Osmanlı Devletinde Şaraptan Alınan Vergiler

Öz

Bu yazıda Osmanlı devletinde "hamr" yani şarap mukâtaası emini vasıtasıyla toplanan vergiden söz edilmektedir. Kaynağımız İstanbul Şeriye Sicilleri Arşivinde muhafaza edilen Galata Kadılığının 25 sayılı defterindeki ilgili belgelerdir. Konuya dair oldukça çok belgeyi içeren bu defterdeki malzeme ancak işin iç yüzünün bir kısmını anlamaya imkan vermektedir. Belgelerin tarihi olan Hicri 1013 tarihi, Miladi takvimde 1604'e denk gelmektedir. Meseleyi hem zaman olarak, hem de mekan olarak daha geniş çerçevede ele alıp değerlendirmek icap ederse de bu yazı konuya ilgiyi çekme bakımından yararlı olabilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Tekâlif-i şer'iye
• tekâlif-i örfiye
• hamr
• şarap vergisi
• arak
• hamr emini
• hamr resmi
• istimare resmi
• masdariyye
• masdariye emini
• Kapıdağı
• Bandırma
• Erdek

Taxes on Wine in the Ottoman Empire

Öz

In this paper, I mentioned the wine taxes collected by hamr emini, in the Ottoman Empire. The sources of this paper are the numbered 25 Court Registers of Galata which is deposited in the archives of Istanbul Şeriyye Sicilleri. Documents contain quite a lot of materials on the subject in this court registers unfortunately make us understand only partially the matter. The date of the documents is 1013 pertaining to Hegira corresponds to AC 1604. Although it's necessary to examine the subject according to both of date and place within the broader context, also this paper may be useful to attract the attention to matter.

Anahtar Kelimeler

• Tekâlif-i şer'iye (sharia taxes)
• tekâlif-i örfiye (taxes imposed by the Sultan)
• hamr
• wine taxes
• arak
• hamr emini
• hamr taxes
• istimare taxes
• masdariyye
• masdariye emini
• Kapıdağı
• Bandırma
• Erdek

Kaynakça

1. [Editör Notu: Bu kaynakça, metindeki dipnotlar esas alınarak oluşturulmuştur. / Editor's Note: This bibliography was compiled based on the footnotes in the text.]
2. Salih Tuğ, İslam Vergi Hukukunun Ortaya Çıkışı, M.Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları nu. 5, İstanbul 1984.
3. Celal Yeniçeri, İslâm'da Devlet Bütçesi, Şâmil Yayınları, İstanbul 1984.
4. Mehmet Erkal, İslam Vergi Hukuku (Hulefâ-i Râşidin ve Emeviler Devri), Atatürk Üniversitesi, Erzurum 1981, basılmamış dr. tezi.
5. Ömer Lütfi Barkan, XV ve XVI ıncı Asırlarda Osmanlı İmparatorluğunda Zirai Ekonominin Hukuki ve Mali Esasları Birinci Cilt Kanunlar, İstanbul 1943.
6. J.W. Redhouse, A Turkish and English Lexicon, Çağrı Yayınları, İstanbul 1978.
7. Mehmet Zeki Pakalın, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, MEB, İstanbul 1983.
8. Abdulkerîm Zeydân, Ahkâmuz-Zimmiyyîn ve'l-Müste'menîn fi'd-dâri'l-İslam, 2. bs., Beyrut 1988.

9. Walther Hinz, İslamda Ölçü Birimleri, çev. Acar Sevim, İstanbul 1990.
10. Gerber, "Osmanlı Hukukunda Şeriat, Kanun ve Örf 17. Yüzyıl Bursa'sı Mahkeme Kayıtları", Çev. M. Akman, MÜHF Hukuk Araştırmaları, İstanbul 1994, c. 8, Sayı 1-3.
11. Fethi Gedikli, "Osmanlıda İltizam ve Mukataa", Çerçeve, Yıl. 4, Sayı. 15, Ağustos-Ekim 1995.
12. Fethi Gedikli, "Galata Şer'iyye Sicillerinde Osmanlı Şirketleri", İstanbul Araştırmaları, 7 (Güz 1998), s. 61-69.
13. Ziya Kazıcı, Osmanlı Vergi Sistemi, İstanbul 2005.
14. Abdullah Demir, Günümüze Mesajlarıyla Osmanlı Adaleti Karınca Hakkını Arayınca, Yitik Hazine Yayınları, İzmir 2011.
15. Ömer Nasuhi Bilmen, Hukukı İslamiyye ve Islahatı Fıkhiyye Kamusu, Bilmen Yayınevi/Sarmaşık, yy., ts.
16. Akgündüz, Osmanlı Kanunnameleri ve Hukuki Tahlilleri, Fey yay., İstanbul 1990.
17. Şemseddin Sami, Kamus-ı Türkî.