İlk Hukuk Felsefesi Kitabı Olarak Münif Paşa'nın “Hikmet-i Hukuk”unun Analizi

Öz

1830 yılında Antep'te doğarak eğitimini Kahire'de tamamlamış olan Münif Paşa, döneminin hem önemli bir devlet adamı, hen eğiticisi, hem de kaliteli bir entelektüelidir. Kitap, alanda yazılan ilk kitap olması yanı sıra, içeriği ve değindiği hususlar açısından döneminin hukuk ve felsefe ortamına olan hâkimiyetini de gösteren içeriği ile özellikle dikkati çekmektedir. Hukukun sadece bir kural koyma işlevinden ibaret olduğu vurgusunun yeterli olmadığının, bazı düzenlemelerin niçin hukuk aracılığıyla gerçekleştirildiğinin veya bununla sağlanmak istenenin ne olduğu hususlarınında sorgulanmasının bir ihtiyaç olduğuna ilişkin vurguları kitabın günümüz hukuk felsefesi perspektifi ile ilişkisini göstermesi açısından ilginçtir. Bu çalışma, söz konusu kitabın içeriğinin analizi kadar değindiği noktalar itibariyle de genişlemeye yönelik imkanlarının da değerlendirilmesini sağlayabilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Münif Paşa
• Hikmet-i Hukuk
• Osmanlı Aydınlanması
• Hukuk Felsefesi
• Hukuk Kuramı

Munif Pasha's "Hikmet-i Hukuk" as The First Turkish Legal Philosophy Book

Öz

Münif Paşa, who was born in Antep in 1830 and complete his education in Cairo, was a distinguished statesman, educationist and qualified intellectual of his time. His book titled "Philosophy of Law" (Hikmet-i Hukuk) is the first book on philosophy of law field, and, besides, with its content and problems about which it relates, it demonstrates Münif Paşa's body of knowledge on philosophical and legal atmosphere of his time. The book's emphasises which point that law is not merely an act of rulemaking and there is need to investigate the purpose of it, is able to show his relation to contemporary philosophy of law. This article will provide both a chance for evaluating the book's content, and also, from its extendible points, the possibilities of thinking about legal philosophical matters as well.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman Enlightenment
• Philosophy of Law
• Science of Law
• Munif Pasha
• Hikmet-i Hukuk

Kaynakça

1. Açıkgöz, Halil: Cemil Meriç ile Sohbetler, İstanbul, Seyran İktisadi İşletmesi, 1993.
2. Aygün, Mehmet: "1839-1920 Yılları Arasında Türkiye'de Aydınlanmanın Uzantısı Olarak Temsil Edilen Felsefi Akımlar", Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı 40, 1999, ss. 475-497.
3. Budak, Ali: Münif Paşa: Batılılaşma Sürecinde Çok Yönlü Bir Osmanlı Aydını, İstanbul, Bilge Kültür Sanat, 2004.
4. Doğan, İsmail: "Münif Paşa", İslam Ansiklopedisi, Cilt 32, Sayı 11, ss. 9-12.
5. Doğan, İsmail: Tanzimatın İki Ucu: Münif Paşa ve Ali Suavi, İstanbul, İş Yayınları, 1991.
6. Duran, Recep: "Mehmet Tâhir Münif Paşa, Hayatı, Felsefesi", Erdem, Cilt 2, Sayı 6, 1986, ss. 802-850.
7. Fuat, Ali: "Münif Paşa", Türk Tarih Encümeni Mecmuası, Sayı 1-4, 1930.
8. İhsanoğlu, Ekmeleddin: "Osmanlı Bilim ve Eğitim Anlayışı", 150. Yılında Tanzimat, Ankara Türk Tarih Kurumu, 1992.

9. İnceoğlu, Fatma Samime: "Tanzimat'ta Bir Düşünür ve Bürokrat: Münif Paşa ve İktisat Tasavvuru", Divan İlmi Araştırmalar, Sayı 19, 2005, ss. 231-264.
10. Münif Paşa: "Mukaddime", Mестиа-уı Fünun, Cilt 1, Sayı 1, 1862.
11. Münif Paşa: Hikmet-i Hukuk, İstanbul, Çizgi Kitabevi, 2016.
12. Özgül, Metin Kayahan: XIX. Asrın Benzersiz Bir Politekniği Münif Paşa, Ankara, Elips Kitapları, 2005.
13. Tanpınar, Ahmet Hamdi: XIX. Asır Türk Edebiyatı Tarihi, 4. bs., İstanbul, Çağlayan Kitabevi, 1976.
14. Toprak, Zafer: "İktisat Tarihi", Türkiye Tarihi 3: Osmanlı Devleti 1600-1908, yay. haz. Sina Akşit, İstanbul, 1988.
15. Ülken, Hilmi Ziya: Türkiye'de Çağdaş Düşünce Tarihi, 2. bs., İstanbul, Ülken Yayınları, 1979.