İlk Mecelle Şerhi: Şemsi Efendi'nin Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye Kavâʻid-i Külliyyesinin Şerhi Adlı Eseri

Öz

Bu çalışma, Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye üzerine kaleme alınmış ilk matbu şerh olan Şemsî Efendi’nin "Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye Kavâʻid-i Külliyyesinin Şerhi" adlı eserini gün yüzüne çıkarmakta ve tanıtmaktadır. Mecelle'nin tamamlanmasını takip eden hicri 1294 yılında basılan bu eser, literatürde ilk şerh olarak kabul edilen Kırımlı Abdüssettâr Efendi'nin kavaid şerhinden yaklaşık bir yıl önce neşredilmiştir. Tanıtımda, müellif Şemsî Efendi’nin memuriyet hayatına, eserin resmi yayın izinleri ve padişaha sunulma süreçlerine dair arşiv belgelerinden elde edilen bulgular paylaşılmaktadır. Ayrıca, eserin usul, kavaid ve muamelat konularında fıkhi ıstılahları ve meseleleri ele alan 340 bendlik yapısı incelenmektedir. [Özet ve anahtar kelimeler dijital arşiv çalışmaları kapsamında editörlük tarafından hazırlanmıştır.]

Anahtar Kelimeler

• Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye
• İlk Mecelle Şerhi
• Şemsî Efendi
• Külli Kaideler
• İslam Hukuku

The First Commentary of Mecelle: Shemsi Efendi's Work Named Commentary on Legal Maxims of Mecelle-i Ahkam-ı Adliyye

Öz

This study introduces and analyzes "Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye Kavâʻid-i Külliyyesinin Şerhi" by Shemsi Efendi, which is determined to be the first printed commentary on the Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye. Published in 1294 AH (1877 AD), this commentary was printed approximately one year before the work of Qirimi Abdussettar Efendi, which had previously been widely recognized as the earliest Mecelle commentary. The study sheds light on Shemsi Efendi’s official career, the governmental permits obtained for the publication, and the process of presenting the work to the Sultan, based on newly uncovered archival documents. Furthermore, it examines the structural components of the commentary, which consists of 340 clauses detailing Islamic jurisprudential principles (usul), legal maxims (qawaid), and transactions (muamalat). [The English title, abstract and keywords were prepared by the editorial board during the digital archiving process.]

Anahtar Kelimeler

• Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye
• First Commentary of Mecelle
• Shemsi Efendi
• Universal Maxims
• Islamic Law

Kaynakça

1. [Editör Notu: Bu kaynakça, metindeki dipnotlar esas alınarak oluşturulmuştur. / Editor's Note: This bibliography was compiled based on the footnotes in the text.]
2. Abdüssettâr, Teşrîhü'l-Kavaidi'l-Külliyye fi Ahkami'l-Feriyyeti'l-Ameliyye, Sultan Bayezid [İstanbul], Müzellefzâde Rıza Efendi Basmahanesi, 1295 h.
3. Ebüľulâ Mardin, Medenî Hukuk Cephesinden Ahmet Cevdet Paşa, (1822-1895) Ölümünün 50nci Yıldönümü Vesilesile, İstanbul, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayını, 1946.
4. M. Seyfettin Özege, Eski Harflerle Basılmış Türkçe Eserler Kataloğu, İstanbul, 1971-1979.
5. Sami Erdem, "Türkçe'de Mecelle Literatürü," Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi (TALİD), 5 (2005), s. 679-690, 709-714.
6. Şemsî, Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye Kavâ'id-i Külliyyesinin Şerhi, [İstanbul], Hakikat Matbaası, 1294 h.
7. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), İ.DH. (İrâde Dahiliye), Dosya No: 827, Gömlek No: 66645.
8. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), MF.MKT. (Maarif Nezareti Mektubi Kalemi), Dosya No: 42, Gömlek No: 109.

9. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), MF.MKT. (Maarif Nezareti Mektubi Kalemi), Dosya No: 47, Gömlek No: 149.