Vakfa Dair Bir Tedkik: Vakfın Mahiyet-i Hukukiyesiyle Tevessü ve İntişarı ve Avrupa Ulema-yı Hukukunun Vakfı Suret-i Telakkideki Hataları

Öz

Hüseyin Naci Bey'in çeviriyazı olarak sunulan bu çalışması, vakfın fıkıhtaki yerini, bir hukuki akit mi yoksa mülkten çıkarma (ıskat-ı hak) amaçlı basit bir tasarruf mu olduğu yönündeki tartışmaları İmam Ebu Yusuf ve İmam Muhammed’in görüşleri çerçevesinde ele almaktadır. Vakfın kökenini Roma hukukuna dayandıran Domenico Gatteschi gibi Avrupalı hukukçuların iddiaları, Hz. Peygamber ve sahabe dönemine ait tarihi ve nakli delillerle çürütülerek müessesenin orijinal ve İslami niteliği vurgulanmaktadır. Ayrıca, vakıfların tarihsel süreçte müsadere korkusu, aile mülkünü koruma ve veraset hukukunun dışına çıkma gibi iktisadi ve sosyal saiklerle geniş bir uygulama alanı bulduğu (vakf-ı âdî/aile vakfı) belirtilmektedir. Çalışmada, Garb hukuk metodolojisinin etkisiyle vakfı vasiyet, hibe, vekalet veya "substitution" gibi Fransız hukuku kavramlarıyla açıklamaya çalışan Avrupalı müelliflerin ve karma mahkemelerin düştüğü kavramsal hatalar teknik olarak analiz edilmektedir. Vakfın veraset hukukuna (nizam-ı irsî) dahil olmadığı, kendine has kuralları bulunan müstakil bir hukuki tasarruf türü olduğu ortaya konmaktadır. [Özet ve anahtar kelimeler dijital arşiv çalışmaları kapsamında editörlük tarafından hazırlanmıştır.]

Anahtar Kelimeler

• Vakıf
• İslam Hukuku
• Roma Hukuku
• Vakf-ı Âdî
• Aile Vakfı
• İmam Ebu Yusuf
• Avrupa Hukuk Tarihi
• Donatio

A Study on Waqf: The Legal Nature, Expansion and Spread of Waqf and the Errors of European Legal Scholars in Their Perception of Waqf

Öz

This work by Hüseyin Naci Bey, presented here in transliteration, examines the position of waqf in Islamic jurisprudence and whether it constitutes a legal contract or a simple disposition aimed at the relinquishment of property rights (isqat al-haqq), within the framework of the views of Imam Abu Yusuf and Imam Muhammad. The claims of European jurists, such as Domenico Gatteschi, who trace the origins of waqf to Roman law, are refuted through historical and textual evidence from the period of the Prophet and his Companions, thereby underscoring the authentic and Islamic character of the institution. Furthermore, it is noted that over time, waqf found a wide range of application (waqf al-adi/family waqf) due to economic and social motives, including the fear of confiscation, preservation of family property, and evading standard inheritance law. The study provides a technical analysis of the conceptual errors committed by European authors and mixed courts, who, under the influence of Western legal methodology, attempted to explain waqf through French legal concepts such as will, gift, power of attorney, or "substitution." It is demonstrated that waqf is not a part of the law of inheritance (statut successoral) but is a distinct type of legal disposition with its own specific rules. [The English title, abstract and keywords were prepared by the editorial board during the digital archiving process.]

Anahtar Kelimeler

• Waqf
• Islamic Law
• Roman Law
• Waqf al-Adi
• Family Waqf
• Imam Abu Yusuf
• European Legal History
• Donatio

Kaynakça

1. [Editör Notu: Bu kaynakça, metindeki dipnotlar esas alınarak oluşturulmuştur. / Editor's Note: This bibliography was compiled based on the footnotes in the text.]
2. Yörük, Ali Adem, "Hüseyin Naci Bey'e Dair Birkaç Not", Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, bu sayı.
3. Ebu Bekir Ahmed bin Ömer el-Hassâf eş-Şeybanî, Ahkâmü'l-Evkaf.
4. Eugéne Clavel, Droit musulman - Le wakf ou habous d'après la doctrine et la jurisprudence (rites hanafite et malékite), Le Caire 1896, cild 1.
5. Gatteschi, Domenico. Etude sur la propriété fonciére, les hippothéques et les Wakfs (Mülkiyet-i Arazi, Ferâğ Bi'l-Vefa ve Evkaf Hakkında Tetebbu).
6. Hüseyin Naci, "Vakfa Dair Bir Tedkik", Darülfünun Hukuk Fakültesi Mecmuası, sy. 12, Teşrin-i sâni 1338 / Kasım 1922.
7. Muhammed Hamdi Efendi, İrşadü'l-Ahlaf fi Ahkami'l-Evkaf.
8. Mouradgea D'ohsson, Tableau général de l'Empire Othoman (Devlet-i Osmaniyenin Umumî Tablosu).