"Nağmesi Yarıda Susan Erganun": Son Dönem Osmanlı Hukukçularından Seyyid Haşim Bey

Öz

Seyyid Haşim Bey, son dönem Osmanlı Hukuku'nun önemli simalarındandır. Başarılarla dolu tahsil hayatını Mekteb-i Hukuk'un ardından girdiği Paris Hukuk Fakültesi'nde tamamlamıştır. Hariciye Nezareti'ndeki vazifesinin ardından, hukuk muallimliği, Şura-yı Devlet azalığı ve mebusluk görevlerinde bulunmuştur. Bu görevleri sırasında memleketinin hukukuna önemli katkılar sağlamıştır. Şer'iye Mahkemeleri'nin Adliye Nezareti'ne bağlanmasında emeği büyüktür. Hukukun önemli bilgi kaynaklarından Hukuk Mecmuası adlı dergiyi çıkarmıştır. Biri çeviri olmak üzere, toplam sekiz yazısı yayınlanmıştır. Hayatının en verimli bir çağında kanserden vefat etmiştir. Bu çalışmada onun biyografisi, hukukçuluğu ön planda tutularak, ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Seyyid Haşim Bey
• Tanzimat Dönemi Osmanlı Hukuku
• Son dönem Osmanlı hukukçuları
• Darülfünun Hukuk Fakültesi muallimleri
• Hukuk Mecmuası

"Nağmesi Yarıda Susan Erganun": Seyyid Haşim Bey, One of the Late Ottoman Jurists

Öz

Seyyid Haşim Bey is an important late Ottoman jurist. Immediately after Mekteb-i Hukuk (School of Law), he had completed his education at Paris Law Faculty. After working in the Ottoman Foreign Ministry, he served as law professor, member of the Council of State (Şura-yı Devlet) and deputy of the Chamber of Deputies (Meclis-i Mebusan). In these functions, he contributed to the advancement of his country's law. He worked hard on transferring the Sharia courts to the Ministry of Justice. He runned a journal called Hukuk Mecmuası, which is one of the significant information sources of law. He wrote eight articles, one of them is a translation. When he was in prime of life, he died because of cancer. In this study, his biography, especially his legal career, are emphasized.

Anahtar Kelimeler

• Seyyid Haşim Bey
• Ottoman Law in Tanzimat Period
• late Ottoman jurists
• professors of Darülfünun Law Faculty
• Hukuk Mecmuası

Kaynakça

1. [Editör Notu: Bu kaynakça, metindeki dipnotlar esas alınarak oluşturulmuştur. / Editor's Note: This bibliography was compiled based on the footnotes in the text.]
2. A[hmed] S[elahaddin], "Şuûn-ı Hukukiye", Darülfünun Hukuk Fakültesi Mecmuası, I/2 (Mayıs 1332).
3. Ahmed Esad [Arsebük], Garb Hukuku Nazariyeleri: Birinci Kısım: Hukukta Gaye, Matbaa-i Ebuzziya, İstanbul 1927.
4. Akyıldız, Ali, "Şura-yı Devlet", DİA, c. XXXIX.
5. Alus, Sermet Muhtar, "Eski Sporlar, 1905'te Galatasaray Klübünün Teşkili ve Türk Sporcuları", Akşam, 18 Haziran 1931.
6. Alus, Sermet Muhtar, 30 Sene Evvel İstanbul: 1900'lü Yılların Başında Şehir Hayatı, İletişim Yayınları, İstanbul 2005.
7. Aral, Rüştü, "Yargı Yönünden Danıştay'ın Gelişimi", Yüzyıl Boyunca Danıştay, TTK Basımevi, Ankara 1968.
8. Bali, Rıfat N., Devlet'in Yahudileri ve Öteki Yahudi, İletişim Yayınları, İstanbul 2004.

