Osmanlı Hukukunda Konsolosluk Mahkemelerinin Yeri: İtalyan Konsolosluğu Mahkemesi Tahrir Defterleri

Öz

Osmanlı hukuk sisteminde Osmanlı vatandaşı (zımmi) statüsünde olmayan gayrımüslimlerin (müste'menlerin) kendi aralarındaki hukuki ihtilafların yine kendi konsolosluklarınca hukuken bir sonuca bağlanması esası, kapitülasyonlar çerçevesinde kabul edilmiş önemli bir uygulamadır. Ne var ki çoğu konuda olduğu gibi bu meselede de uygulamanın nasıl gerçekleştiği, konsolosluk mahkemelerinin hangi alanlarda ve hangi usule dayalı olarak bu tür ihtilafları ele aldığı konusunda somut karar ve uygulamalar henüz neşredilmemiştir. Şer'iyye sicillerinde kısmen müste'menlerle ilgili dava örneklerine rastlanmaktadır. Ancak bunlar ekseriyetle Osmanlı vatandaşı olan kişilerle müste'menler arasındaki davalara ilişkindir. Konsolosluk mahkemelerinin hangi davalarda yetkili olduğu ve Osmanlı adli ve idari makamları ile hangi hukuki prosedüre göre muhatap olduklarını tespit önem taşımaktadır. "İtalyan Konsolosluk Mahkemesi Takrir Defterleri" adıyla yayınlayacağımız eser, İSAM Kütüphanesi Arşiv Servisinde yer almakta ve altı ciltten oluşmaktadır. Bu eser konsolosluk takrirlerini içeren derli toplu bir kaynak olması itibarıyla önem arzetmekte ve Osmanlı adli ve idari makamları ile konsolosluk mahkemelerinin yetkisi konusunda hukuk usulü açısından bir çok probleme açıklık getirecek ihtilafları içmektedir. [Özet ve anahtar kelimeler dijital arşiv çalışmaları kapsamında editörlük tarafından hazırlanmıştır.]

Anahtar Kelimeler

• İtalyan Konsolosluk Mahkemesi
• Takrir Defterleri
• Osmanlı Hukuk Tarihi
• Kapitülasyonlar
• Dersaâdet
• Ecnebi Tebaası
• Adli Arşiv

Consular Courts in Ottoman Law: Italian Consular Court Registry Books

Öz

In the Ottoman legal system, the principle that legal disputes between non-Muslims (müste'men) who do not have the status of Ottoman citizens (dhimmi) are legally resolved by their own consulates is an important practice accepted within the framework of capitulations. However, as in most cases, how this practice was carried out, in which fields and based on which procedure consular courts handled such disputes, concrete decisions and practices have not yet been published. In the Shari'a registers, partially lawsuit examples regarding müste'men can be found. However, these are mostly related to lawsuits between Ottoman citizens and müste'men. It is important to determine in which cases consular courts are authorized and through which legal procedure they correspond with Ottoman judicial and administrative authorities. The work we will publish under the name of "Italian Consular Court Petition Books" is located in the Archive Service of the ISAM Library and consists of six volumes. This work is important as it is a well-organized source containing consular petitions and includes disputes that will clarify many problems in terms of legal procedure regarding the authority of Ottoman judicial and administrative authorities and consular courts. [The English title, abstract and keywords were prepared by the editorial board during the digital archiving process.]

Anahtar Kelimeler

• Italian Consular Court
• Petitions Registers
• Ottoman Legal History
• Capitulations
• Constantinople
• Foreign Subjects
• Judicial Archives

Kaynakça

1. İtalyan Konsolosluk Mahkemesi Kayıtları, c.1 (1877-1881 yılları arası), toplam 277 sh.