18. Yüzyılın İlk Yarısında Kırım'da Bir Dava: Beş Akçelik Bir Nezir Hücceti ve Tahlili

Öz

Bu yazıda, Kırım Hanlığının başkenti olan Bahçesaray şehir sakinlerinden Ebubekir'in beş akçelik davasını içeren bir hüccet tahlil olunacaktır. Bu dava görünürde nezir müessesesiyle ilişkili olmakla birlikte, arka planda başka birtakım hukuki ve içtimai ilişkileri barındırıyor gibidir. Bu bakımdan, söz konusu hüccet, olayın tüm boyutları göz önünde bulundurularak ele alınacaktır. Böylelikle, hem 18. yüzyılın ilk yarısında Kırım'ın hukuki ve içtimai hayatından bir kesit sunulacak, hem de nezir (adak) müessesesinin farklı hukuki ve içtimai ilişkilerin içerisinde yer alma kabiliyeti vurgulanacaktır. Ayrıca, ikincil düzeyde, ele alınan hüccetin ait olduğu T.C. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi'nin Bab-ı Defteri Başmuhasebe Nezir Hücceti (D.BŞM.NZR.) fonu hakkında da bilgi aktarımı sağlanacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Kırım
• adak
• nezir
• hüccet
• bahis
• rüyet-i hilal
• nezir hücceti fonu

A Case In Crimea In The First Half Of 18th Century: A Five Coins Worth Vow (Nezr) Document (Hujjat) And Its Analyze

Öz

In this study, an archival document (hujjat) which includes a five coins worth case of Ebubekir who is an inhabitant of Bahçesaray city (capital of the Crimean Khanate) will be analyzed. In apparently this case is related to vow (nezr). However, it may also include some other social and legal relations. In this respect, the undertaking document will be handled considering all aspects of the incident. Thus an aspect of social and legal life in Crimea in the first half of 18th century will be presented, as well as the capacity of taking part with different social and legal relations of vow (nezr) will be emphasized. On a secondary level, some information about the Bab-ı Defteri Başmuhasebe Nezir Hücceti (D.BŞM.NZR.) classification which is a part of the Ottoman Archive of Presidency of Turkish Republic will be given.

Anahtar Kelimeler

• Crimea
• vow (nezr)
• hujjat
• betting
• seeing the crescent (of Ramadan)
• the nezir hücceti classification

Kaynakça

1. Anastasopoulos, Antonis, "Political Participation, Public Order and Monetary Pledges (Nezir) in Ottoman Crete", Popular Protest and Political Participation in the Ottoman Empire, Ed. Eleni Gara, M. Erdem Kabadayı, Christoph K. Neumann, 1. bs., İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2011, s. 127-142.
2. Bardakoğlu, Ali, "Kumar", DİA, Ankara, TDV, 2002, c. XXVI, s. 364-367.
3. Başbakanlık Osmanlı Arşivi Rehberi, 4. bs., İskender Türe, Salim Kaynar (Haz.), İstanbul, BOA, 2017.
4. Bıyık, Ömer, "Osmanlı Yönetiminde Kırım", (basılmamış doktora tezi, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2007).
5. Bilmen, Ömer Nasuhi, Büyük İslâm İlmihali, İstanbul, Bilmen Yayınevi, 1970.
6. Bülend Nuri Esen, "Osmanlılar'da Sigortanın Başlangıcı", Türk Hukuk Tarihi Dergisi, c. I (1941-1942), Ankara, basım yılı: 1944.
7. Canbakal, Hülya, "Vows as Contract in Ottoman Public Life (17th-18th centuries)", Islamic Law and Society, c. XVIII, sy. 1 (2011), s. 85-115.
8. Çağrıcı, Mustafa, "Yardımlaşma", DİA, İstanbul, TDV, 2013, c. XLIII, s. 332-334.

