Klasik Dönem Osmanlı Hukukunda Alenî Yargılanma Hakkı (Aleniyet İlkesi)

Öz

Klasik Dönem Osmanlı Hukuku'nda açık yargılama (aleniyet) ilkesinin geçerli olduğu bilinmektedir. Adil yargılamanın temel ilkelerinden birisi olan aleniyet ilkesine göre yargılama, özellikle duruşmalar halka açık olarak gerçekleştirilir. Başka bir deyişle, halk, duruşma salonuna girme, duruşmayı izleme ve dinleme imkânına sahiptir. Osmanlı mahkemelerinde duruşmaların açık olduğu, sicil-i mahfuz denilen zabıt defterlerinde her kaydın altında şühudü'l-hâl denilen kişilerin isimlerinin yazılı olmasından anlaşılmaktadır. Osmanlı yargılamalarında aleniyet ilkesi, şühudü'l-hâl adı verilen şahitlerle de garanti altına alınmıştır. Halka açık olarak gerçekleşmeyen bir duruşma şaibelidir; bu yüzden, aleniyet ilkesi sanık için bir teminat oluşturmaktadır. Klasik Dönem Osmanlı Devleti'nde yargılamanın halka açık olması ilke haline gelmiş, yargılamada tam bir eşitlik ve tarafsızlık esas alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Aleniyet ilkesi
• Osmanlı Hukuku
• şühudü'l-hâl
• yargılama
• mahkeme
• adil yargılanma hakkı

Right to Public Trial in Ottoman Law in Classical Period (Principle of Publicity)

Öz

It is known that the principle of open trial (publicity) is valid in the classical period Ottoman court. According to the principle of publicity, which is one of the basic principles of a fair trial, the proceedings, in particular the hearings, are held open to the public. In other words, the public has the opportunity to enter the courtroom, monitor and listen to the hearing. Openness of the hearings in the Ottoman courts is understood from the names of the people called "şühudü'l-hâl" are written under each record in the zabit books called the "sicil-i mahfuz". In the Ottoman trials, the principle of publicity is guaranteed by witnesses called şühudü'l-hâl. A hearing not publicly made is suspicious; therefore, the principle of publicity is a guarantee for the defendant. It has become a principle that trial in the Ottoman Empire in classical period have been open to the public, the judiciary was based on complete equality and impartiality.

Anahtar Kelimeler

• Principle of publicity
• The Ottoman Law
• şühudü'l-hâl
• trial
• court
• the right to fair trial

Kaynakça

1. Akman, Mehmet, Osmanlı Devleti'nde Ceza Yargılaması, İstanbul, Eren Yayıncılık, 2004.
2. Akman, Mehmet, "Osmanlı Ceza Muhakemesi Hukukuna Hâkim Olan İlkeler", Osmanlı, Ankara, Yeni Türkiye Yayınları, 1999, Cilt:6, s. 470-477.
3. Aslan, Nasi, İslam Hukukunda Yargılama Etiği ve İlkeleri, Adana, Karahan Kitabevi, 2014.
4. Aslan, Nasi, İslâm Yargılama Hukukunda "Şühüdü'l-hâl" Jüri: Osmanlı Devri Uygulaması, İstanbul, Beyan Yayınları, 1999.
5. Atalay, İbrahim Orkun, "Osmanlı Ceza Yargılaması Usûlü Hukuku Üzerine Bir Deneme", Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt:11, Sayı:3-4, 2007, s. 239-272.
6. Atar, Fahrettin, İslam Yargılama Hukukunun Esasları, İstanbul, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2013.
7. Avcı, Mustafa, Osmanlı Ceza Hukuku Genel Hükümler, 2. Baskı, Konya, Mimoza Yayınları, 2014.
8. Aydın, Mehmet Akif, Türk Hukuk Tarihi, 14. Baskı, İstanbul, Beta Yayınları, 2017.

