Roman Origins in the Article 98 of Appendix to the Imperial Law of Commerce and the Article 111 of Interim Law of Civil Procedures

Öz

There were applications rooted in the penal clause of Roman Law in the Article 98 of Appendix to the Imperial Law of Commerce and the Article 111 of Interim Law of Civil Procedures, which were issued with the reception movements in Tanzimat Reform Era. According to these articles, if it was stated and stipulated that when one of the parties of the contract did not fulfill his/her commitment, he/she had to give some amount of money to other party as compensation, it would be illicit to give more or less than that amount. For this reason, in fact, the concept of penal clause based on Roman Law was accepted with the mentioned articles in the period between the Tanzimat Reform Era and the acceptance of the Code of Obligations No. 818. In this study, I will explain what is expressed by the mentioned articles and explore the concept of penal clause, which is appearance of these articles in the Roman Law.

Anahtar Kelimeler

• Turkish history of law
• Roman law
• penalty clause
• stipulatio poenae

Ticaret Kanûnname-i Hümâyûnuna Zeyl’in 98. Maddesi ve Usul-i Muhakeme-i Hukukiyye Kanun-ı Muvakkati’nin 111. Maddesinin Roma Hukuku Kökenleri

Öz

Tanzimat Dönemi'ndeki resepsiyon hareketleriyle birlikte yayımlanan Ticaret Kanunu Zeyli 98. maddesinde ve Osmanlı Muhakeme-i Hukukiyye Kanunu'nun 111. maddesinde kökeni Roma hukukunda ceza koşuluna dayanan uygulama yer almaktaydı. Bu maddelere göre, sözleşmede taraflardan birinin taahhüdünü ifa etmediği takdirde, diğer tarafa tazmin olarak belirli miktar meblağı vermesi beyan ve şart kılınmışsa, ondan fazla ve eksik verilmesi caiz olmazdı. Bu nedenle aslında Tanzimaťtan 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun kabulüne kadar olan dönemde de, söz konusu maddelerle Roma Hukuku esaslarına dayalı ceza koşulu kavramı kabul edilmişti. İşte bu çalışmada söz konusu maddelerin neyi ifade ettiği açıklanarak, Roma hukukundaki görünümü olan ceza koşulu kavramı üzerinde durulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Türk Hukuk Tarihi
• Roma hukuku
• ceza koşulu
• stipulatio poenae

Kaynakça

1. Akgündüz, Ahmed, İslâm ve Osmanlı Hukuku Külliyâtı Özel Hukuku-II (Miras-Borçlar-Eşya-Ticaret ve Devletler Hususi Hukuku, Cilt III, İstanbul, Osmanlı Araştırmaları Vakfı, 2012.
2. Aydın, Mehmet Akif, Türk Hukuk Tarihi, 14. Baskı, Beta Yayıncılık, 2017.
3. Akkayan Yıldırım, Ayça, "Cezai Şartın İşlevi, Türk ve Amerikan Hukukları Açısından Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme", İÜHFM, LXI/1-2, 2003, S. 357-414.
4. Behrends, Okko / Knütel, Rolf / Kupisch, Berthold / Seiler, Hans Hermann, Corpus Iuris Civilis, Text und Übersertzung, auf der Grundlage der von Theodor Mommsen und Paul Krüger besorgten Textausgaben, Bd. II (1-10), Heidelberg, 1995; Knütel / Kupisch / Seiler / Behrends, Bd. IV (21-27), Heidelberg, 2005.
5. Birinci Uzun, Tuba, Götürü Tazminat, Ankara, Yetkin Yayınları, 2015.
6. Bozkurt, Gülnihâl, Batı Hukukunun Türkiye'de Benimsenmesi Osmanlı Devleti'nden Türkiye Cumhuriyeti'ne Resepsiyon Süreci (1839-1939), Ankara, Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1996.
7. Cin, Halil / Akyılmaz, Gül, Türk Hukuk Tarihi, Ankara, Sayram Yayınları, 2011.
8. Dalgın, Nihat, Gündemdeki Tartışmalı Dini Konular 2, Samsun, Etüt Yayınları, 2010.

