Memalik-i Mahrûsede Olan Ormanların Tanzim ve Tesviyesine Dair Layiha-i Mütercemedir İsimli 1840 Tarihli Belgenin Türkiye Ormancılığındaki Rolü

Öz

Bu çalışmanın kapsamını, Osmanlı İmparatorluğu döneminde hazırlanan ve ülke ormancılık tarihinin ilk kapsamlı düzenlemesi sayılabilecek, "Memâlik-i Mahrûsede Olan Ormanların Tanzim ve Tesviyesine Dair Lâyiha-i Mütercemedir" isimli kanun taslağı oluşturmaktadır. Taslak, 12 Temmuz 1840 tarihinde, Meclis-i Vâlâ'da görüşülmüş ve 24 Temmuz 1840 tarihli Padişah iradesiyle onaylanarak, ülke mevzuatının ormancılıkla ilgili bilinen ilk ve en kapsamlı düzenlemesi halini almıştır. Bu çalışmanın amacı, Osmanlı Türkçesiyle kanun taslağı olarak yazılmış bir belgeyi günümüz Türkçesine çevirerek, daha geniş bir kullanıcının yararlanmasına açmak ve günümüz ormancılık uygulamalarına olan etkisi ile ormancılık tarihi içerisindeki yerini tartışmaktır. 22 maddelen oluşan belgenin incelenmesi sonucunda, halen uygulanan pek çok ormancılık uygulamasının ilk hukuki düzenlemesinin bu belgeyle ortaya konduğunu, bu nedenle incelenen belgenin Türkiye ormancılığının en kapsamlı ilk hukuki düzenlemesi olarak kabul edilmesi gerektiği ortaya çıkmaktadır. Belgenin içeriği ve Ahmet Şükrü Bey'in ilk orman müdürü olarak atanması birlikte yorumlandığında, Türkiye'nin en köklü ve yetkili ormancılık kurumu olan Orman Genel Müdürlüğü'nün, yaygın bilinenin aksine, 1839 yılında değil, 1840 yılında kurulduğunun kabul edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ormancılık tarihi
• Ormancılık mevzuatı
• Orman Genel Müdürlüğü
• Ormanlardan yararlanma

The Role of the Historical Document from 1840 Titled as the Translation of the Draft Act on the Regulation and Management of Forests in the Ottoman Country in Turkish Forestry

Öz

The scope of the study consists of the first forest act titled as "The translation of the Draft Act on the Regulation and Management of Forests in the Ottoman Country". The act was accepted as the first comprehensive forest regulation in Turkish history. The bill was negotiated by Meclis-i Vâlâ, responsible council in that time on 12 July 1840 and approved by Sultan on 24 July 1840, so that the first comprehensive act of forest legislation was generated in Turkish forestry history. The aim of this study is to translate the original document written in Ottoman letters and old Turkish language to serve a wide range of audience and discuss its effects on current forestry practices, while defining its relevance in the history of Turkish forestry. Provided that first legal regulation of several forestry practices was introduced with this law consisting of 22 articles, our study reveals that it should be accepted as the first comprehensive act for Turkish forestry. Considering the content of the law and the assignment of Mr. Ahmet Şükrü as the first Forest Director in the country at the same year, in contrast to general agreement on the establishment date of General Directorate of Forestry as 1839, it must be accepted as 1840.

Anahtar Kelimeler

• Forestry history
• Forestry legislation
• General Directorate of Forestry
• Forest utilization

Kaynakça

1. Anonim., Osmanlı Ormancılığı İle İlgili Belgeler, Cilt II, T.C. Orman Bakanlığı Yayın Dairesi, Ankara, 1999.
2. Anonim., Odun Dışı Orman Ürünlerinin Envanter ve Planlaması İle Üretim ve Satış Esasları, Orman Genel Müdürlüğü Odun Dışı Ürün ve Hizmetler Dairesi Başkanlığı, Ankara, 2016.
3. Aydın, M. A., Gedikli, F., Akman, M., Ekinci, E. B., Kenanoğlu, M. M., Külliyât-ı Kavânin. Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2006.
4. Acun, N., Ormanlarımız ve Cumhuriyet Hükümeti'nin Orman Davası, Ankara, Recep Usluoğlu Basımevi, 1945.
5. Bingöl, İ., Geçmişten günümüze ormanlarımız ve ormancılığımız. Ormancılık Eğitim ve Kültür Vakfı, İstanbul, 1990.
6. Cerîde-i Havâdis., Havadisat-1 Dahiliye, Sayı 44, 25 Temmuz 1841.
7. Çağlar, Y., Türkiye Ormancılık Tarihi, ODTÜ Yayıncılık, Ankara, 2012.
8. Daşdemir, İ., Ormancılık İşletme Ekonomisi, Bartın Üniversitesi Yayın No: 10, Orman Fakültesi Yayın No: 6, 2018.

9. Gedikli, F., Şura-yı Devlet. On iki levha Yayıncılık, İstanbul, 2018.
10. Gümüş, C., Türk Orman Devrimi. Türkiye Ormancılar Derneği Yayınları, Ankara, 2018.
11. Düstur., Gurre-i Zilhicce 1282/16 Nisan 1866: defa-i saniye. Matbaa-i Amire, İstanbul, 1866.
12. Hut, D., "Fethi Paşa (1801-1858)". TDV İslâm Ansiklopedisi, EK-1. Cilt, s. 450-451, 2016.
13. İlkmen, Ş. N., "Ormancılıktaki Devlet işletmeciliğinin Sebepleri ve Özel Ormanlara Müdahale Meselesi". Orman ve Av Dergisi 18 (8): 238-243, 1946.
14. İnalcık, H. ve Seyitdanlıoğlu, M., Değişim sürecinde Osmanlı İmparatorluğu- Tanzimat'ın Uygulanması ve Sosyal Tepkiler. İş Bankası Kültür Yayınları, Ankara, 2006.
15. Keskin, Ö. "Orman ve Ma'âdin Nezâreti'nin Kuruluşu ve Faaliyetleri", İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Doktora tezi, 2005.
16. Kutluk, H., "Ahmet Şükrü Bey Zamanı". Orman ve Av Dergisi 14 (4): 41-49, 1942.
17. Kutluk, H., Türkiye Ormancılığı ile İlgili Tarihi Vesikalar. Orman Genel Müdürlüğü, İstanbul, 1948.
18. Kütükoğlu, M., Osmanlı Belgelerinin Dili. Türk Tarih Kurumu Yayınları, Erek Matbaası, Ankara, 2013.
19. Lûtfî, A., Vak'anüvîs Ahmed Lûtfi Efendi Tarihi VI-VII-VIII (Yeni yazıya aktaran Yücel Demirel). Tarih Vakfı-Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 1890.
20. Ortaylı, İ., İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı. Hil Yayını, Ankara, 1987.
21. Özdönmez, M., İstanbullu, T., Akesen, A., Ekizoğlu A., Ormancılık Politikası, İÜ Yayın no: 3968, OF Yayın No: 435, 1996.
22. Rehban, H., Die Wunder Der Schöpfung. Harrassowitz Verlag, Wiesbaden, 2010.
23. Seyitdanlıoğlu, M., Tanzimat Devrinde Meclisi-i Vâlâ (1838-1868). Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1994.
24. Takvîm-i Vekâyi., Umûr-ı Dâhiliye. Sayı 228, 18 Temmuz 1841.
25. Türker, M. F., Ormancılık İşletme Ekonomisi, Ormancılık ve Tabiatı Koruma Vakfı yayın Nu.: 5, 2013.