9. Bayındır, Abdülaziz, İslam Muhakeme Hukuku (Osmanlı Devri Uygulaması), İstanbul, İslami İlimler Araştırma Vakfı Yayınları, 1986.
10. Canbakal, Hülya, 17. Yüzyılda Ayntâb Osmanlı Kentinde Toplum ve Siyaset, İstanbul, İletişim Yayınları, 2009.
11. Centel, Nur ve Hamide Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku, 13. Bası, İstanbul, Beta Yayınevi, 2016.
12. Cin, Halil ve Ahmed Akgündüz, Türk Hukuk Tarihi Kamu Hukuku, Cilt:1, 3. Baskı, İstanbul, Osmanlı Araştırmaları Vakfı, 1995.
13. Cin, Halil ve Gül Akyılmaz, Türk Hukuk Tarihi, 9. Baskı, Konya, Sayram Yayınları, 2017.
14. Dağcı, Şamil, "İslam Muhakeme Hukuku İle İlgili Bazı Mülahazalar", İslam Perspektifinden Hukuk/Yargı-Ahlak İlişkisi Sempozyumu, Bildiri Metni Fotokopisi, Adana, Mayıs 2016, s. 571-578.
15. Demir, Abdullah, Medeni Yargılama Hukuku Osmanlı Mahkemesi, İzmir, Yitik Hazine Yayınları, 2010.
16. Ekinci, Ekrem Buğra, "Osmanlı Hukukunda Mahkeme Kararlarının Kontrolü", Belleten, Cilt:65, Sayı:244, Aralık 2001, s. 959-1005.
17. Ergenç, Özer, Osmanlı Klasik Dönemi Kent Tarihçiliğine Katkı: XVI. Yüzyılda Ankara ve Konya, Ankara, Ankara Enstitüsü Vakfı Yayınları, 1995.
18. Gedikli, Fethi, "Abdülmecid Zamanında Yazılmış İslam Muhakeme Hukukuna Dair Kamil'in Adâb-ı Kuzâtı", II. Türk Hukuk Tarihi Kongresi Bildirileri, İstanbul, XII Levha Yayınları, 2016, Cilt:2, s. 103-139.
19. Gündoğdu, Abdullah, "Çorum'un 2 Numaralı Şer'iyye Sicili-Transkripsiyon ve Değerlendirme- (H. 1268-1280 Μ. 1852-1863)", Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Tarih Bölümü, 1989.
20. İstanbul Kadı Sicilleri, Üsküdar Mahkemesi 1 Numaralı Sicil (H. 919-927/M.1513-1521), İstanbul, İsam Yayınları, 2008.
21. Jennings, Ronald C., "The Office of Vekil (Wakil) in the 17. Century Ottoman Sharia Courts", Studia İslamica, Sayı:42, 1976, s. 147-169.
22. Şemseddin Sami, Kâmûs-ı Türkî, İstanbul, İdeal Yayıncılık, 2017.
23. Karakehya, Hakan, Ceza Muhakemesi Hukuku, 2. Baskı, Ankara, Savaş Yayınevi, 2016.
24. Kılınç, Ahmet, "Osmanlı Devleti'nde Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yöntemi Olarak Muslihûn: Osmanlı Arabuluculuğu", II. Türk Hukuk Tarihi Kongresi Bildirileri, İstanbul, XII Levha Yayınları, 2016, Cilt:2, s. 15-81.
25. Ortaylı, İlber, "Osmanlı Şehirlerinde Mahkeme", Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Bülent Nuri Esen Armağanı, Ankara, 1977, s. 245-264.
26. Özbek, Veli Özer, Koray Doğan, Pınar Bacaksız ve İlker Tepe, Ceza Muhakemesi Hukuku, 10. Baskı, Ankara, Seçkin Yayıncılık, Eylül 2017.
27. Şen, Mahmut, "İslam Hukuk Geleneği Perspektifinden Yargı Etik İlkeleri", Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, Sayı:6, 2015, s. 505-534.
28. Taş, Hülya, "Osmanlı Kadı Mahkemesinde 'Şühûdü'l-Hâl' Nasıl Değerlendirilebilir?", Bilig, Sayı:44, Kış 2008, s. 25-44.
29. Ünver, Yener ve Hakan Hakeri, Ceza Muhakemesi Hukuku, 13. Baskı, Ankara, Adalet Yayınevi, 2017.