Darülfünun'dan Bir Ceza Hukukçusu Portresi: Cevdet Ferit Basman

Öz

Üsküdar'daki basmahanelerine atfen Basmacızâdeler namıyla anılan ailenin bir mensubu olan Cevdet Ferit Basman, ailesinin işleriyle iştigal etmeyip hukuk tahsilinden sonra ilk olarak Adliye bürokrasisi içerisinde memuriyet hayatına başladı. Devlet tarafından tahsillerini tamamlamak üzere Avrupa'ya gönderilen öğrenciler arasında yer aldı ve dönüşünde Adliye Nezareti başta olmak üzere bürokrasinin çeşitli kademelerinde önemli mevkilerde bulundu. I. Dünya Savaşı sırasında Adliye Nezareti müşavirliğine getirilen Dr. Rudolf Heinze'nin Müşavirlik Kalemi'nin başına getirildi. Savaştan sonra Darülfünun Hukuk Fakültesi'nda başladığı tedris faaliyetini, 1933'te Darülfünun'un ilgasına kadar kesintisiz sürdürdü. İhtisas sahası olan ceza hukukuna ilişkin kitap ve ders notlarının yanında, çeşitli mecmualarda makaleleri yayınlandı. Cumhuriyetin ilk ceza ve ceza muhakemesi kanunlarının hazırlık aşamasında kurulan komisyonlarda görev aldı. Bu makalede, bir hukukçu olarak Cevdet Ferit Basman'ın hayatı tasvir edilmeye çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Cevdet Ferit Basman
• ceza hukukuku
• ceza muhakemesi hukuku
• Darülfünun
• Adliye Nezareti
• Rudolf Heinze

A Portrait of Criminal Lawyer in Darülfünun: Cevdet Ferit Basman

Öz

Cevdet Ferit Basman, a member of the family known as Basmacızâdeler, started his career as a civil servant in the judicial bureaucracy during his law education at Mekteb-i Hukuk. He was sent to Europe by the Ottoman Empire to complete his education. After returning from Europe, he was appointed important positions in various levels of the bureaucracy, especially in the Ottoman Ministry of Justice. In 1916, he was appointed as the head of the Advisory Office when Rudolf Heinze was adviser to the Ministry of Justice. From 1919 to 1933, he taught law courses at [İstanbul] Darülfünun, Faculty of Law. In addition to his books and lecture notes on criminal law, his articles were published in journals. He took part in the preparatory commissions of the penal and criminal procedure codes of the Republic of Turkey. In this article, the life of Cevdet Ferit Basman as a lawyer is described.

Anahtar Kelimeler

• Cevdet Ferit Basman
• penal law
• criminal procedure law
• Darülfünun
• Ottoman Ministry of Justice
• Rudolf Heinze

Kaynakça

1. Akkanat Öztürk, Elif Beyza, "Prof. Dr. Türkân Rado-Hayat Hikâyesi ve Bilimsel Eserleri", Prof. Dr. Türkân Rado'nun Anısına Armağan, Yayına Hazırlayan: Abuzer Kendigelen, İstanbul, On İki Levha Yayınları, 2020, s. XXVII-XXIX.
2. Aktepe, Münir, "Kapudân-ı Derya Moralı Aşçı Hacı İbrahim Paşa ve Vakfiyeleri", İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Enstitüsü Dergisi, sy. 6, Ekim 1975, s. 177-203.
3. [Basman], Cevdet Ferit, "Usul-i Muhakemat-ı Cezaiye Komisyonu Mesaisi", Hukuki Bilgiler Mecmuası, Y. 1, sy. 2, Teşrinievvel 1926, s. 111.
4. [Basman], Cevdet Ferit, "Yeni Ceza Usul Muhakemeleri Layihası", Hukuki Bilgiler Mecmuası, sy. 23, Temmuz 1928, s. 714-724.
5. Bilsel, Cemil, "Medenî Kanun ve Lozan Muahedesi", Medenî Kanunun XV. Yıl Dönümü İçin, İstanbul Kenan Matbaası, 1944, İstanbul Üniversitesi Yayınlarından no: 245, s. 21-71.
6. Ceride-i Adliye, sy. 10, Mayıs 1339 (1923), s. 462-465.
7. Ceride-i Adliye, sy. 25, Ağustos 1340 (1924), s. 913.
8. Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun Hazırlık Çalışmaları-İstanbul Komisyonunun Müzakere Zabıtları, İstanbul Üniversitesi Türk Kriminoloji Enstitüsü, İstanbul, Sulhi Garan Matbaası, 1953.

