak Şer'iyye Sicilleri", Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, C. 3, S. 5, 2005, s. 187-213.
23. Gökçe, Turan, "Osmanlı Kanunnameleri ve Bir Kanunname Sureti Hakkında", Tarih İncelemeleri Dergisi, C. V, (1990), s. 201-228.
24. Gökçe, Turan, "Vüzera Kanunnamesi", Tarih İncelemeleri Dergisi, C. 8, S. 1, 1993, S. 99-125.
25. İnalcık, Halil, "Kanun”, DİA, C. 24, 2001, s. 324-327.
26. İnalcık, Halil, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600), çev.: Ruşen Sezer, İstanbul, Yapı Kredi Yayınları, 2003.
27. Karakoç, S., Külliyât-ı Kavânîn: fihrist-i tarihî / yay. haz. M. Akif Aydın, Fethi Gedikli, Mehmet Akman, Ekrem B. Ekinci, M. Macit Kenanoğlu, 2 c., Türk Tarih Kurumu, Ankara, 2006.
28. Kazıcı, Ziya, "Osmanlı Müesseselerinin Yazılı Kaynakları", İstem, Yıl: 3, S. 5, 2005, s. 105-133.
29. Kili, Suna, Gözübüyük, Şeref, Sened-i İttifak'tan Günümüze Türk Anayasa Metinleri, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 3. Baskı, 2006.
30. Kocabaşoğlu, Uygur, Birinci, Ali, "Osmanlı Vilayet Gazete ve Matbaaları Üzerine Gözlemler", Kebikeç, S. 2, 1995, s. 101-122.
31. Kütükoğlu, Mübahat S., "Ferman", DİA, C. 12, 1995, s. 400-406.
32. Mumcu, Ahmet, "Külliyat-ı Kavanin Sarkiz Karakoç'un Osmanlı Mevzuatı Derlemesi", Belleten, C. 36, S. 143, Temmuz 1972, s. 377-384.
33. Ortaylı, İlber, İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı, İstanbul, İletişim Yayınları, 21. Baskı, 2005.
34. Özçelik, Ayfer, "Osmanlı Mebusan Meclisi'nde Türkçe' Tartışması (Kavanin ve Nizamatın Suret-i Neşr ve İlanı Layihası Münasebetiyle), Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırmaları ve Uygulama Merkezi Dergisi (OTAM), S. 13, 2002, s. 213-226.
35. Reyhan, Cenk, "Bir Belge: 1913 Tarihli Vilayat Genel İdaresi Geçici Kanunu", Çağdaş Yerel Yönetimler, C. 9, S. 1, Ocak 2000, s. 129-154.
36. Üçok, Coşkun - Mumcu, Ahmet - Bozkurt, Gülnihal, Türk Hukuk Tarihi, Savaş Kitap ve Yayınevi, Ankara, 10. Basım, 2002.
37. İç Tüzük: https://www.tbmm.gov.tr/files/anayasa/docs/ictuzuk/1-1877_M.M.N.D/1909sonras%C4%B1metin.pdf (20.06.2024).