Mekteb-i Kuzât İmtihanları Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Tanzimat sonrasında kadı ve naip yetiştirmek üzere açılan Muallimhâne-i Nüvvâb mektebi, ilerleyen süreçte Mekteb-i Kuzât ve son dönemde Medresetü'l-kuzât adıyla faaliyet göstermiştir. Hukuk eğitiminin modernleşme sürecinde önemli bir yere sahip olan bu ihtisas mektebinin eğitim düzeyini ve müfredat yapısını anlamak bakımından okulda yapılan sınavlar ve sınav kağıtları kritik bir öneme sahiptir. Bu çalışmada, Haluk Perk Koleksiyonu'nda yer alan Mekteb-i Kuzât dönemine ait sınav belgelerinden hareketle; okulun giriş, sınıf geçme ve mezuniyet imtihanlarının işleyişi, sınav kuralları, ders müfredatları ve puanlama sistemleri ele alınmaktadır. Çalışma kapsamında ta'lik yazısı, tatbikât-ı şer'iye, teşkilât-ı mehâkim ve usûl-i muhakeme-i hukukiye ile fetva ve ilam sınavlarına ait somut örnekler analiz edilerek okulun eğitim kalitesi ve öğrencilerin mesleki yetkinliği üzerinde bir değerlendirme yapılmaktadır. [Özet ve anahtar kelimeler dijital arşiv çalışmaları kapsamında editörlük tarafından hazırlanmıştır.]

Anahtar Kelimeler

• Mekteb-i Kuzât
• Medresetü'l-kuzât
• Muallimhâne-i Nüvvâb
• Haluk Perk Koleksiyonu
• Hukuk Eğitimi
• Sınavlar

An Evaluation of the Exams of Mekteb-i Kuzât

Öz

The Muallimhane-i Nüvvab, established during the Tanzimat era to train qadis and naips, later evolved into the Mekteb-i Kuzat and ultimately operated under the name Medresetü'l-kuzat. Exams and exam papers are of critical importance in understanding the educational standards and curriculum of this specialized school, which holds a significant place in the modernization of legal education. Based on the exam records of the Mekteb-i Kuzat era preserved in the Haluk Perk Collection, this study examines the school's admission, class-passing, and graduation examinations, exam regulations, curriculum structures, and grading systems. Within the scope of the study, concrete exam samples belonging to Ta'lik calligraphy, Islamic legal practice (tatbikat-ı ser'iye), court organization and civil procedure (teskilat-ı mehakim ve usul-i muhakeme-i hukukiye), and fatwa-judgment writing are analyzed, evaluating the educational quality of the school and the professional competence of the students. [The English title, abstract and keywords were prepared by the editorial board during the digital archiving process.]

Anahtar Kelimeler

• Mekteb-i Kuzat
• Medresetü'l-kuzat
• Muallimhane-i Nüvvab
• Haluk Perk Collection
• Legal Education
• Examinations

Kaynakça

1. Arşiv Belgeleri (BOA): ŞD, 225/13-3, 15 Temmuz 1325 / 28 Temmuz 1909; ŞD, 225/13-3-4, 1327 L. 4/19 Ekim 1909; A.DVN.MKL, 56/56; 21 Kanun-ı Evvel 1329/3 Ocak 1914.
2. Arşiv Belgeleri (Haluk Perk Koleksiyonu Belgeleri): HT, 3715, 27 Mayıs 1328; HT, 5803, 2 Receb 1339; HT, 5800, 2 Şubat 1338; ht5804 1, 2 Receb 1338 / 22 Mart 1920; ht5809 1, 7 Şubat 1337/7 Şubat 1921; ht5800 1 ve ht5800 2, 23 Şubat 1338/23 Şubat 1922; ht5809, 7 Şubat sene 1337/7 Şubat 1921.
3. Aktaş, Ayşe, "Osmanlılarda Şurût İlmi: Ali Haydar Efendi Örneği", Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi SBE, İstanbul 2017.
4. Çakılcı, Diren, "Bir Hukuk Mektebi: Medresetü'l-kuzât", Mediterranean Journal of Humanities, III/1, 2013, s. 92-93.
5. Girgin İsmail, "20. Yüzyıl Başlarında Bursa'da Eğitim-Öğretim Faaliyetleri", Yüksek Lisans Tezi, Gazi Ün. SBE, Ankara 2011.
6. İpşirli, Mehmet, "Medresetü'l-kuzât", DİA, Ankara 2003, C. 28, s. 343.
7. Derman, M. Uğur, "Hat", DİA, İstanbul 1997, C. 16, s. 427, 429.
8. Narin, İsmail, "Son Devir Osmanlı Alimlerinden Ali Haydar Efendi'nin Hayatı, Hukukçuluğu ve Eserleri", Atatürk Üniversitesi İlahiyat Tetkikleri Dergisi (İLTED), Erzurum 2016/2, sayı 46, s. 72.

9. Ürekli, Fatma, "Tanzimat Dönemi Osmanlı Eğitim Sistemi ve Kurumları", Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, s. 3.
10. Yurdakul, İlhami, "Mekteb-i Nüvvâb", DİA, Ankara 2019, C. Ek-2.