Alman Yüksek Mahkemesi'nin 09.12.2009 Tarihli ve XII ZR 107/08 Sayılı Mehre İlişkin Kararının Değerlendirilmesi

Öz

İslam Hukuku'nda nikâh esnasında, evlilik süresince veyahut evliliğin sona ermesi halinde erkeğin kadına verdiği muayyen mala, ticari değeri olan şeye veya paraya mehir denilmektedir. Günümüzde mehrin etkisi sadece İslam dünyası ile sınırlı kalmamıştır. Özellikle iş göçü nedeniyle Avrupa'ya giden müslümanların mehir anlaşması yaptıkları, ancak evliliğin yürümemesi halinde açtıkları boşanma davalarında kadınların mehri talep ettikleri bilinmektedir. Avrupa'da en fazla yabancının yaşadığı ülke olan Almanya'da mehir davaları uzun süredir açılmaktadır. Ancak Alman Yüksek Mahkemesi ilk defa 09.12.2009 tarihli ve XII ZR 107/08 sayılı kararında mehrin hangi sözleşme tipine dâhil olduğuna ve Milletlerarası Özel Hukuk çerçevesinde nasıl vasıflandırılması gerektiğine dair karar vermiştir. Karar, Alman mahkemeleri tarafından çığır açan bir içtihat olarak kabul edilmiş ve Alman Hukuku'nda mehre yönelik davalarda ilk defa içtihat birliğine ulaşılmıştır. Milletlerarası Özel Hukuk alanında, mehrin mirasa dair bir kurum olarak vasıflandırılmasında A Hukuku'nu uygulamamız gerekirken, evlilik sonrası nafaka olarak değerlendirdiğimizde B Hukuku'nu; başka bir vasıflandırmada C Hukuku'nu uygulamamız gerekebilir. Alman Yüksek Mahkemesi, uygulanacak hukuka ulaşmak amacıyla mehri vasıflandırma yoluna gitmiş; evlilik sonrası nafaka, miras, borçlandırıcı sözleşme, evliliğin genel hükümlerine dair sözleşme ve mal rejimleri çerçevesinde değerlendirmeler yapmıştır.

Anahtar Kelimeler

• mehir
• İslamda evlilik
• İranlı müslüman karı-koca
• mehir sözleşmesi
• Alman aile mahkemesi
• Alman Yüksek Mahkemesinin mehir kararı

An Evaluation on The Mahr Decision of Federal Court of Justice in Germany Dated 09.12.2009 and Numbered XII ZR 107/08

Öz

The mahr, which is an obligation required by Islamic law, is an amount of money or other possessions paid by the groom to his prospective bride (The Qur'an 4:4). Thus, it must be stipulated in the Islamic marriage contract. The husband is obliged to pay the mahr amount to his wife. The mahr amount becomes the property of the wife alone. The mahr provides financial independence and security to the wife in the event of her husband's death or after they divorce. The husband may pay the mahr before he marries, at the time of marriage, or at a later date, as agreed with his wife. In our case, a married Iranian Muslim couple made a mahr agreement amounting to 15.000.000 Iranian Rial in Tehran. Later, both of them immigrated to Germany and became German citizens. In 2006, they got divorced in Germany. Many Islamic divorce cases are litigated in German family courts. The issue of mahr in the Islamic marriage contracts has become the subject of debate among lawyers and scholars. This article explains how the mahr is classified in Germany courts. The legal classification of the mahr relevant in the context of private international law is difficult. German courts try to give effect to the obligation of a mahr by identifying its function in the marital relationship. The landmark decision of Federal Court of Justice ends all the discussions.

Anahtar Kelimeler

• mahr
• Islamic marriage
• Iranian muslim couple
• mahr agreement
• mahr in German family courts
• the mahr decision of Federal Court of Justice in Germany

Kaynakça

1. Akgündüz, İslam ve Osmanlı Hukûku Külliyâtı, Özel Hukuk-I, 2. Cild, İstanbul 2012.
2. Aydın, Türk Hukuk Tarihi, İstanbul 2012.
3. Aydın, İslam Osmanlı Aile Hukuku, İstanbul 1985 (kısaltma: Osmanlı Aile Hukuku).
4. Basedow/Yassari, Iranian Family and Succession Laws and their Application in German Courts, Tübingen 2004.
5. Cin, İslam Hukukunda Mehr, AÜHF Dergisi, Yıl 1972 Cilt 29 Sayı 1-2 (kısaltma: Mehr).
6. Cin, İslam ve Osmanlı Hukukunda Evlenme, 2. Baskı, Konya 1988.
7. Cin/Akgündüz, Türk Hukuk Tarihi, c. 2, Konya 1989.
8. Ekinci, Osmanlı Hukuku, 2. Baskı, İstanbul 2012,

9. Epstein, The Jewish Marriage Contract: A Study in the Status of the Woman in Jewish Law, New York: Jewish Theological Seminary, 1927, (Reprinted 2005 by The Lawbook Exchange).
10. Heßler, Islamisch-rechtliche Morgengabe: vereinbarter Vermögensausgleich im deutschen Scheidungsfolgenrecht, IPRax Heft 2, 1988.
11. Jayme, Zur Morgengabe in Kalifornien, IPRax 1986.
12. Karaman, Mukayeseli İslam Hukuku, Cilt I, İstanbul 1982.
13. Kotzur, Kollisionsrechtliche Probleme christlich-islamischer Ehen, Tübingen 1988.
14. Krüger, Beharrung und Entwicklung im islamischen Rechtsbereich, Internationales Familienrechtfür das 21. Jahrhundert, Symposium zum 65. Geburtstag von Ulrich Spellenberg, München 2005.
15. Mörsdorf-Schulte, Anknüpfungspunkt und Anpassung bei der Morgengabe, ZfRV 2010.
16. Nomer, Devletler Hususi Hukuku, İstanbul 2013.
17. Wurmnest, Die Mär von der mahr-Zur Qualifikation von Ansprüchen aus Brautgabevereinbarungen, RabelsZ Band 71, 2007.
18. Schotten/Schmellenkamp, Das Internationale Privatrecht in der notariellen Praxis, 2. Auflage, München 2007.
19. Siehr, Münchener Kommentar zum BGB, 5. Auflage, München 2010.
20. Siehr, Die Berücksichtigung religiösen Rechts bei gerichtlicher Scheidung jüdischer Ehepaare bei Grenzüberschreitungen, in: Beiträge zum Internationalen Verfahrensrcht und zur Schiedsgerichtbarkeit, Festschrift für Peter Schlosser zum 70. Geburtstag, 2005. (kısaltma: Festschrift)
21. Statistisches Bundesamt, Bevölkerung und Erwerbstätigkeit, Fachserie 1 Reihe 2.2, Wiesbaden 2009.
22. Yassari, Die Islamische Brautgabe im deutschen Kollisions- und Sachrecht, IPRax Heft 1, 2011.
23. Almanya Politik Bilgilendirme Federal Merkezi, http://www.bpb.de/nachschlagen/zahlen-und-fakten/soziale-situation-in-deutschland/61646/migrationshintergrund-i, 16.04.2013.
24. http://adalet.org/oprint.php?id=4385, 17.04.2013.
25. http://www.kararevi.com/karars/529854#.UW6lGUpu3Kc; 17.04.2013.