9. Baraz, Mehmed Rebii Hâtemi, Teşrifat Meraklısı Beyzade Takımının Oturduğu Bir Kibar Semt: Beylerbeyi, İBB Kültür İşleri Daire Başkanlığı Yayınları, İstanbul 1994, c. II.
10. Baş, Derya, Seyyid Ahmed el-Bedevi Tarikatı ve İstanbul'da Bedevilik, Kitabevi, İstanbul 2008.
11. Berküren, Tahsin, Galatasaray Liseli Pilava Kaşık Atanlar, 1868-2006, y.y., t.y., c. I.
12. Bilge, Necip, "Ord. Prof. A. Esat Arsebük'ün hayatı ve eserleri", Ahmet Esat Arsebük'ün Aziz Hatırasına Armağan, AÜHF Yayınları, Ankara 1958.
13. BOA, BEO, nr. 4284/321285, 1 Mayıs 1330/14 Mayıs 1914.
14. BOA, DH. SAID. MEM. 34/13, 30 Teşrîn-i Sânî 1322/13 Aralık 1906.
15. BOA, DH. SAID. 50/41, 27 Ağustos 1310/9 Eylül 1894.
16. BOA, DH. SAID. 50/145, t.y.
17. BOA, DH. SAID. 168/138, t.y.
18. BOA, DH. ŞFR, nr. 58/38, 3 Teşrîn-i Sânî 1331/16 Kasım 1915.
19. BOA, DH. ŞFR, nr. 422/148, 23 Mart 1330/5 Nisan 1914.
20. BOA, DH.UMVM, nr. 138/21, 14 Nisan 1332/27 Nisan 1916.
21. BOA, HR.SYS, nr. 2420/61, 16 Mayıs 1916.
22. BOA, İ.HUS, nr. 129/32, 1 Mayıs 1321/14 Mayıs 1905.
23. BOA, İ.ŞD, nr. 122/1331/N-1, 6 Ağustos 1329/19 Ağustos 1913.
24. BOA, İ.UM, nr. 12-2/4-35.
25. BOA, MF.MKT, nr. 1242/72, 1 Mayıs 1337/14 Mayıs 1921.
26. BOA, ŞD. SAİD, nr. 12/9, 3 Eylül 1329/16 Eylül 1913.
27. BOA, ŞD, nr. 1320/16, 12 Eylül 1331/25 Eylül 1915.
28. BOA, ŞD, nr. 4385/328816, 4 Teşrîn-i Sânî 1331/17 Kasım 1915.
29. BOA, Y.MTV., nr. 261/170, 29 Haziran 1320/12 Temmuz 1904.
30. Ceride-i Adliye, I/22 (20 Teşrinievvel 1326).
31. Çankaya, Ali, Mülkiye Tarihi ve Mülkiyeliler, Mars Matbaası, Ankara 1968-1969, c. III.
32. Çavdar, Tuba, "İslam Mecmuası", DİA, c. XXIII.
33. Demir, Fevzi, Osmanlı Devleti'nde II. Meşrutiyet Dönemi Meclis-i Mebusan Seçimleri 1908-1914, İmge Kitabevi Yayınları, Ankara 2007.
34. Dinçer, Güven, "Danıştay ve Tarihçesi", Ankara Barosu, XXV/3 (1968).
35. Dönmezer, Sulhi, "Önsöz", Ceza Hukuku ve Ceza Usul Hukuku Ordinaryüs Profesörü Dr. Tahir Taner'e Armağan, İsmail Akgün Matbaası, İstanbul 1956.
36. Ekinci, Ekrem Buğra, Osmanlı Mahkemeleri: Tanzimat ve Sonrası, Arı Sanat Yayınları, İstanbul 2004.
37. Erem, Faruk, "Ord. Prof. Baha Kantar", Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1955.
38. Flemming, Barbara, Jan Schmidt (haz.), The Diary of Süssheim (1878-1947): Orientalist Between Munich and Istanbul, Franz Steiner Verlag, Stuttgart 2002.
39. Gedikli, Fethi, Şura-yı Devlet: Belgeler, Biyografik Bilgiler ve Örnek Kararlarıyla, Öncü Kitap, Ankara 2008.
40. Göreli, İsmail Hakkı, Devlet Şûrası (Şura-yı Devlet)-(Danıştay), Yeni Matbaa, Ankara 1953.
41. H[üseyin]-zade [Ali Turan], "Seyyid Haşim için", Türk Yurdu, yıl 6, XIII/6 (8 Teşrin-i Sani 1333).
42. Hanioğlu, M. Şükrü, "Türkçülük", DİA, c. XLI.
43. Hukuk Mecmuası, I/1 (Eylül 1331).
44. Hukuk Mecmuası, I/2 (Teşrîn-i Evvel 1331).
45. Hukuk Mecmuası, I/3-4 (Teşrin-i Sani-Kanun-i Evvel 1331).
46. Jhering, Rudolp von, Der Zweck im Recht, Druck Und Verlang von Breitkopf & Härtel, Leipzig 1877, c. I.
