XIX. Yüzyılın Son Çeyreğinde Osmanlı Avukatları (Kitapçı Arakel Efendi'nin Münşeât-ı Hukuka Eklediği Vükela-yı Deʻâvî Cetvelleri, 1885-1892)

Öz

Bu çalışma, Osmanlı Devleti'nde avukatlık mesleğinin yasal bir zemine oturtulması sürecini ve bu dönemde görev yapan avukatların sosyo-profesyonel profillerini incelemektedir. Ülkemizde avukatlık mesleği, 13 Ocak 1876 tarihli "Mehâkim-i Nizâmiye Dava Vekilleri Hakkında Nizamnâme" ile yasal düzenleme altına alınmış ve dava vekillerinin bir levhaya kayıt altına alınması mecburiyeti getirilmiştir. Nizamnâmeden iki yıl sonra, 1878'de İstanbul Barosu kurulmuş ve ilk baro levhası yayımlanmıştır. Ancak 3 Aralık 1933'teki İstanbul Adliye Sarayı yangınında baro arşivinin ve kütüphanesinin büyük oranda yanması, erken dönem avukatlık tarihine dair ciddi bir kaynak sorununa yol açmıştır. Özellikle 1878 ile 1922 levhaları arasındaki dönem ile İstanbul dışındaki vilayetlerde görev yapan avukatlar hakkındaki bilgiler oldukça sınırlıdır. Dava vekili Hasan Hıfzı Efendi'nin yoğun ilgi gören Münşeât-ı Hukuk adlı eserinin 1302 (1885) ve 1309 (1892) baskılarına Kitapçı Arakel Efendi tarafından eklenen dava vekilleri cetvelleri, bu dönemdeki tarihi ve coğrafi boşluğu doldurmak açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, söz konusu cetveller birleştirilerek 1885-1892 yılları arasında Osmanlı coğrafyasında görev yapan 583 avukatın isim, şöhret, mahall-i ikamet, sınıf, rütbe, nişan ve mezuniyet durumları tasnif edilmiş, avukatların vilayetlere ve İstanbul içindeki adreslere göre dağılımı istatistiksel ve coğrafi verilerle tahlil edilmiştir. [Özet ve anahtar kelimeler dijital arşiv çalışmaları kapsamında editörlük tarafından hazırlanmıştır.]

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı Hukuk Tarihi
• Avukatlık Tarihi
• Dava Vekilleri
• Münşeât-ı Hukuk
• Kitapçı Arakel Efendi
• İstanbul Barosu
• Baro Levhası

Ottoman Lawyers in the Last Quarter of the XIXth Century (The Tables of Lawyers Added to Münşeât-ı Hukuk by Bookseller Arakel Efendi, 1885-1892)

Öz

This study examines the process of legal regulation of the legal profession in the Ottoman Empire and the socio-professional profiles of lawyers operating during this period. The attorney profession in our country was brought under legal regulation through the "Regulation on Court Attorneys of the Nizamiye Courts" dated January 13, 1876, which introduced the obligation for lawyers to be registered on a official roll. Two years after the regulation, in 1878, the Istanbul Bar Association was established and its first roll of attorneys was published. However, the fire at the Istanbul Palace of Justice on December 3, 1933, which destroyed the archive and library of the Istanbul Bar Association, caused a serious source problem regarding the early history of advocacy. Information about the period between the rolls of 1878 and 1922, as well as lawyers working in provinces outside Istanbul, remains highly limited. The rolls of lawyers appended by Bookseller Arakel Efendi to the 1302 (1885) and 1309 (1892) editions of the lawyer Hasan Hıfzı Efendi's highly popular book titled Münşeât-ı Hukuk serve to fill this historical and geographical gap to some extent. In this study, these rolls have been merged to provide comprehensive data on 583 lawyers practicing in the Ottoman geography between 1885 and 1892, detailing their names, reputations, residences, classes, ranks, medals, and educational backgrounds. Furthermore, the distribution of lawyers according to provinces and specific addresses within Istanbul has been analyzed through statistical and geographical data. [The English title, abstract and keywords were prepared by the editorial board during the digital archiving process.]

Anahtar Kelimeler

• Ottoman Legal History
• History of Advocacy
• Lawyers (Dava Vekilleri)
• Münşeât-ı Hukuk
• Bookseller Arakel Efendi
• Istanbul Bar Association
• Bar Roll

Kaynakça

1. [Editor's Note: This bibliography was compiled based on the footnotes in the text. / Editör Notu: Bu kaynakça, metindeki dipnotlar esas alınarak oluşturulmuştur.]
2. Adliye Sarayı Dün Gece Tamamen Yandı, Bu Müthiş Yangında Adliyenin Evrakı da Kül Oldu, Cumhuriyet, 4 Kanunuevvel 1933, s. 1.
3. Avukat Necati, "Adliye Yangını, Vazifelerimiz, Yangının Faydası da Olabilir", İstanbul Barosu Mecmuası, sy. 84-1, Birinci Kanun 1933, s. 449-456.
4. Aydın, Tugay, "1924 Yılı İstanbul Barosu Levhası", İstanbul Barosu Dergisi, c. 90, Eylül-Ekim 2016, s. 224-241.
5. Aydın, Tugay, "İstanbul Barosu'nun İlk Genel Kurul Toplantısı, İlk Levhası ve Kostaki Sardenski'nin Nutku", Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları Dergisi, sy. 30, 2020 Güz, s. 116.
6. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), Y.PRK.BŞK, 81/92.
7. Hasan Hıfzı, Münşeât-ı Hukuk, İstanbul, Matbaa-i Ebüzziya, 1300 (1883).
8. Hasan Hıfzı, Münşeât-ı Hukuk, İstanbul, Matbaa-i A. K. Tozlıyan İdare-i Şirket-i Mürettibiye, 1302 (1885).

9. Hasan Hıfzı, Münşeât-ı Hukuk, İstanbul, Matbaa-i Ebüzziya, 1305 (1888).
10. Hasan Hıfzı, Münşeât-ı Hukuk, İstanbul, A. Asaduryan Şirket-i Mürettibiye-i Osmaniye Matbaası, 1309 (1892).
11. Mehâkim-i Nizâmiye Dava Vekilleri Hakkında Nizamnâme, 13 Ocak 1876.
12. Özege, M. Seyfeddin, Eski Harflerle Basılmış Türkçe Eserler Kataloğu, İstanbul, 1979, III, 1264.
13. Özkent, Ali Haydar, Avukatın Kitabı, İstanbul, 1940.
14. Seymen, İ. Lütfü, "Erbâb-ı Mütalaaya Hizmet: I. Meşrutiyet Kitapçılığı ve Arakel Tozluyan Efendi'nin Mektupları", Müteferrika, sy. 1, Güz 1993, s. 67-111.
15. Yıldırım, Ezgi, "19. Yüzyıl Osmanlı Toplumunda Tercüme Eserlerin Tanıtımı Üzerine Betimleyici Bir İnceleme: Kitapçı Arakel Katalogları", Okan Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2019, s. 43.