9. Das Corpus Juris Civilis, [Çev.: Carl Ed. Otto, Bruno Schilling, Carl Friedrich Ferdinand Sintenis], Leipzig, Verlag von Carl Focke, 1832, Vierter Band.
10. Dinçer Araz, Nilgün, Roma Hukukunda Ceza Koşulu (Stipulatio Poenae), Ankara, Yetkin Yayınları, 2018.
11. Erdem, Mehmet, "Tazminatın Götürü Olarak Belirlenmesi", Gazi Üniversitesi Sorumluluk ve Tazminat Hukuku Sempozyumu (28-29 Mayıs 2009), Ankara, 2009, s. 97-124.
12. Erdoğmuş, Belgin, Roma Borçlar Hukuku Dersleri, İstanbul, Der Yayınları, 2014.
13. Erdoğmuş, Belgin / Tahiroğlu, Bülent, Roma Hukuku Pratik Çalışmaları -Meseleleri-, İstanbul, Der Yayınları, 2014.
14. Filiniaux, André, "L'Évolution du conceptde clause pénale chez les canonistes du moyen âge (Origine des art. 1152, 1226 et ss. du Code Civil français)", Mélanges Paul Fournier, Paris, 1929, s. 233-247.
15. Humbert, Michel, Rezension zu "Rolf Knütel: Stipulatio poenae, Cologne-Vienne, Böhlau, 1976, 385 p. (Forschungen zum röm. Recht 34)", Revue Historique 55, 1977, s. 511-512.
16. Iustinianus Institutiones, [Çev. Ziya Umur], İstanbul Fakülteler Matbaası, 1968.
17. Jörs, Paul / Kunkel, Wolfgang / Wenger, Leopold / Honsell, Heinrich / Mayer-Maly, Theo / Selb, Walter, Römisches Recht, 4. Aufl., Berlin, Heidelberg, New York, London, Paris, Tokyo, Springer Verlag, 1987.
18. Kallek, Cengiz, Hz. Peygamber Döneminde Devlet ve Piyasa, İstanbul, Bilim ve Sanat Vakfı, 1992.
19. Kaanûnnâme-i Ticaret ve Zeyilleri [Çev.: Fikri Gürzumar, Av Tekin Gürzumar], Ankara, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, 1962.
20. Kapancı, Kadir Berk, "Götürü Tazminat Anlaşması ve Bunun Ceza Koşulundan Ayırt Edilmesi", Prof. Dr. Mustafa Dural'a Armağan, İstanbul, Filiz Kitabevi, 2013, s. 655-683.
21. Karadeniz Çelebican, Özcan, Roma Hukuku. Tarihi Giriş-Kaynaklar-Genel Kavramlar-Kişiler Hukuku-Hakların Korunması, Ankara, Yetkin Yayınları, 2008.
22. Kaser, Max / Knütel, Rolf / Lohsse, Sebastian, Römisches Privatrecht, München, C.H. Beck, 2017.
23. Kayak, Sevgi, "Roma Hukukunda Cezai Şart", İÜHFM, LXIV/1, 2006, s. 237-258.
24. Kenanoğlu, M. Macit, Ticaret Kanunnâmesi ve Mecelle Işığında Osmanlı Ticaret Hukuku, Ankara, Lotus Yayınevi, 2005.
25. Knütel, Rolf, Stipulatio Poenae, Studien zur römischen Vertragsstrafe, Köln Wien, Böhlau Verlag, 1976.
26. Koschaker, Paul / Ayiter, Kudret, Modern Özel Hukuku Giriş Olarak Roma Özel Hukukunun Ana Hatları, İzmir, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Döner Sermaye İşletmesi Yayınları No: 39, 1993.
27. Özsoy, İsmail, "Faiz", DİA, İstanbul, 1995, XII, 110-126.
28. Parlak Börü, Şafak, "Götürü Tazminat Kavramına Bir Bakış", TBB Dergisi, 2017, S. 129, s. 195-228.
29. Pekdemir, Şevket, İslâm Hukukunda Sözleşmelerde Cezai Şart, İstanbul, Ensar, 2016.
30. Rado, Türkân, Roma Hukuku Dersleri Borçlar Hukuku, İstanbul, Fakülteler Matbaası, 1978.
31. Schwarz, Andreas B. (Çev.: Türkân Rado), Roma Hukuku Dersleri, I. Cilt, İstanbul, Doğan Kardeş Matbaacılık Sanayii A.Ş. Basımevi, 1965.
32. Tahiroğlu, Bülent / Erdoğmuş, Belgin, Roma Hukuku Dersleri. Tarihi Giriş, Hukuk Tarihi, Genel Kavramlar, Usul Hukuku, İstanbul, Der Yayınları, 2009.
33. The Digest of Justinian Vol.2, [Çev.: Alan Watson], Philadelphia, University of Pennsylvania Press, 1998.
34. Thilmany, Jean, "Fonctions et révisibilités des clauses pénales en droit comparé", Revue Internationale de Droit Comparé, Vol. 32, N. 1, Janvier-Mars 1980, s. 17-54.
35. Umur, Ziya, Roma Hukuku Lügatı, İstanbul, Fakülteler Matbaası, 1975.
36. Üçok, Coşkun / Mumcu, Ahmet / Bozkurt, Gülnihal, Türk Hukuk Tarihi, Tamamen Yenilenmiş ve Tekrar Gözden Geçirilmiş 19. Baskı, Ankara, Turhan Kitabevi, 2017.