Bilinen İlk Contrat Social Tercümesi: Ahmed Midhat'ın Mukavele-i İctimaiye'si (1876)

Öz

Jean Jacques Rousseau'nun siyaset felsefesinin en önemli eseri olan Du contrat social ou Principes du droit politique, Osmanlı siyasi ve hukuki düşüncesinin şekillenmesinde derin etkiler bırakmıştır. Bu çalışma, edebiyat ve fikir adamı Ahmed Midhat Efendi tarafından Mukavele-i İctimâiye başlığıyla 1876 yılında İttihad gazetesinde tefrika edilmeye başlanan ve sansür nedeniyle yarım kalan metni ele almaktadır. Literatürde genellikle gözden kaçırılan ve başka çalışmaların ilk tercüme olarak kabul edildiği bu metin, aslında Contrat Social'in Türkçedeki bilinen ilk tercümesidir. Çalışmada, Ahmed Midhat Efendi'nin tercüme üslubu, metne eklediği özgün şerh ve izahatlar, eserin durdurulma gerekçeleri ve Osmanlı entelektüel tarihindeki yeri incelenerek tefrika edilen metnin çeviriyazısı sunulmaktadır. [Özet ve anahtar kelimeler dijital arşiv çalışmaları kapsamında editörlük tarafından hazırlanmıştır.]

Anahtar Kelimeler

• Ahmed Midhat Efendi
• Jean Jacques Rousseau
• Contrat Social
• Mukavele-i İctimâiye
• İttihad Gazetesi
• İlk Tercüme
• Osmanlı Hukuk Düşüncesi

The First Known Translation Of Contrat Social: Ahmed Midhat's Mukavele-i Ictimaiye (1876)

Öz

Jean Jacques Rousseau's seminal work on political philosophy, Du contrat social ou Principes du droit politique, exerted a profound influence on the formation of Ottoman political and legal thought. This study examines the text titled Mukavele-i Ictimaiye, which was translated by the prominent intellectual Ahmed Midhat Efendi and serialized in the newspaper Ittihad in 1292 (1876) but remained incomplete due to censorship. Often overlooked in the existing literature where other later translations are erroneously credited as the first, this text is indeed the first known translation of Contrat Social into Turkish. This article explores Ahmed Midhat's translation style, the original commentaries and explanations he appended to the text, the reasons behind its prohibition, and its significance in Ottoman intellectual history, while providing the transliteration of the serialized text. [The English title, abstract and keywords were prepared by the editorial board during the digital archiving process.]

Anahtar Kelimeler

• Ahmed Midhat Efendi
• Jean Jacques Rousseau
• Contrat Social
• Mukavele-i Ictimaiye
• Ittihad Newspaper
• First Translation
• Ottoman Legal Thought

Kaynakça

1. [Editör Notu: Bu kaynakça, metindeki dipnotlar esas alınarak oluşturulmuştur / Editor's Note: This bibliography was compiled based on the footnotes in the text.]
2. Akünal, Dündar, "Çeviri ve Batılılaşma", Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Türkiye Ansiklopedisi, c. 2, İstanbul, İletişim Yayınları, 1985.
3. Akkaya Kia, Rukiye, "J.J. Rousseau'nun Sosyal Sözleşme Eserinin Osmanlı Türkçesine İlk Tercümeleri", Türkiyat Mecmuası, c. 27, sy. 2, 2017.
4. Anamur, Hasan, Başlangıcından Bugüne Fransızcadan Türkçeye Yapılmış Çeviriler İle Fransız Düşünürler, Yazarlar, Sanatçılar Üzerine Türkçe Yayınları İçeren Bir Kaynakça Denemesi, İstanbul, Gündoğan Yayınları, Nisan 2013.
5. Ahmet Mithat Efendi, Üss-i İnkılap, haz. İdris Nebi Uysal, İstanbul, Dergah Yayınları, 2013.
6. Baltacıoğlu, İsmail Hakkı, Jean Jacques Rousseau Terbiye Felsefesi, İstanbul, Kanaat Kütüphanesi, 1925.
7. BOA. DH. MKT. 844-2-1, 8 Nisan 1320 (21 Nisan 1904).
8. Fındıkoğlu, Ziyaeddin Fahri, "Türk Hukuk Tarihinde Namık Kemal", İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası (İÜHFM), VII/1, 1941.

9. Franko, Milaslı Gad, Jean Jacques Rousseau'nun Terbiye Nazariyeleri, Dersaadet, Kanaat Matbaası, 1329.
10. Franko, Milaslı Gad, "Jean Jacques Rousseau ve Mukavele-i İctimaiye'si", Hukuki Bilgiler Mecmuası, sy. 4, Kanunievvel (Aralık) 1926.
11. Franko, Milaslı Gad, "Müsâbakamız", Hukuki Bilgiler Mecmuası, sy. 8, Nisan 1927.
12. İttihad, nr. 8, 7 Temmuz 1292 (19 Temmuz 1876) - nr. 20, 24 Temmuz 1292 (5 Ağustos 1876) arası ilgili tefrikalar.
13. İttihad, nr. 80, 18 Teşrînievvel 1292 (30 Ekim 1876).
14. Mardin, Şerif, Jön Türklerin Siyasi Fikirleri 1895-1908, 3. baskı, İstanbul, İletişim Yayınları, 1989.
15. Rousseau, Jean Jacques, Mukavele-i Heyet-i İçtimaiye yahud Mebânî-i Hukuk-ı Siyasiye, Kitab-ı Evvel, çev. Rufâîzâde Mehmed Şekib, Paris, Imp. De L'Est-Ouest, 1904.
16. Rousseau, Jean Jacques, Mukavele-i İctimaiye yahud Hukuk-ı Siyasiye Kavâid-i Esasiyesi, çev. A[yn], nâşiri: Tüccarzâde İbrahim Hilmi, İstanbul, Kitabhane-i İslam ve Askerî, 1329 (1913).
17. Rousseau, Jean Jacques, Toplum Sözleşmesi, 2. baskı, çev. Vedat Günyol, Çan Yayınları, 1965.
18. Sungu, İhsan, "Ziya Paşanın Emile Tercümesi Hakkında Mülâhazalar", Tercüme, c. 1, sy. 2, 19 Temmuz 1940.
19. Sungu, İhsan, "Ahmet Mithat Efendi'nin Hayatı Üzerine İhsan Sungu'nun Konferansı", Münir Süleyman Çapanoğlu'nun İdeal Gazeteci, Efendi Babamız Ahmet Mithat'ı içinde, İstanbul, Gazeteciler Cemiyeti Yay., 1964.
20. Tanpınar, Ahmet Hamdi, On Dokuzuncu Yüzyıl Türk Edebiyatı Tarihi, 23. baskı, İstanbul, Dergah Yay., 2014.
21. Türk Bitig Revüsü (Revue de Turcologie), Tome II, Livre 2, No. 6, Février 1936, İskenderiye, Imp. Hamouda, 1936.
22. Ülken, Hilmi Ziya, Türkiye'de Çağdaş Düşünce Tarihi, 3. baskı, İstanbul, Ülken Yay., 1992.