Bankruptcy and Asset Hiding in the Ottoman Sarraf Law

Öz

Sarrafs are the main financial intermediaries of the Ottoman financial system. In addition to their own capital, they collect deposits from various segments of the society to finance those segments that are in need of financing. In particular, they play an important role in the Ottoman public finance with regard to their role in financing tax farming (iltizam) and underwriting of tax farmers (mültezim). As a natural consequence of their activities, sarrafs could go bankrupt from time to time. Sarrafs, which were strictly regulated by the state, could attempt to hide their assets in order to evade the consequences of bankruptcy. This study examines the regulations on bankruptcy of sarrafs and hiding of their assets, and explains the legal processes with the help of examples.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman financial system
• financial intermediaries
• sarrafs
• bankruptcy
• to hide assets

Osmanlı Sarraf Hukukunda İflas ve Mal Kaçırma

Öz

Sarraflar Osmanlı finans sisteminin temel finansal aracılarıdır. Kendi sermayelerine ek olarak toplumun muhtelif kesimlerinden işletilmek üzere para toplamakta ve fon ihtiyacı içerisinde bulunan kesimleri finanse etmektedirler. Özellikle, Osmanlı kamu maliyesiyle bağlantılı olarak iltizamın finansmanı ve mültezimlere kefaletleri nedeniyle önemli bir rol üstlenmektedirler. Faaliyetlerinin doğası gereği sarraflar zaman zaman iflas edebilmektedir. Devletin sıkı bir şekilde düzenlemeye tabi tuttuğu sarraflar iflasın sonuçlarından kaçınabilmek için bazı vakalarda mal kaçırma girişimlerinde bulunabilmektedir. Bazı durumlarda sarrafların müşterileri de sarraftan mal kaçırma yoluna gidebilmektedir. Bu çalışmada sarraf iflasları ve mal kaçırma durumlarıyla ilgili düzenlemeler ve hukuki süreçlerin nasıl işlediği örnekler yardımıyla ele alacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı finans sistemi
• finansal aracılar
• sarraflar
• iflas
• mal kaçırma

Kaynakça

1. Abdurahman El-Ceziri, Dört Mezhebin Fıkıh Kitabı, çev. Hasan Ege, C. 3, İstanbul, Bahar Yayınları, 1979.
2. Al, Hüseyin ve Şevket Kamil Akar, Osmanlı Finans Sisteminde Modernleşme: Cilt 2-Osmanlı Para Reformu, Ankara, TCMB Yayını, 2014.
3. Atar, Fahrettin, İslâm İcra ve İflas Hukuku, İstanbul, 1990.
4. Atar, Fahrettin, "İflas", DİA, İstanbul, Türkiye Diyanet Vakfı, 2000, Cilt 21, s. 509-512.
5. Ayverdi, İlhan (hazırlayan): Misalli Büyük Türkçe Sözlük-Kubbealtı Lügatı, İstanbul, Kubbealtı Neşriyatı, 2005.
6. Bardakoğlu, Ali, "Havâle", DİA, İstanbul, Türkiye Diyanet Vakfı, 1997, Cilt 16, s. 507-512.
7. Berki, Ali Himmet (haz.), Açıklamalı Mecelle (Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye), İstanbul, Hikmet Yayınevi, 1982.
8. Bilmen, Ömer Nasuhi, Hukuk-i İslamiyye ve Istılahat-ı Fıkhiyye Kamusu, C. 7, İstanbul, Bilmen Yayınevi, 1970.

9. Bölükbaşı, Ömerül Faruk, "İstanbul Sarrafları (1691-1835)", Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 30, 2014, s. 19-96.
10. Cezar, Yavuz, "18. ve 19. Yüzyılda Osmanlı Devleti'nde Sarraflar", Gülten Kazgan'a Armağan Türkiye Ekonomisi, yay. haz.: L. Hilal Akgül-Fahri Aral, İstanbul, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayını, 2004, s. 179-207.
11. Gürzumar, Fikri ve Tekin Gürzumar (haz.), Kaanûnnâme-i Ticaret ve Zeyilleri, Ankara, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü Yayını, 1962.
12. İnalcık, Halil, "Havâle", DİA, İstanbul, Türkiye Diyanet Vakfı, 1997, Cilt 16, s. 512-513.
13. Koyuncu, Miyase, "18. Yüzyılın İkinci Yarısında Osmanlı Esnafı (İstanbul ve Bursa Örnekleri)", Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2008.
14. Köse, Halil, "140 Numaralı Darphane defterine Göre (H. 1251-1260/M. 1836-1845) Osmanlı Devleti'nde Sarraflar", Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2010.
15. Kuran, Timur (editör), Mahkeme Kayıtları Işığında 17. Yüzyıl İstanbul'unda Sosyo-Ekonomik Yaşam, İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2010-2013.
16. Molla Hüsrev, Gurer ve Dürer Tercümesi, çev. Arif Erkan, C. 4, İstanbul, Eser Neşriyat ve Dağıtım, 1980.
17. Rado, Türkan, Roma Hukuku Dersleri-Borçlar Hukuku, İstanbul, Filiz Kitabevi, 1987.
18. Şahiner, Araks, "The Sarrafs of İstanbul: Financiers of the Empire", Yüksek Lisans Tezi, Boğaziçi Üniversitesi, 1995.
19. Üstündağ, Saim, İflas Hukuku (İflâs, Konkordato, İptal Davaları), İstanbul, Kardeşler Basımevi, 1986.
20. Van den Boogert, Maurits H., Kapitülasyonlar ve Osmanlı Hukuk Sistemi: 18. Yüzyılda Kadılar, Konsoloslar ve Beratlılar, çev. Ali Coşkun Tuncer, İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.
21. Vélvis, Stasys ve Vilija Mikuckiené, "Roma Hukukunda İflas Prosedürünün Doğuşu", çev. Hande Gül Küçükkaya, Dokuz Eylül Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 16, Özel Sayı 2014, s. 2389-2404.