Ahmed Cevdet Paşa'nın Muhtıra-i Hususiye Adlı Tezkire Defteri

Öz

Ahmed Cevdet Paşa'nın kendi el yazısıyla kaleme aldığı 13 sayfalık Muhtıra-ı Hususiye adlı tezkire defteri, hem geleneksel Osmanlı hukuk ve kültür dünyasına hem de Tanzimat devri modernleşme hareketlerine ışık tutması bakımından oldukça dikkate değer bir belgedir. Bu makalede, söz konusu tezkire defterinin transkripsiyonlu metni sunulmakta ve belgede geçen mühim hukuki, ilmi ve tarihi meseleler tahlil edilmektedir. Eserde; Osmanlı medeni kanunu olan Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye ile onun öncüsü sayılan Metn-i Metîn komisyonunun kuruluş ve hazırlık süreçleri, Fetvâhâne-i Âlî'nin işleyiş mekanizması, Osmanlı bürokrasisinde kullanılan temel fetva kitapları ve fetva verme usulü gibi adli konular ele alınmaktadır. Bunların yanı sıra Mecelle'nin mukaddimesinde geçen gramer tartışmaları, fıkıh usulü ve edebiyatı, Şânîzâde ile Behcet Efendi gibi dönemin meşhur hekimbaşıları ve tıp alimleri arasındaki rekabetler ile geleneksel ilimlerin taksimi ve ıstılah tahlilleri de belgede yer bulan diğer mühim başlıkları oluşturmaktadır. [Özet ve anahtar kelimeler dijital arşiv çalışmaları kapsamında editörlük tarafından hazırlanmıştır.]

Anahtar Kelimeler

• Ahmed Cevdet Paşa
• Muhtıra-ı Hususiye
• Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye
• Metn-i Metîn
• Fetvâhâne
• Osmanlı Hukuk Tarihi
• İlimlerin Taksimi

Ahmed Cevdet Pasha's Memorandum Book Named Muhtıra-i Hususiye

Öz

Ahmed Cevdet Pasha's 13-page memorandum book named Muhtıra-ı Hususiye, written in his own handwriting, is highly noteworthy in terms of shedding light on both traditional Ottoman law and culture and the modernization movements of the Tanzimat era. In this study, the transliterated text of the aforementioned memorandum book is presented, and the critical legal, scientific, and historical issues mentioned in the document are analyzed. The work evaluates judicial matters such as the establishment and preparation processes of the Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye (the Ottoman Civil Code) and its precursor, the Metn-i Metîn commission, the operational mechanism of the Fetvâhâne-i Âlî (the Office of the Fatwa), and the primary fatwa books and procedures used in the Ottoman bureaucracy. In addition, grammatical debates in the introduction of the Mecelle, Islamic jurisprudence and literature, the rivalries between famous chief physicians and medical scholars of the period such as Şânîzâde and Behcet Efendi, and the classification and terminological analysis of traditional sciences constitute other significant topics in the document. [The English title, abstract and keywords were prepared by the editorial board during the digital archiving process.]

Anahtar Kelimeler

• Ahmed Cevdet Pasha
• Muhtıra-ı Hususiye
• Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye
• Metn-i Metîn
• Fetvâhâne
• Ottoman Legal History
• Classification of Sciences

Kaynakça

1. [Editör Notu: Bu kaynakça, metindeki dipnotlar esas alınarak oluşturulmuştur. / Editor's Note: This bibliography was compiled based on the footnotes in the text.]
2. Ahmed Cevdet Paşa, Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye, İstanbul, 1300.
3. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Y.EE., nr. 32/44.
4. Şânîzâde Mehmed Ataullah Efendi, Târîh-i Şânîzâde, c. 4, İstanbul, Ceride-i Havadis Gazetesi Matbaası, ts.
5. Şânîzâde Mehmed Ataullah Efendi, Şânîzâde Tarihi, haz. Ziya Yılmazer, c. 2, İstanbul, 2008.
6. Yakovalı Ali Murtaza, İlaveli Mecmua-i Cedide, Dersaadet, Matbaa-i Hayriye ve Şürekası, 1326-1329.
7. Yurdakul, İlhami, Osmanlı İlmiye Merkez Teşkilatında Reform (1826-1876), İstanbul, 2017.