Sırbistan'ın İdare-i Dâhiliyesine Dâir Kanunname: 1838 Türk Anayasası (Turski Ustav)

Öz

Sırbistan Osmanlı egemenliği altında 1830-1878 yılları arasında imtiyazlı vilâyet statüsü elde etmiştir. İmtiyazlı eyâletler sahip oldukları statü kapsamında iç işlerinde hukukî, idarî ve mâlî düzenlemeler yapabilme yetkisine sahiptiler. Sırbistan kendisine tanınan statü çerçevesinde Osmanlı idaresi altında 1835, 1838 ve 1869 yıllarında anayasalar kabul etmiştir. 1838 Anayasası'nın müzakereleri İstanbul'da yapılmış, muhtevâsında Osmanlı padişahına önemli yetkiler tanınmış ve padişah tarafından bir fermanla ilan edilmiştir. Bu nedenlerle, 1838 Anayasası literatürde "Türk Anayasası (Turski Ustav)" olarak isimlendirilmiştir. Anayasa, Osmanlı Devleti ve Rusya'nın garantörlüğünde olmakla birlikte uluslararası rekâbetin bir parçası hâline gelmiştir. 1838 Anayasası, özellikle 1860'dan itibaren çıkarılan kanunlarla etkisini kaybetmiştir. 30 yıl boyunca yürürlükte kalan Anayasa 1869 yılında yürürlükten kaldırılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Anayasacılık
• Osmanlı Anayasacılığı
• Balkan Anayasacılığı
• Sırbistan Anayasacılığı
• 1838 Türk Anayasası

Kanunname on the Internal Administration of Serbia: 1838 Turkish Constitution (Turski Ustav)

Öz

Serbia gained privileged province status between 1830-1878 under Ottoman rule. The privileged states had the authority to make legal, administrative and financial arrangements in their internal affairs within the scope of their status. Serbia adopted constitutions in 1835, 1838 and 1869 under Ottoman rule within the framework of the status granted to it. Negotiations of the Constitution of 1838 were held in Istanbul, the Ottoman sultan was given important powers in the content and was declared by the sultan with a ferman. For these reasons, the 1838 Constitution was named as the Turkish Constitution (Turski Ustav) in the literature. Although the constitution is under the guarantee of the Ottoman Empire and Russia, it has become a part of international competition. The Constitution of 1838 lost its effect especially with the laws enacted since 1860. The Constitution, which was in force for 30 years, was abolished in 1869.

Anahtar Kelimeler

• Constitutionalism
• Ottoman Constitutionalism
• Balkan Constitutionalism
• Serbian Constitutionalism
• Turkish Constitution of 1838

Kaynakça

1. Afyoncu, Erhan, "Osmanlı İdaresinde Sırbistan", Balkanlar El Kitabı, 1.Cilt, 3. Baskı, Ankara, Akçağ Yayınları, 2017.
2. Ahmed Rıfat, Sırbistan Tarihi, Mecmua-i Fünûn, İkinci Sene, Numara 22, İstanbul, 1280.
3. Ahmed Rıfat, Sırbistan Tarihi, Mecmua-i Fünûn, Üçüncü Sene, Numara 26, 1281.
4. Ahmet Mithat Efendi, Üss-i İnkılap, Haz. İdris Nebi Uysal, İstanbul, Dergâh Yayınları, 2013.
5. Aslantaş, Selim, "Sırp Knezliği'nde İktidar Mücadelesi: '1838 Türk Anayasası'nın (Turski Ustav)' İlanı, Büyük Güçler ve Osmanlı Devleti", CTAD, Yıl 9, Sayı 17, (Bahar 2013).
6. Avramovic, Sima, "Serbian Law Between Roman-Byzantine and Austrian Traditions", http://id.nii.ac.jp/1060/00008168/.
7. Aydın, Mahir, Ahmet Arif Hikmet Beyefendi, Ankara, Türk Hukuk Kurumu Yayınları, 2013.
8. Batakoviç, Duşan T, "Belgrade in the Nineteenth Century: A Historical Survey", Journal of the North American Society for Serbian Studies, vol. 16(2), Washington D.C. 2002.

