Comparison of the Bulgarian Emirate (Principality) Constitution of 1879 with the Constitution of the Eastern Rumelia Province of 1879

Öz

The Treaty of Berlin of 1878 reshaped the Ottoman lands in the Balkans. The treaty created the Principality of Bulgaria and the Eastern Rumelia Province, which had different autonomy qualities. The treaty also envisaged constitutions for both the Principality and the Province. Not content with this, the Treaty has made arrangements for the preparation of constitutions, the general framework of rights and freedoms, the acceptance and declaration and entry into force processes. The Constitution of Eastern Rumelia was adopted on 26 April 1879, and the Constitution of the Principality of Bulgaria on 28 April 1879. Although they were prepared and adopted in almost the same period, the current literature on the Constitutional History of Bulgaria has mostly included the Constitution of the Principality of Bulgaria, and has not shown sufficient attention to the Constitution of Eastern Rumelia. In this article, both constitutions have been tried to be examined by comparing them in terms of their emergence, preparation and announcement, organs and powers, fundamental rights and freedoms and implementation. The research was based on Ottoman Archive Documents and second-hand sources.

Anahtar Kelimeler

• The Constitution of the Emirate of Bulgaria
• The Constitution of the Principality of Bulgaria
• The Constitution of Tırnova
• The Constitution of the Eastern Rumelia Province
• The Ottoman Constitutionalism

1879 Bulgaristan Emâreti Anayasası ile 1879 Şarkî Rumeli Vilâyeti Anayasası'nın Mukayesesi

Öz

1878 Berlin Antlaşması, Balkanlar'daki Osmanlı topraklarını tekrar şekillendirmiştir. Antlaşma, özerklik nitelikleri farklı olan Bulgaristan Emâreti (Prensliği) ile Şarkî Rumeli Vilâyeti'ni oluşturmuştur. Antlaşma ayrıca hem Prenslik hem de Vilâyet için anayasa yapılmasını öngörmüştür. Antlaşma bununla da yetinmeyerek anayasaların hazırlanışına, hak ve hürriyetlerin genel çerçevesine, kabul ve ilan ile yürürlük süreçlerine ilişkin düzenlemeler yapmıştır. 26 Nisan 1879'da Şarkî Rumeli Anayasası, 28 Nisan 1879'da Bulgaristan Prensliği Anayasası kabul edilmiştir. Hemen hemen aynı dönemde hazırlanmalarına ve kabul edilmelerine rağmen Bulgaristan Anayasa Tarihi hakkındaki güncel literatür daha çok Bulgaristan Prensliği Anayasası'na yer vermiş, Şarkî Rumeli Anayasası'na yeterli ilgiyi göstermemiştir. Bu makalede, her iki anayasa, ortaya çıkışları, hazırlanış ve ilanları, organlar ve yetkiler, temel hak ve hürriyetler ve uygulama bakımından karşılaştırılarak incelenmeye çalışılmıştır. Araştırmada, Osmanlı Arşiv Belgelerine ve ikinci el kaynaklara dayanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Bulgaristan Emâreti Anayasası
• Bulgaristan Prensliği Anayasası
• Tırnova Anayasası
• Şarkî Rumeli Vilâyeti Anayasası
• Osmanlı Anayasacılığı

Kaynakça

1. Bab-ı Asafi Nâme-i Hümayun Defterleri (A.DVNSNMH.d.14.)
2. Bulgaristan İradeleri (İ.MTZ. (04)
3. Dahiliye Mektubi Kalemi (DH.MKT.)
4. Hariciye Nezâret Tercüme Odası (HR.TO.)
5. Hariciye Nezâreti İstişare Odası (HR.HMŞ.İŞO.)
6. Hariciye Nezâreti Londra Sefareti (HR.SFR.3.)
7. Hariciye Nezâreti Paris Sefareti (HR.SFR.4.)
8. Hâriciye Nezâreti Siyasi (HR.SYS.)