9. Darülfünun-ı Osmani Talebe Rehberi 1337-1338 sene-i dersiyesine aittir, İstanbul, Matbaa-i Âmire, 1337 (1921).
10. Darülfünun-ı Osmani Talebe Rehberi, İstanbul, Evkaf Matbaası, 1920.
11. Demirtaş, Aydın, Dârülfünundan Üniversiteye Öğretim Üyeleri (1900-1946), İstanbul, Büyüyen Ay Yayınları, 2019.
12. Demirtaş, Rıdvan Abdurrahman, "765 Sayılı Türk Ceza Kanununun Kaynakları ve Sistematiği Üzerine Cevdet Ferit Basman'ın Erken Dönem Değerlendirmeleri", Prof. Dr. Galip Sermet Akman'a Armağan, İstanbul, Filiz Kitabevi, 2020, s. 301-331.
13. Dolğun, Murat Can, "Milaslı Gad Franko'nun Hukuki Bilgiler Mecmuası (Eski Harfli Sayıların Makale Fihristi ve Yazar Dizini, Eylül 1926-Kasım 1928)", Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, sy. 29, 2020 Bahar, s. 163-198.
14. Dölen, Emre, Türkiye Üniversite Tarihi 3: Darülfünun'dan Üniversite'ye Geçiş (Tasfiye ve Yeni Kadrolar), İstanbul, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2010.
15. Düstur, Tertib-i Sani, c. 8, İstanbul, Evkaf Matbaası, 1928.
16. Düstur, Tertib-i Sani, c. 9, İstanbul, Evkaf Matbaası, 1928.
17. Düstur, 3. Tertip, c. 5, İstanbul, Necmi İstikbal Matbaası, 1931.
18. Eyice, Semavi, "İbrâhim Paşa Külliyesi", DİA, c. 21, İstanbul, TDV, 2000, s. 343-345.
19. Gülsoy, Ufuk, Bayram Nazır, Türkiye'de Ticaretin Öncü Kuruluşu Dersaadet Ticaret Odası 1882-1923, İstanbul, İstanbul Ticaret Odası Yayınları, 2009.
20. Heinze, Rudolf, "Fikr-i Mahsus Layihası", Ceride-i Adliye, sy. 157, Nisan 1333 (1917), s. 529-561.
21. İstanbul Darülfünunu Talebe Rehberi 1926-1927, İstanbul, Yeni Matbaa, [1926].
22. Karaismailoğlu, Ercan, Rıdvan Abdurrahman Demirtaş, İbrahim Enes Onat, "Her Türlü Yoksulluk İçinde Tekemmüle Doğru Bir Hatve: Ceride-i Adliye, Makale Fihristi ve Yazar Dizini", Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, sy. 30, 2020 Güz, s. 137-216.
23. Kunter, Nurullah, "Yirmi Beş Cumhuriyet Yılının Ceza Tarihçesi: Ne Bulduk, Ne Yaptık, Ne Yapmalıyız?", İstanbul Barosu Dergisi, Y. 10, sy. XII, Ekim 1948, s. 539-584.
24. Mehmet Zeki, "Cevdet Ferit Bey (Djevdet Ferid Bey)", Türkiye Teracimi Ahval Ansiklopedisi (Encyclopedie Biographique), İstanbul, 1929, s. 118-119.
25. Rado, Mehmet, "Annem Türkân Rado", Prof. Dr. Türkân Rado'nun Anısına Armağan, Yayına Hazırlayan: Abuzer Kendigelen, İstanbul, On İki Levha Yayınları, 2020, s. XXXI-XXXV.
26. Sicill-i Adli Nizamnamesi ve Nizamnamenin Suret-i Tatbiki Hakkında Talimat, İstanbul, Matbaa-i Amire, 1333 (1917).
27. TBMM Albümü 1920-2010, c.1 (1920-1950), Ankara, TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü Yayınları, 2010.
28. Tevfik Tarık, Türk Ceza Kanunu ve Ceza Kanunu'nun Mevki-i Meriyete Vaz'ına Müteallik Kanun, İstanbul, Marifet Matbaası, 1926.
29. Widmann, Horst, Atatürk ve Üniversite Reformu, çev. Aykut Kazancıgil, Serpil Bozkurt, İstanbul Kabalcı Yayınevi, 2000.