9. Belgradî Râşid, Tarih-i Vak'a-i Hayretnümâ Belgrad ve Sırbistan, İstanbul, 1291.
10. Börekçi, Mehmet Çetin, Osmanlı İmparatorluğu'nda Sırp Meselesi, İstanbul, Kutup Yıldızı Yayınları, 2001.
11. Cevdet Paşa, Tezâkir (13-20), 3. Baskı, Yay. Cavid Baysun, Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1991.
12. Djordjeviç, Dimitrije, "Foreign Influences on Nineteenth-Century Balkan Constitutions", Papers for the V. Congress of Southeast European Studies (Belgrade, September 1984), edt. Kot K. Shangriladze-Erica W. Townsend, Ohio:Slavica Publishers, 1984.
13. Dragnich, Alex N., "Leadership and Politics: Nineteenth Century Serbia", The Journal of Politics, Vol. 37, No. 2 (May, 1975).
14. Emecen, Feridun M., Osmanlı Klasik Çağında Siyaset, 2. Baskı, İstanbul, Timaş Yayınları, 2011.
15. Erdoğan, Mustafa, Anayasal Demokrasi, 8. Baskı, Ankara, Siyasal Kitabevi, 2010.
16. Gisbert H., Flanz, XIX. Asır Avrupasında Anayasa Hareketleri, çev. Necat Erder, Şerif Mardin, Aydın Sinanoğlu, Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi, 1956.
17. Hacısalihoğlu, Mehmet, "Sırbistan - Tarih", Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C.37, İstanbul, 2009.
18. Hamzaoğlu, Yusuf, Sırbistan Türklüğü, Üsküp, 2004.
19. Hehn, Paul Neil, The Constitutional and Party Struggle in Serbia, 1804-1878, New York University, Ph.D., 1961.
20. İnalcık, Halil, Devlet-i Aliyye, C. I, 16. Baskı, İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2009.
21. Jelavich, Barbara, Balkan Tarihi 18. ve 19. Yüzyıllar, C.I, 2. Baskı, çev. İhsan Durdu-Haşim Koç-Gülçin Koç), İstanbul, Küre Yayınları, 2009.
22. Karal, Enver Ziya, Osmanlı Tarihi, Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları, VI. Cilt, 1988.
23. Kubalı, Hüseyin Nail, Anayasa Hukuku Dersleri, İstanbul, 1969.
24. Kütükoğlu, Mübahat S., Osmanlı Belgelerinin Dili (Diplomatik), İstanbul, Kubbealtı Neşriyat, 1998.
25. Ljuşiç, Radoş, "Ilija Garaşanin on Serbia's Statehood", Edt. Duşan T. Batakoviç, Balcanica, XXXIX (2008), Annual of the Institute for Balkan Studies, Belgrade, 2009.
26. Lukoviç, Miloş, Development of the Modern Serbian State and Abolishment of Ottoman Agrarian Relations in the 19th Century", Cesky Lid, Vol.98, No. 3(2011).
27. Mitroviç, Bojan, "Taming the Assembly: National representation of Serbia (1815-1859)", East European Quarterly, XXXVII, No:1, March 2003.
28. Muâhedât Mecmuası, C.I-V, 1298.
29. Özkan, Ayşe, "Sırbistan'ın Bağımsızlığını Kazanması (1830-1878)", Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı, Doktora Tezi, Ankara.
30. Pavlowitch, S.K, "British Diplomacy and the Serbian Constitution of 1838", The Slavonic and East European Review, Vol. 38, No. 90 (Dec. 1959), 2009.
31. Pavlowitch, K. St., "The Constitutional Development of Serbia in the Nineteenth Century", East European Quarterly, Vol. V, No. 4, Jan 1, 1972.
32. Stankoviç, Emilija, "The Serbian Civil Code-the fourth codification in Europe", Fundamina (Pretoria), vol. 20, n.2, 2014.
33. Svirçeviç, Miroslav, "Serbian Local Government under the Rule of the Constitutionalists: 1842-58", Serbian Studies Journal of the North American Society for Serbian Studies, edt. Ljubica D. Popovich-Lilien F. Robinson, Vol. 25, No. 2, 2011.
34. Teziç, Erdoğan, Anayasa Hukuku, İstanbul, Beta Basım, 1986.