Hukuk Reformu Metinleri 29: Celaleddin Arif Bey'in Takdim ve Tercümesiyle Edmond Villey'nin Hakimiyet-i Milliye Eleştirileri (1904, 1911-1912) ve Droit Objectif'e Dair Bir İki Not

Öz

Bu çalışmada, ilk anayasa hukuku hocalarından ve siyasi tarihimizin önemli simalarından Celâleddin Arif Bey'in (1875-1930) Muhâmât mecmuasında yayımladığı "Hakimiyet-i Milliye" başlıklı yazı dizisi sunulmaktadır. Celâleddin Arif Bey, Caen Hukuk Fakültesi dekanı Edmond Villey'nin (1848-1924) La souveraineté nationale, son fondement, sa nature et ses limites adlı eserini esas alarak ve kendi içtihatlarını da ekleyerek "hakimiyet-i milliye" kavramının teorik temellerini ve sınırlarını eleştirel bir süzgeçten geçirmiştir. II. Meşrutiyet'in ilanından sonra lisanımıza giren bu kavramın zihinlerdeki mutlak yerini sorgulayan yazar, Jean-Jacques Rousseau'nun akd-i içtimaî safsatası üzerinden yükselen milli hakimiyet teorisinin zayıflıklarına işaret etmiştir. Ayrıca çalışmada, Celâleddin Arif Bey'in "droit objectif" ve "droit subjektif" terimlerine karşılık olarak önerdiği "hukuk-ı mer'iye" (pozitif/afakî hukuk) ve "hukuk-ı mâneviye" (enfüsî hukuk) kavramlaştırmaları ve bunların hukuk dilimizdeki erken dönem izleri felsefi ve terminolojik açıdan tahlil edilmektedir. [Özet ve anahtar kelimeler dijital arşiv çalışmaları kapsamında editörlük tarafından hazırlanmıştır.]

Anahtar Kelimeler

• Hakimiyet-i Milliye
• Droit Objectif
• Celâleddin Arif Bey
• Edmond Villey
• Akd-i İçtimaî
• İrade-i Umumiye
• Osmanlı Anayasa Hukuku

Ottoman Legal Reform Texts 29: Edmond Villey's Criticisms of National Sovereignty with the Presentation and Translation of Celaleddin Arif Bey (1904, 1911-1912) and a Few Notes on Droit Objectif

Öz

This study presents a series of articles titled "Hakimiyet-i Milliye" published in the journal Muhâmât by Celâleddin Arif Bey (1875-1930), one of the first professors of constitutional law and a prominent figure in late Ottoman political history. Celâleddin Arif Bey scrutinizes the theoretical foundations and limits of the concept of "national sovereignty" based on the work La souveraineté nationale, son fondement, sa nature et ses limites by Edmond Villey (1848-1924), the dean of the Caen Faculty of Law, while also including his own legal interpretations. Questioning the absolute entrenchment of this concept in minds following the re-proclamation of the Ottoman Constitution, the author highlights the vulnerabilities of the national sovereignty theory rooted in Jean-Jacques Rousseau's social contract myth. Furthermore, the study analyzes Celâleddin Arif Bey's early terminological proposals for "droit objectif" and "droit subjectif" as "hukuk-ı mer'iye" (objective/positive law) and "hukuk-ı mâneviye" (subjective law), evaluating their distinct places and subsequent conceptual trajectories within Turkish legal history. [The English title, abstract and keywords were prepared by the editorial board during the digital archiving process.]

Anahtar Kelimeler

• National Sovereignty
• Droit Objectif
• Celâleddin Arif Bey
• Edmond Villey
• Social Contract
• General Will
• Ottoman Constitutional Law

