İlk Jhering Mütercimimiz Seyyid Haşim Bey'in Jhering Çalışmaları

Öz

Son dönem Osmanlı hukukçularından Seyyid Haşim Bey'in hazırladığı yazıların önemli bir kısmı, 19. yüzyılın büyük hukukçularından Rudolf von Jhering ile ilgilidir. Bu çalışmalar, Jhering'in meşhur gâye düşüncesine dair olmalarının yanı sıra, hukuk edebiyatımızdaki ilk Jhering makale ve tercümesine karşılık gelmeleri itibarıyla, ayrıca önemlidirler. Bu çalışmada, Seyyid Haşim Bey'in Jhering yazıları Latin alfabesine çevrilerek okuyucunun istifadesine sunulacaktır; ancak bundan önce yazarın Jhering ilgisi ve Jhering çalışmaları hakkında kısa bir değerlendirme yapılacaktır. Böylelikle, hem Jhering literatürü, hem de son dönem Osmanlı hukuku hakkında bazı yeni bilgiler aktarılmış olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Seyyid Haşim
• Jhering
• gaye
• hukukta gaye
• son dönem Osmanlı hukuku

The First Turkish Jhering Translator: Seyyid Haşim Bey's Studies About the Jhering

Öz

A good part of the studies prepared by Seyyid Haşim Bey, a late Ottoman jurist, is related to Rudolf von Jhering who was one of the most important jurists of the 19th century. These studies are important not only because of being about the purpose in law, but also because of being the first Jhering translations in the Turkish law literature. In this study, the texts of Seyyid Haşim Bey about Jhering will be translated into Latin alphabet and made available to the readers. But before that, a short evaluation will be made on the author's Jhering interest and studies. Thus, it is aimed to reach and later provide some new information about both Jhering literature and recent Ottoman law.

Anahtar Kelimeler

• Seyyid Haşim
• Jhering
• purpose
• purpose in law
• late Ottoman law

Kaynakça

1. [Arsebük], Ahmed Esad,: Garb Hukuku Nazariyeleri Birinci Kısım: Hukukta Gaye, İstanbul, Matbaa-i Ebuzziya, 1927.
2. [Arsebük], Ahmed Esad,: "Hukukun Tarih-i Tekâmülü", İstanbul Barosu Mecmuası, sy. 4 (Nisan 1927), s. 185-196.
3. [Arsebük], Ahmed Esad,: "Tasarruf ve Mülkiyet", Hukukî Bilgiler Mecmuası, sy. 8 (Nisan 1927), s. 477-491.
4. Ansay, Sabri Şakir: Hukuk Bilimine Başlangıç, 6. baskı, Ankara, Türkiye Ticaret Odaları, Sanayi Odaları ve Ticaret Borsaları Matbaası, 1956.
5. Arsal, Sadri Maksudi: "Hukuk İlmi ve Sosyoloji", AÜHFD, c. I, sy. 1 (1943), s. 20-34.
6. Asworth, Phlip A.: "Jhering, Rudolf von", The Encyclopædia Britannica, 11. baskı, Newyork, The Encyclopædia Britannica Company, 1911, c. XV, s. 413.
7. Bereketzade İsmail Hakkı: "Hukuk", Cerîde-i Adliye, sy. 1 (19 Kanun-ı evvel 1325/1 Ocak 1910), s. 58-60.
8. Başbakanlık Osmanlı Arşivi, ŞD. SAİD, nr. 12/9, 3 Eylül 1329-16 Eylül 1913.