47. Köse, Murtaza, "Osmanlı Son Dönem Hukukçularından Seydişehirli Mahmut Esadın Hayatı, Eserleri ve İlmi Kişiliği", İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, sy. 2 (2003).
48. Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridesi, Devre 2, İçtima Senesi 1, c. I.
49. Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridesi, Devre 2, İçtima Senesi 1, c. II.
50. Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridesi, Devre 3, İçtima Senesi 2, c. I.
51. Okandan, Recai Galip, "Önsöz", Devletler Hususi Hukuku Ordinaryüs Profesörü Muammer Raşit Seviğ'e Armağan, İsmail Akgün Matbaası, İstanbul 1956.
52. Orhun, Hayri, Türkiyede Devlet Memurlarının Hukuki Rejimi, İç İşleri Bakanlığı Yayınları, İstanbul 1946.
53. Orkun, Hüseyin Namık, Türkçülüğün Tarihi, Berkalp Kitabevi, İstanbul 1944.
54. Osmanağaoğlu, Cihan, Ziya Gökalp'te Türkçülük Akımı, On İki Levha Yayınları, İstanbul 2008.
55. Özemre, Ahmed Yüksel, Galatasarı Mekteb-i Sultani'sinde Sekiz Yılım, 2. bsk., Kubbealtı Neşriyatı, İstanbul 2009.
56. Pakalın, M. Zeki, Sicill-i Osmani Zeyli, Ş. Batmaz, G. Alan, (haz.), Türk Tarih Kurumu, Ankara 2009, c. XVII.
57. Sabah, 10 Teşrîn-i Evvel 1917.
58. Sabah, 6 Teşrîn-i Sani 1917.
59. "Seyyid Haşim Bey", Darülfünûn Hukuk Fakültesi Mecmuası, II/10 (Eylül/Teşrin-i Evvel 1333/1917).
60. İslam Mecmuası, I/4 (13 Mart 1330).
61. İslam Mecmuası, I/5 (27 Mart 1330).
62. Tanîn, 10 Teşrin-i Evvel 1917.
63. Tanîn, 11 Teşrîn-i Evvel 1917.
64. Tanîn, 7 Teşrîn-i Sânî 1333.
65. Tanîn, 24 Teşrîn-i Evvel 1333.
66. Ord. Prof. Dr. Tahir Taner: İlim ve Gençlik Hizmetinde Otuz Yıl, İsmail Akgün Matbaası, İstanbul 1955.
67. Tengirşenk, Yusuf Kemal, Vatan Hizmetinde, Bahar Matbaası, İstanbul 1967.
68. Tercüman-ı Hakikat, 23 Teşrîn-i Evvel 1333.
69. Tercüman-ı Hakikat, 4 Teşrîn-i Sani 1333.
70. Tokluoğlu, Ceylan, "Ziya Gökalp ve Türkçülük", Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, LXVIII/3 (2013).
71. Tunaya, Tarık Zafer, Türkiyede Siyasi Partiler 1859-1952, y.y., İstanbul 1952.
72. Tunaya, Tarık Zafer, Türkiyeyin Siyasi Hayatında Batılılaşma Hareketleri, Yedigün Matbaası, İstanbul 1960.
73. Tunaya, Tarık Zafer, Türkiye'de Siyet Partiler, 2. bsk., Hürriyet Vakfı Yayınları, İstanbul 1988.
74. Tural, Erkan, "II. Meşrutiyet Dönemi'nde Danıştay (Şura-yı Devlet)", Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, V/13 (Güz 2006).
75. Uçman, Abdullah, "Bilgi Mecmuası", DİA, c. VI.
76. Ulus, 30 Sonkânun 1935.
77. Ünaydın, Ruşen Eşref, Galatasaray ve Futbol: Hatıralar, 3. bsk., Ka Kitap, İstanbul 2014.
78. Vakit, 24 Teşrîn-i Evvel 1917.
79. Vakit, 5 Teşrîn-i Sani 1917.
80. Vakit, 6 Teşrîn-i Sani 1917.
81. Yörük, Ali Adem, "Hukuk Tarihi Dersinin İhdası ve Mahmud Esad Seydişehri", İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, LXX/1 (2012).
82. Yörük, Ali Adem, Müderris ve Hukukçu Rizeli Hafız Kasım Efendi: II. Meşrutiyet Dönemi Hukuk Eğitiminde Üslup Arayışları, Dergah Yayınları, İstanbul 2014.
83. Yurtçular Yasası, Cenevre Türk Yurdu, Cenevre 1913-1914.