Hüseyin Naci Bey'e Dair Birkaç Not

Öz

İstanbul Darülfünunu Hukuk Fakültesi müderris muavinlerinden ve usul-i fıkıh dersinin son hocası olan Hüseyin Naci Bey, 1925 yılının ilk yarısında önerdiği yeni ders programı ve gündeme getirdiği "laik usul-i fıkıh" teklifiyle Türk hukuk düşüncesinde dikkat çekmiş mühim bir şahsiyettir. Değişen siyasi ve hukuki şartlar altında, selefi Seyyid Bey'in kuramsal yaklaşımını dahi aşmayı hedefleyen Hüseyin Naci, fıkıh usulünü nassların yorumlanmasından ziyade genel kanun metinlerinin ruhunu ve tefsir usullerini anlamaya yönelik seküler ve teknik bir metodolojiye dönüştürmeye çalışmıştır. Bu çalışma; genç yaşta vefat eden Hüseyin Naci Bey'in sınırlı kaynaklarda yer alan hayat hikayesini, Beyrut Hukuk Mektebi'ndeki muallimlik yıllarını, Şebâb mecmuasındaki edebi muhitini, İkdam gazetesinde tefrika edilen İmam-ı Azam biyografisini ve Darülfünun bünyesindeki akademik faaliyetlerini bir araya getirmektedir. Ayrıca, usul-i fıkıh dersinin ilga edilerek yerine Türk Tarih-i Hukuku dersinin ihdas edildiği anayasal ve kurumsal dönüşüm sürecinde, Hüseyin Naci'nin trajik ve ani vefatı ile bu vefatın ilim alemindeki akisleri ele alınmaktadır. [Özet ve anahtar kelimeler dijital arşiv çalışmaları kapsamında editörlük tarafından hazırlanmıştır.]

Anahtar Kelimeler

• Hüseyin Naci Bey
• Laik Usul-i Fıkıh
• Darülfünun Hukuk Fakültesi
• Türk Hukuk Tarihi
• İslam Hukuku ve Modernleşme

A Few Notes on Hüseyin Naci Bey

Öz

Hüseyin Naci Bey, an assistant professor at the Istanbul Darülfünun School of Law and the final lecturer of the Usul al-Fiqh course, is a significant figure who drew attention in Turkish legal thought during the first half of 1925 with his proposed new curriculum and his formulation of a "laique usul al-fiqh". Aiming to surpass even the theoretical framework of his predecessor, Seyyid Bey, under rapidly shifting political and legal conditions, Hüseyin Naci sought to transform the methodology of Islamic legal theory into a secularized and technical tool for understanding the spirit and interpretation of statutory texts rather than the literal interpretation of religious texts. This study compiles the biography of Hüseyin Naci Bey, whose life remains poorly documented, detailing his teaching years at the Beirut School of Law, his literary connections in the journal Şebâb, his serialized biography of Imam al-Azam in the newspaper İkdam, and his academic endeavors within the Darülfünun. Furthermore, this article addresses the institutional transformation wherein the Usul al-Fiqh course was abolished and replaced by the History of Turkish Law, coinciding tragically with Hüseyin Naci’s sudden death and the resonance of his loss within the scholarly community. [The English title, abstract and keywords were prepared by the editorial board during the digital archiving process.]

Anahtar Kelimeler

• Hüseyin Naci Bey
• Laique Usul al-Fiqh
• Darülfünun School of Law
• Turkish Legal History
• Islamic Law and Modernization

Kaynakça

1. [Editör Notu: Bu kaynakça, metindeki dipnotlar esas alınarak oluşturulmuştur. / Editor's Note: This bibliography was compiled based on the footnotes in the text.]
2. Yörük, Ali Adem (haz.), "Modern Bir İmam-ı Azam Menâkıbı", Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, bu sayı.
3. Yörük, Ali Adem (haz.), "Vakfa Dair Bir Tedkik: Vakfın Mahiyet-i Hukukiyesiyle Tevessü ve İntişarı ve Avrupa Ulema-yı Hukukunun Vakfı Suret-i Telakkideki Hataları", Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, bu sayı.
4. "Alenî Teşekkür", Cumhuriyet, nr. 3210, 16 Nisan 1933.
5. Cumhuriyet, 19 Temmuz 1969.
6. "Darülfünun Divanı - Hukuk Fakültesi Tedrisatının Üç Seneye Tenzili Kararı Tasvib Edildi", Cumhuriyet, nr. 533, 2 Teşrin-i sâni 1925.
7. "Darülfünun Tayinleri", İkdam, nr. 9949, 14 Kânunievvel (Aralık) 1924.
8. "Elîm Bir Ziya", Vakit, nr. 2803, 19 Teşrinievvel 1925.