9. Coulanges, Fustel de: Antik Site: Yunandan Roma'ya Kadar Tapınma, Hukuk ve Kurumlar, Çev. İsmail Kılınç, İstanbul, Epos Yayınları, 2011.
10. Coulanges, Fustel de: La cité antique, Paris, Librairie Hachette, 1900.
11. Coulanges, Fustel de: Medine-i Evvelîn, Müt. Nahid, İstanbul, Araks Matbaası, 1327 (1911).
12. Çağıl, Orhan Münir: "Ihering'in Hukuk Nazariyesinin Ana Hatları", İÜHFM, c. XIII, sy. 1 (1947), s. 259-286.
13. Çağıl, Orhan Münir: "Ihering'in Hukuk Nazariyesinin Temel Fikirleri", İÜHFM, c. XII, sy. 11 (1945), s. 225-251.
14. Çağıl, Orhan Münir: Hukuka ve Hukuk İlmine Giriş (Hukuk Başlangıcı Dersleri) I-II, İstanbul, İÜHF Yayınları, 1966.
15. Erozan, Hüseyin Boğaç: "Producing Obedience: Law Professors and the Turkish State" (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Minnesota University, 2005.
16. Georges, Gurvitch: "Hukuk Sosyolojisinin Mübeşşirleri", Çev. Hamide Topçuoğlu, AÜHFD, C. VII, sy. 1 (1950), s. 322-354.
17. Gövsa, İbrahim Alâettin: Türk Meşhurları, İstanbul, Yedigün Neşriyat, t.y.
18. H[üseyin]-Zade [Ali Turan]: "Seyyid Haşim İçin", Türk Yurdu, Yıl 6, c. XIII, sy. 6 (8 Teşrin-i sânî 1333/8 Kasım 1917), s. 82.
19. Hamdi Halim: "Hukuk Kitâbiyâtı-Hukukta Gaye", İstanbul Barosu Mecmuası, sy. 8, Ağustos 1927, s. 461-469.
20. Hirş, Ernest: Hukuk Felsefesi ve Hukuk Sosyolojisi Dersleri, 1. baskı, Ankara, Güney Matbaacılık, 1949.
21. Hofmann, Hasso: "From Jhering to Radbruch: on the Logic of Traditional Legal Concepts to the Social Theories of Law to the Renewal of Legal Idealism", A Treatise of Legal Philosophy and General Jurisprudence: A History of the Philosophy of Law in the Civil Law World, 1600-1900; Vol. 10: The Philosophers' Philosophy of Law from the Seventeenth Century to Our Days, Ed. Enrico Pattaro, Çev. Alexa Nieschlag, y.y., Springer, 2009, c. IX, s. 301-354.
22. İpek, Nurcan: "Roma Hukukunda Korkutma (Metus)", MÜHF Hukuk Araştırmaları Dergisi-Bülent Tahiroğlu'na Armağan, C. XXIII, sy. 3 (2017), s. 97-194.
23. İnal, Mahmud Kemal: Son Asır Türk Şairleri, c. II, İstanbul, Milli Eğitim Basımevi, 1969.
24. "Jhering, Rudolf von", The New Encyclopædia Britannica-Micropædia, 15. baskı, Chicago, Encyclopædia Britannica Inc., 2010, s. 548.
25. Jhering, Rudolf von: L'évolution du droit (Zweck im Recht), Çev. O. De Meaulenaere, Paris, Chevalier-Marescq, 1901.
26. Jhering, Rudolf von: Law as a Mean to an End, Çev. Isaac Husik, 1. baskı, Boston, The Boston Book Company, 1913.
27. Jhering, Rudolf von: "Hukukun Tekâmülü", Çev. Seyyid Haşim, Hukuk Mecmuası, yıl 1, sy. 3-4 (Teşrin-i sânî-Kanun-i evvel 1331/ Kasım, Aralık 1915-Ocak 1916), s. 216-227.
28. Jhering, Rudolf von: İstihsâl-i Hukuk İçin Musâra'a, [Çev. Midhat Cemal], İstanbul, Matbaa-i Âmire, 1333 (1917).
29. Jhering, Rudolf von: Hukuk Uğrunda Savaş, Çev. Rasih Yeğengil, İstanbul, Sinan Basımevi, 1935.
30. Kalıpçı, Mahmud Esad: "Nağmesi Yarıda Susan Erganun: Son Dönem Osmanlı Hukukçularından Seyyid Haşim Bey", Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları Dergisi, sy. 10 (Güz 2010), s. 77-105.
31. Kia Akkaya, Rukiye: "J.J. Rousseau'nun Sosyal Sözleşme Eserinin Osmanlı Türkçesine İlk Tercümeleri", Türkiyat Mecmuası, c. 27/2 (2017), s. 17-32.
32. "Kitaplar-Hukukta Gaye, Birinci Ticaret Mahkemesi Reisi Ahmed Esad Bey", Hukukî Bilgiler Mecmuası, sy. 7 (Mart 1927), s. 423.
33. Leibholz, Gerhard: "Hukukun Gayesi", Çev. Yavuz Abadan, İÜHFM, c. III (1937), s. 515-533.
34. Mahmud Es: "Hikmet-i Hukuk-Kavâid-i Hukukiyenin Menşei", Cerîde-i Adliye, sy. 1 (5 Kanun-ı evvel 1325/18 Aralık 1909), s. 27-29.
35. Mehmet İzzet: Yeni İlm-i Cebir, 5. tab', İstanbul, 1924.
36. "Meslekî Neşriyat-Garb Hukuku Nazariyeleri: Hukukta Gaye", İstanbul Barosu Mecmuası, sy. 3 (Mart 1927), s. 176.
37. M. Seyfettin Özege, Eski Harflerle Basılmış Türkçe Eserler Kataloğu, c. III-V, İstanbul, y.y., 1975-1979.
38. Öncül, Ayşe: "Metus Kavramı ve Kurumlarının İncelenmesi" (Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2014.
39. Seyyid Haşim: "Jhering Hukukun Usulünde Nasıl Bir Tahavvül Yaptı?" Hukuk Mecmuası, yıl 1, sy. 3-4 (Teşrin-i sânî-Kanun-i evvel 1331/ Kasım, Aralık 1915-Ocak 1916), s. 197-215.
40. Seyyid Haşim: [Arsebük], Ahmed Esad: "Akd ve İnikad I", Cerîde-i Adliye, sy. 28 (20 Kanun-ı sânî 1326/2 Şubat 1911), s. 1343-1348.
41. Subhi Edhem: Tarih ve Müverrihler, c. I/1, Selanik, Hürriyet Kütüphanesi, 1327 (1912).
42. "Şark ile Garp Arasında İttisâl-i Efkâr Sahîfeleri-İstihsâl-i Hukuk İçin Musâra'a", Cerîde-i Adliye, sy. 153 (Kanun-ı evvel 1332/ Aralık 1916-Ocak 1917), s. 336-338.
43. Tunoğlu, Tunay: "Roma ve Türk Hukukunda Metus (Tehdit)" (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2013.