9. İrade Bulgaristan (İ.MTZ. (04.), Meclis-i Vükela Mazbataları (MV.), Muahedeler (MHD)
10. Sadaret Bulgaristan (A.MTZ. (04.)
11. Sadaret Mukavelenâmeler (A.DVN. MKL.)
12. Sadaret Nâme-i Hümâyun Evrâkı (A.DVN.NMH.)
13. Sadaret Rumeli Şarkî (A.MTZ.RŞ.)
14. Şura-yı Devlet (ŞD.)
15. Yıldız Arzuhal Jurnal (Y.PRK.AZJ.)
16. Yıldız Esas Evrakı (Y.E.E)
17. Yıldız Hariciye Nezareti Maruzatı (Y.PRK.HR.)
18. Yıldız Hususi Maruzat (Y.A.HUS.)
19. Yıldız Yaveran ve Maiyyet-i Seniyye Erkan-ı Harbiye Dairesi (Y.PRK. MYD.), Yıldız Resmi Maruzat (Y.A.RES.)
20. A[hmed] H[amdi], Bulgar Tarihi, Neşr. Eyübzâde A. Nuri, Trabzon: Serâsi Matbaası, 1326.
21. Altuğ, Yılmaz M., "The Semi-Sovereign Dependencies of the Ottoman Empire", Annales de la Faculté de Droit D'Istanbul, Septieme Annee, No.8, 1958.
22. Aydın, Mahir, "Bulgaristan Komiserliği", Belgeler, Türk Tarih Kurumu, C.XVII, Sy.21, Ocak, 1996.
23. Aydın, Mahir, Şarkî Rumeli Vilayeti, Ankara, Türk Tarih Kurumu, 1992.
24. Aydın, Mithat, "İstanbul Konferansı", Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Gözden Geçirilmiş 2. Baskı, Ek-1. Cilt, Ankara, 2020.
25. Babanzâde İsmail Hakkı, Hukuk-ı Esasiyye, 2. Tab, Konstantiniyye, Müşterekü'l-Menfaa Osmanlı Matbaası, 1329.
26. Bayraktarova, Emine, Osmanlı Devleti-Bulgaristan Prensliği İlişkileri (1878-1908), Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Tarihi Anabilim Dalı Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2002.
27. Bell, J.D, Peasants in Power: Alexander Stamboliski and the Bulgarian Agrarian National Union, Princeton University Press, 1977.
28. Benton, Lauren, "From International Law to Imperial Constitutions: The Problem of Quasi-Sovereignty, 1870-1900", Law and History Review, Vol. 26, No. 3, Law, War, and History (Fall, 2008).
29. Bıyıklıoğlu, Tevfik, Trakya'da Millî Mücadele, C.I, 3. Baskı, Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1992.
30. Black, C.E, The Estabhlisment of Constitutional Goverment in Bulgaria, New Jersey: Princeton University Press, 1943.
31. British and Foreign State Papers, 1843-1844, Compiled by Foreign Office, Vol. XXXII, London, 1859.
32. Bulgaristan Kanun-i Esâsîsi, müt. Petro Hıristof, Sofya, Balkan Matbaası, 1330.
33. Ceylan, Ayhan, "Osmanlı Klasik Dönemi'nde Balkanlar'da Bir Eyâlet-i Mümtâze Örneği Olarak Cezayir-i Seb'a-i Müctemia Cumhuru", II. Türk Hukuk Tarihi Kongresi Bildirileri, C. I-II, Edt. Prof. Dr. Fethi Gedikli, İstanbul, On İki Levha Yayıncılık, 2016.
34. Ceylan, Ayhan, Osmanlı Taşra İdarî Tarzı Olarak Eyâlet-i Mümtâze ve Mısır Uygulaması, İstanbul, Kitabevi, 2014.
35. Crampton, R.J., A Concise History of Bulgaria, Second Edition, Cambridge University Press, 2005.
36. Çetin, Erol, Bulgaristan Prensliği ile Osmanlı İmparatorluğu Arasında Siyasi İlişkiler (1878-1908), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı, Yayınlanmamış Doktora Tezi, 2003.
37. Djordjeviç, Dimitrije, "Foreign Influences on Nineteenth-Century Balkan Constitutions", Papers for the V. Congress of Southeast European Studies (Belgrade, September 1984), edt. Kot K. Shangriladze-Erica W. Townsend, Ohio, Slavica Publishers, 1984.
38. Düstur, C. I, Matbaaa-i Âmire, 1289.
39. Düstur, C.III, 1293.
40. Düstur, 1/4, İstanbul: Matbaa-i Âmire, 1296.
41. Edward, Hertslet, "Organic Statute for Eastern Roumelia", The Map of Treaty, Vol.IV (1875-1891), London, Her Majesty's Stationery Office, 1891.
42. Ekici, Nuray, "Bulgar Devleti'nin Gelişmesi (1878-1908)", Balkanlar El Kitabı, C.I-II, 3. Baskı, Edt. Prof. Dr. Bilgehan A. Gökdağ-Prof. Dr. Osman Karatay, Ankara: Akçağ Yayınları, 2017.
43. Erdoğan, Mustafa, Anayasal Demokrasi, 8. Baskı, Ankara, Siyasal Kitabevi, 2010.
44. Eren, Abdurrahman, Anayasa Hukuku Dersleri, 2. Baskı, Ankara, Seçkin Yayıncılık, 2020.