9. Engin, Vahdettin. Mekteb-i Sultani, İstanbul: Yeditepe Yayınları, 2016.
10. Erdem, Sami. "Hüseyin Naci'nin Darülfünun Hukuk Fakültesindeki Son Fıkıh Usulü Ders Takrirleri (1924-1925)", Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, bu sayı.
11. Erdem, Sami. "Yeni Usul-i Fıkıh Arayışları Çerçevesinde Bir Metin: Hüseyin Naci ve lâik usul-i fıkıh", Divan, 1997/1.
12. "Fatin Bey'i de Kaybettik", Vakit, nr. 5477, 11 Nisan 1933.
13. "Fatin Tevfik Öldü", Milliyet, nr. 2572, 11 Nisan 1933.
14. "Hukuk Fakültesi - Tedrisatın Üç Seneye Tenzili", Millet, nr. 54, 19 Teşrinievvel 1925.
15. "Hukuk Fakültesi'nde Kayıt ve Kabul Müddeti", İkdam, nr. 10242, 11 Teşrinievvel 1925.
16. "Hüseyin Naci Bey'in Cenazesi", Akşam, nr. 2522, 20 Teşrinievvel 1925.
17. "Hüseyin Naci Bey'in İrtihali", Millet, nr. 55, 20 Teşrinievvel 1925.
18. Hüseyin Naci, "Denizlerde Seher", Şebâb, sy. 15, 5 Teşrin-i sâni 1336 / Kasım 1920.
19. Hüseyin Naci, "Efsane-i Keder", Şebâb, sy. 20, 31 Kânun-ı evvel 1336 / Aralık 1920.
20. Hüseyin Naci, "O, Hep O, Daima O...", Şebâb, sy. 18, 16 Kânun-ı evvel 1336 / Aralık 1920.
21. Hüseyin Naci, "Usul-i Fıkıh Nasıl Tedris Edilmeli?", Darülfünun Hukuk Fakültesi Mecmuası, Mayıs 1341 / 1925.
22. Bilgili, İsmail, "Ahmed Reşid Paşa'nın İmâm-ı A'zam'ın Siyâsî Tercüme-i Hâli adlı eseri ve değerlendirmesi", Tahkik-İslami İlimler Araştırma ve Neşir Dergisi, 2/2, Aralık 2019.
23. İzmirli İsmail Hakkı, "Şark Kaynaklarına Göre Müslümanlıktan Evvel Türk Kültürünün Arap Yarımadasında İzleri", İkinci Türk Tarih Kongresi [1937] (Kongrenin Çalışmaları, Kongreye Sunulan Tebliğler), Ankara: TTK Yayınları, 1943.
24. Millet, nr. 55, 20 Teşrinievvel 1925.
25. "Müessif Bir İrtihal", Cumhuriyet, nr. 520, 19 Teşrinievvel 1925.
26. "Müessif Bir İrtihal - Darülfünun heyet-i tedrisiyesinden Hüseyin Naci Bey kardeşimiz vefat etti", İkdam, nr. 10250, 19 Teşrinievvel 1925.
27. Osmanlı Arşivi (COA), DH.UMVM, 7/51.
28. Osmanlı Arşivi (COA), 29 Eylül 1332 (12 Ekim 1916), MF.ALY., nr. 95/34.
29. Osmanlı Arşivi (COA), 27 Teşrin-i sâni 1332 (10 Aralık 1916), MF.ALY., nr. 100/108, lef 1.
30. Osmanlı Arşivi (COA), 1 Teşrin-i sâni 1331 (14 Kasım 1915), MF.ALY., nr. 84/22.
31. Sönmez, Kevser. "Şebâb Mecmuası-Tahlilî Fihrist, İnceleme ve Seçme Metinler", Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2015.
32. Şebab, sy. 3, 6 Ağustos 1336.
33. "Teşekkür", Vakit, nr. 2809, 25 Teşrinievvel 1925.
34. "Teşekkür-i Alenî", İkdam, nr. 10255, 25 Teşrinievvel 1925.
35. Türkiye Cumhuriyeti İstanbul Darülfünunu Talebe Rehberi 1341-1342, İstanbul: Yeni Matbaa.