Kaynakça

1. [Editör Notu: Bu kaynakça, metindeki dipnotlar esas alınarak oluşturulmuştur. / Editor's Note: This bibliography was compiled based on the footnotes in the text.]
2. Cemil Bilsel, "Devletler Hukuku Mu? Devletler Arası Hak Mı?", İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, VI/4, 1940, s. 641.
3. Celâleddin Arif (Darülfünun-ı Osmanî Hukuk Şubesi muallimlerinden), Hukuk-ı Esasiye (Birinci Sınıfa Mahsustur), Dersaadet, Ahmed Saki Bey Matbaası, 1325.
4. Celâleddin Arif, "Düşündüm Ki [Kanun-ı Esasi'nin Tadili]", İkdam, nr. 5193, 9 Teşrinisâni [Kasım] 1908, s. 1.
5. Celâleddin Arif, "Kavânîn-i Esasiyenin Tekevvünü: İngiliz Kanun-ı Esasîsi", haz. Fatih Selim Bayram - Kevser Çetin, Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, sy. 30, 2020 Güz, s. 279-280.
6. Edmond Villey, La souveraineté nationale, son fondement, sa nature et ses limites, Paris, V. Giard & E. Briére, 1904.
7. Edmond Villey, Principes d'économie politique, 2. baskı.
8. Haluk Selvi, "Büyük Millet Meclisi'nde Celaleddin Arif Bey (1875-1930)", basılmamış yüksek lisans tezi, Erzurum, 1994.

9. Henry Nézard, "Edmond Villey", Revue internationale de l'enseignement, 79, 1925, s. 48-52.
10. İsmail Arar, "Halife Olmak İsteyen Meb'usan Meclisi Reisi Celâleddin Arif Bey", Tarih ve Toplum, sy. 41, Mayıs 1987, s. 43-48; sy. 42, Haziran 1987, s. 18-24.
11. İslâm Mecmuası (1914-1918), haz. İlhami Danış - Mustafa Göleç - Ömer Faruk Köse, İstanbul, Zeytinburnu Belediyesi Yayınları, 2019.
12. İsmail Kara, Bir Felsefe Dili Kurmak-Modern Felsefe ve Bilim Terimlerinin Türkiye'ye Girişi, İstanbul, Dergâh Yayınları, 2001.
13. Léon Duguit, Hak Kavramı ve Devletin Dönüşümü Üzerine Üç Konferans, çev. Edip Serdengeçti, haz. Emre Partalcı, İstanbul, Pinhan Yayınları, 2019.
14. Léon Duguit, Hukuk-ı Esasiye, c. I: Kaide-i Hukukiye, Devlet Meselesi, trc. Menemenlizâde Edhem, İstanbul, Matbaa-i Amire, Türkiye Cumhuriyeti Maarif Vekâleti Neşriyâtından, aded: 46, 1339 (1923).
15. Léon Duguit, Kamu Hukuku Dersleri, çev. Süheyp Derbil, Ankara, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, 1954.
16. "Nazariyât - Hakimiyet-i Milliye", Muhâmât, nr. 3, 10 Eylül 1327 [23 Eylül 1911], s. 65-68; nr. 5, 10 Teşrinisâni 1327 [23 Kasım 1911], s. 129-132; nr. 10, 10 Nisan 1328 [23 Nisan 1912], s. 291-293.
17. Sami Erdem, "Tanzimat Sonrası Osmanlı Hukuk Düşüncesinde Fıkıh Usulü Kavramları ve Modern Yaklaşımlar", Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, İstanbul, 2003.
18. Serhan Yıldırım, "Ahmed Esad Arsebük'ün Hâkimlerin Hakk-ı Takdiri ve Hüsn-i Niyet Adlı Risalesi", Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, sy. 31-32, 2021 Bahar-Güz, s. 197.
19. Seyyid Haşim Bey, "İslam Hukuku-Hükmî Şahsiyet", haz. Cihan Türker, Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, sy. 10, 2010 Güz, s. 115.
20. "Celâleddin Arif'in Meclisin Feshine Dair Serinkanlı Bir Mütalaası (Kanun-ı Esasimizin Otuz Beşinci Maddesi, Temmuz 1911)", haz. Ömer Faruk Altuner, Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, sy. 33, 2022 Bahar, s. 73-80.
21. "Hukuk Reformu Metinleri 5: Bonfils-Fauchille'in Manuel'i Türkçe'ye Nasıl Aktarılmalı? - Ahmed Selahaddin ile Mahmud Esad Seydişehrî Arasında Bir Tercüme ve Terim Tartışması", haz. Furkan Şahan, Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, sy. 25-26, 2018 Bahar-Güz, s. 61-86.