9. Çetin, Cemal, "Kamu Düzeninde Alternatif Bir Yöntem: Nezir", Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, c. 8, sy. 36 (2015), s. 287-310.
10. Demir, Osman, "Tesanüd", DİA, İstanbul, TDV, 2011, c. XL, s. 526-527.
11. Demiray, Mustafa, Hak Zâil Olmaz Roma, Türk ve İslâm Hukuklarında Eksik Borç, 1. bs., İstanbul, Klasik Yayınları, 2009.
12. El-Mavsılî, el-İhtiyar, 1. bs., Celal Yeniçeri (Çev.), İstanbul, Şamil Yayınevi, 2011.
13. Esen, Bilal, "İslam Hukukunda Nezir ve Adak", (basılmamış yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2003).
14. Faroqhi, Suraiya, "Osmanlı Anadolusunda Eşkıyalar, Asiler ve Otorite", Devletle Başa Çıkmak: Osmanlı İmparatorluğu'nda Siyasal Çatışmalar ve Suç, 1. bs., Hamide Koyukan Bejsovec (Çev.), İstanbul, Alfa, 2016, s. 203-221.
15. Faroqhi, Suraiya, "Räuber, Rebellen und Obrigkeit im osmanischen Anatolien", Coping With and Crime in the Ottoman Empire 1550-1720, İstanbul, The Isis Press, 1995, s. 190-204.
16. Gedikli, Fethi, "Ömrünün Yedi Yılını 500 Kuruşa Sattı Ama Beş Ay Sonra Ölünce Borçlu Gitti", Hürriyet Tarih, 2 Temmuz 2003, s. 16-17.
17. İrfan Yücel, "Hilal", DİA, İstanbul, TDV, 1998, c. XVIII, s. 1-11.
18. Kütükoğlu, Mübahat, Osmanlı Belgelerinin Dili, 4. bs., Ankara, Türk Tarih Kurumu, 2018.
19. Muallim Naci, Lugat-ı Naci, İstanbul, Asır Matbaası, 1322.
20. Oğuz Mustafa, Akgündüz Ahmet: "Hüccet", DİA, İstanbul, TDV, 1998, c. XVIII, s. 446-450.
21. Özel, Ahmet, "Adak", DİA, İstanbul, TDV, 1988, c. I, s. 337-340.
22. Pakalın, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, c. I, 2. bs., İstanbul, M.E.B. Devlet Kitapları, 1983.
23. Recep Çiğdem, "Osmanlı Mahkeme Kayıtlarına Göre Ru'yet-i Hilal", Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, sy. 9 (2010 Bahar), s. 21-36.
24. Sertoğlu, Midhat, Osmanlı Tarih Lûgatı, İstanbul, Enderun Kitabevi, 1986.
25. Ş. Sami, Kâmûs-i Türkî, Dersaadet, İkdam Matbaası, 1317.
26. Tak, Ekrem, XVI-XVII. Yüzyıl Üsküdar Şer'iyye Sicilleri Diplomatik Bilimi Bakımından Bir İnceleme, Ankara, Türk Tarih Kurumu, 2019.
27. Tamdoğan, Işık, "Le nezir ou les relations des bandits et des nomades avec l'État dans la Çukurova du XVIIIe siècle", in Sociétés rurales ottomanes, Ottoman Rural Societies, ed. Mohammad Afifi, Rachida Chih, Brigitte Marino, Nicolas Michel, Işık Tamdoğan, Kahire, 2005, s. 259-267.
28. Tamdoğan, Işık, "Nezir Ya da XVIII. Yüzyıl Çukurova'sında Eşkıya, Göçebe ve Devlet Arasındaki İlişkiler", Deniz Kucur (Çev.), Kebikeç, sy. 21 (2006), s. 135-146.
29. Tanzimat Öncesi Merkez Evrakının Tasnif Kılavuzu ve Belge Örnekleri, Aliye Önay vd. (Haz.), İstanbul, BOA, 1994.
30. Tok, Özen: "XVIII. Yüzyılda Çorum ve Çevresinde Eşkıyalığı Önlemeye Yönelik Nezre Bağlama", Uluslararası Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Çorum Sempozyumu (23-25 Kasım 2007), Çorum, Çorum Belediyesi Yayınları, 2008, s. 203-214.
31. Türk Hukuk Lügati, 3. bs., Ankara, Türk Hukuk Kurumu, 1991.
32. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı: Osmanlı Devletinin İlmiye Teşkilatı, 4. bs., Ankara, Türk Tarih Kurumu, 2014.
33. Ünal, Mehmet Ali: Paradigma Osmanlı Tarih Sözlüğü, 1. bs., İstanbul, Paradigma Yayıncılık, 2011.
34. Yaşa, Fırat: "Mahalle ve Konut Tipolojisi Açısından Bahçesaray (1650-1675)", SEFAD, sy. 39 (2018), s. 390-391.
35. Yılmaz, Fehmi: Osmanlı Tarih Sözlüğü, İstanbul, Gökkubbe, 2010.