The Legal Basis of Missionary Activities in the Ottoman Empire

Öz

The missionary activities of the European and American missionaries increased in number and variety since the 19th century. The first missionaries were the French Jesuits in the Ottoman lands and the activities of English and American Evangelist missionaries were common in Anatolia, Balkans and Arab geographies. The missionary establishments maintained their activities through schools, hospitals and other socio-cultural fields while Christian doctrines were transferred thanks to the churches. They tried to base their missionary works on a legal ground. They legalized it with the free trade treaties -extending from 1740 to the Berlin Agreement- varied in several capitulations, concession, agreement, the unilateral state edicts and some articles of the Ottoman constitution. Some central and peripheral administration of Ottoman Empire blocked or restricted the missionary works. The protestant missionaries defended their activities based on the texts above-mentioned. Although these texts did not justify their activities, the legal loopholes and the personal initiatives of some Ottoman administrators led these activities increase in number and variety.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman Empire
• Missionaries
• Evangelism
• Bibleland
• Capitulation

Osmanlı İmparatorluğu'nda Misyonerlik Faaliyetlerinin Hukukî Dayanağı

Öz

Avrupa ve Amerikalı misyonerlerin faaliyetleri 19. yüzyıldan itibaren sayı ve çeşitlilik bakımından artmıştır. Osmanlı topraklarındaki ilk misyonerler Fransız Cizvitleriydi; İngiliz ve Amerikan Evangelist misyonerlerin faaliyetleri ise Anadolu, Balkanlar ve Arap coğrafyasında yaygındı. Misyoner kuruluşları faaliyetlerini okullar, hastaneler ve diğer sosyo-kültürel alanlar vasıtasıyla sürdürürken, Hıristiyan doktrinleri kiliseler sayesinde aktarılıyordu. Misyonerlik çalışmalarını hukukî bir temele oturtmaya çalıştılar. Bunu, 1740'tan Berlin Antlaşması'na kadar uzanan, çeşitli kapitülasyonlar, imtiyazlar, antlaşmalar, tek taraflı devlet fermanları ve Osmanlı anayasasının bazı maddelerinde çeşitlilik gösteren serbest ticaret antlaşmaları ile yasallaştırdılar. Osmanlı İmparatorluğu'nun bazı merkezî ve taşra idareleri misyonerlik çalışmalarını engelledi veya kısıtladı. Protestan misyonerler faaliyetlerini yukarıda zikredilen metinlere dayanarak savundular. Bu metinler faaliyetlerini haklı çıkarmasa da, hukukî boşluklar ve bazı Osmanlı idarecilerinin kişisel girişimleri bu faaliyetlerin sayı ve çeşitlilikçe artmasına yol açtı. [Türkçe özet ve anahtar kelimeler, İngilizcesinden çevrilerek oluşturulmuştur.]

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı İmparatorluğu
• Misyonerler
• Evangelizm
• İncil Toprakları
• Kapitülasyon

Kaynakça

1. [Editör Notu: Bu kaynakça, metindeki dipnotlar esas alınarak oluşturulmuştur. / Editor's Note: This bibliography was compiled based on the footnotes in the text.]
2. Cemaleddin, Halil / Asadur, Hırand, Ecanibin Memalik-i Osmaniye'de Haiz Oldukları İmtiyaz-ı Aliye, 1331 Dersaadet.
3. Earle, Edward Mead, "Early American Policy Concerning Ottoman Minorities", Political Science Quarterly, Vol. 42, No. 3, Sep., 1927.
4. Erim, Nihat, Devletlerarası Hukuku ve Siyasi Tarih Metinleri, Ankara 1953.
5. İnalcık, Halil, "İmtiyazat, Osmanlı Dönemi: Kapitülasyonların Karakter ve Mahiyeti", Diyanet İşleri Başkanlığı İslam Ansiklopedisi (DİA), C. 22.
6. Kallek, Cengiz, "İmtiyazat", Diyanet İşleri Başkanlığı İslam Ansiklopedisi (DİA), C. 22.
7. Kane, J. Herbert, A Concise History of the Christian World Mission, Michigan 1992.
8. Keskinkılıç, Erdoğan, "Biblelands Arşivi ve Osmanlı Topraklarında İngiliz Misyoner Evangelist Faaliyetleri", Akademik Araştırmalar Dergisi, C. 10, No. 37, 2008.

9. Keskinkılıç, Erdoğan, "Üsküdar Amerikan Kız Kolejinde Türk Öğrenciler", Uluslararası VI. Üsküdar Sempozyumu, İstanbul 2010.
10. Kili, Suna / Gözübüyük, A. Şeref, Türk Anayasa Metinleri: Sened-i İttifak'tan Günümüze, Ankara 1985.
11. Kocabaşoğlu, Uygur, Kendi Belgeleriyle Anadolu'daki Amerika 19. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Amerikan Misyoner Okulları, İstanbul 1991.
12. Muahedat Mecmuası, C. I, Ankara 2008.
13. Muahedat Mecmuası, C. V, Ankara 2008.
14. Mutlu, Şamil, Osmanlı Devleti'nde Misyoner Okulları, İstanbul 2005.
15. Stanley, Brian, "Commerce and Christianity: Providence Theory, The Missionary Movement, and The Imperialism of Free Trade, 1842-1860", The Historical Journal, 26, 1, 1983.
16. Tanilli, Server, Anayasalar ve Siyasal Belgeler, İstanbul 1976.
17. Tanör, Bülent, Osmanlı-Türk Anayasal Gelişmeleri.
18. Türkmen, Zekeriya, "Osmanlı Devletinde Kapitülasyonların Uygulanışına Toplu Bir Bakış", Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi (OTAM), S. 6, 1995.