45. Ersoy Hacısalihoğlu, Neriman, "Bulgaristan Prensliği'nde İlan Edilen İlk Anayasa: Tırnova Anayasası", Eskiçağ'dan Günümüze Yönetim Anlayışı ve Kurumlar, Edt. Feridun M. Emecen, İstanbul, Kitabevi, 2009.
46. Flanz, G. H., XIX. Asır Avrupasında Anayasa Hareketleri, çev. Necat Erder, Şerif Mardin, Aydın Sinanoğlu, Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi, 1956.
47. Gözler, Kemal, Anayasa Hukukunun Genel Esasları, 13. Baskı, Bursa, Ekin Basım-Yayın Dağıtım, 2021.
48. Great Britain Foreign Office, Correspondence Respecting the Proceedings of the European Commission for the Organization of Eastern Roumelia, Turkey, No. 9 (1879), Part I.
49. Hacıoğlu, Sevim, "1876 İstanbul Konferansı'na Sunulan Doğu ve Batı Bulgaristan Vilayetleri Önerisi", Troyacademy International Journal of Social Sciences, 5(2), 2020.
50. Hanioğlu, M. Şükrü, A Brief History of the Late Ottoman Empire, New Jersey, Princeton University Press, 2008.
51. Jelavich, Barbara, Balkan Tarihi 18. ve 19. Yüzyıllar, C. I-II, 2. Baskı, çev. İhsan Durdu-Haşim Koç-Gülçin Koç, İstanbul, Küre Yayınları, 2009.
52. Köse, Osman, "Bulgaristan Emâreti ve Türkler (1878-1908)", Journal of Turkish Studies, C.I, Sy. 2, 2006.
53. Kurat, Yuluğ Tekin, Henry Loyard'ın İstanbul Elçiliği (1877-1880), Ankara, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları, 1968.
54. Mirkova, Anna M., Muslim Land, Christian Labor, Hungary, Central European University Press, 2017.
55. Muâhedât Mecmuası, C. V, İstanbul, Ceride-i Askeriye Matbaası, 1298.
56. Osman Nuri, Abdülhamid-i Sânî ve Devr-i Saltanatı-Hayat-ı Hususiye ve Siyasiyesi, Cild-i Sânî, İstanbul, 1327.
57. Rumeli-i Şarkî'nin Nizamnâme-i Dâhilîsi, Defa-i Sâlis, Dersaâdet: Matbaa-i Âmire, 1295.
58. Salnâme-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye 1300 Sene-i Hicriyye, Konstantiniyye 1299.
59. Salnâme-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye 1307, Dersaâdet 1307.
60. Salnâme-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye 1322 Sene-i Hicriyye, Dersaâdet 1320.
61. Karakoç Sarkis, Tahşiyeli Kavânîn, C.II. İstanbul 1341.
62. Svirčević, Miroslav, "Local Self-Government in the Municipilaties of Serbia and Bulgaria After the 1878 Congress of Berlin", Serbian Political Thought, Year V, Vol. 8, No. 2/2013.
63. Şemseddin Sami, Resimli Kamus-ı Fransevî, Dördüncü Tab; İstanbul, 1322.
64. Şimşir, Bilâl N., Rumeli'den Türk Göçleri, C.I-III, Ankara, Türk Tarih Kurumu, 1989.
65. Tanchev, Evgeni - Belov, Martin, "The Bulgarian Constitutional Order, Supranational Constitutionalism and European Governance", National Constitutions in European and Global Governance: Democracy, Rights, the Rule of Law, Edit. Anneli Albi-Samo Barduztky, The Hague, Asser Press, 2019.
66. Türkgeldi, Ali Fuat, Mesâil-i Mühimme-i Siyasiyye, C.I-III, Yay. Haz. Bekir Sıtkı Baykal, 2. Baskı, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1987.
67. Uyanık, Feyzullah, Tuna'nın Kuzeyine Yönelik Osmanlı Siyaseti ve Eflak-Boğdan Özerkliğinin Restorasyonu (1774-1834), Ankara, Türk Tarih Kurumu, 2020.
68. Uzunçarşılı, İ. Hakkı, "Tersane Konferansının Mukarreratı Hakkında Şûra mazbatası", Tarih Dergisi, C. VI, Sy.9, 1954.
69. Vasileva, Nadezhda Vasileva, The Rivalry Between Russia and Great Britain in Eastern Rumelia 1878-1885, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Doktora Tezi, Nisan 2019.
70. Vinkovetsky, Ilya, "Strategists and Ideologues: Russians and the Making of Bulgaria's Tarnovo Constitution, 1878-1879", The Journal of Modern History, Volume 90, Number 4, December, 2018.
71. Wright, H. F., (Edt.) The Constitutions of the States at War 1914-1918, Washington, Government Printing Office, 1919.