Osmanlı Hukukunda Hekim Sorumluluğu ve XVII. Yüzyılda Ünlü Bir Fıtık Cerrahı

Öz

Bu çalışmada öncelikle Osmanlı hukukunda (ve İslam hukukunda) hekimlerin sorumluluğu ele alınmakta, ardından bu konuda günümüze kadar yayımlanmış çalışmalar kısaca değerlendirilmektedir. Daha sonra, XVII. yüzyılın ilk yarısında fıtık alanında oldukça tanınmış bir cerrah olan Hasan Beşe bin Abdullah’ın hayatı ve mesleki kariyeri ile hasta çevresi ve hastaların ödedikleri tedavi ücretleri incelenmektedir. Bu makalenin verileri, Asya yakasında yer alan bir Osmanlı İstanbul kazası olan Üsküdar’a ait 192, 193 ve 194 numaralı mahkeme sicillerinden elde edilmiştir. Cerrah Hasan Beşe bin Abdullah’ın yanı sıra, aynı dönemde Üsküdar’ın aynı mahallesinde fıtık alanında faaliyet gösteren birçok farklı cerrahın bulunması, fıtık cerrahisi konusunda usta-çırak usulüne dayalı yaygın bir eğitimin uygulandığını göstermektedir. [Türkçe özet ve anahtar kelimeler İngilizcesinden çevrilerek oluşturulmuştur.]

Anahtar Kelimeler

• Hekim Sorumluluğu
• Osmanlı Hukuku
• İslam Hukuku
• XVII. Yüzyıl fıtık cerrahisi
• tedavi ücretleri
• Üsküdar mahkeme kayıtları
• hastanın rıza senedi

The Medical Liability in the Ottoman Law and the Famous Physician of Hernia of the 17th Century

Öz

In this study, I tackle first the liability of physicians in the Ottoman Law (and Islamic Law), and then the studies published in this subject up to now briefly. Then I assess the life and career of Hasan Beşe ibn Abdullah who was a very famous surgeon in hernia in the first half of the 17th century and his spectrum of patients and treatment fees that the patients paid for. The data of this article collected from the court records (numbered 192, 193 and 194) of Uskudar, an Ottoman town in Istanbul located in Asian side. Apart from the surgeon Hasan Beşe ibn Abdullah, the existence of many different surgeons in hernia in that time in the same quarter of Uskudar shows us that there was a wide spread education implemented in hernia surgery in terms of teacher-apprentice style of teaching.

Anahtar Kelimeler

• Physician Liability
• the Ottoman Law
• Islamic Law
• surgery of hernia of the 17th Century
• treatment fees
• Uskudar court records
• the consent bill of patient

Kaynakça

1. [Editör Notu: Bu kaynakça, metindeki dipnotlar esas alınarak oluşturulmuştur / Editor's Note: This bibliography was compiled based on the footnotes in the text.]
2. A. H. Bayat, "Şer'iyye Sicillerimiz ve Tıp Tarihimiz", Türk Dünyası Araştırmaları, sayı 79.
3. Ahmet Akgündüz, "İslam Hukukunda Şahsi Hakların Korunması", Belgeler Gerçekleri Konuşuyor (1) içinde, İzmir, 1990, Nil Yayınları.
4. Ahmet Akgündüz, "Hekim ile dava etmeyüz", Sağlığımız, Sayı 1, Aralık 1996.
5. Ayten Altıntaş, "Osmanlı Devletinde Tabip ve Kontrolü", Hekimce Bakış, Temmuz Ağustos Eylül 2002, sayı 52.
6. Ayten Altıntaş, "Osmanlı Devleti'nde Cerrahlık Eğitiminin Tıp Eğitimi İçine Alınması", Hekimler Birliği Vakfı Türkiye Klinikleri Tıp Tarihi, Ağustos 2001, c. 1, Sayı 2.
7. Ayten Altıntaş - Hanzade Doğan, "Osmanlıda Esaf Tabip ve Ahilik Teşkilatı İle İlişkisi", Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, Haziran 2001, sayı 132.
8. Debbağzade, Tuhfetu's-Sukûk, Matbaa-yı Âmire, İstanbul 1259.

9. Fehmi Aksu, "Ispartalı Hekim ve Cerrahlar", Ün Isparta Halkevi Mecmuası, IV/XXXVII, Nisan 1937.
10. Fethi Gedikli, "Nikola sünnetli mi, sünnetsiz mi?", Hürriyet Tarih, 2 Nisan 2003.
11. Halil Sahillioğlu, "Üsküdar'ın Mamure (Cedide) Mahallesi Fıtık Cerrahları", Yeni Tıp Tarihi Araştırmaları, 4, İstanbul 1998.
12. Heyd, Uriel, Studies in Old Ottoman Criminal Law, Oxford 1973.
13. Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye.
14. O. Çetin - M. Hızlı - M. A. Yediyıldız, "Osmanlı Kadı Sicillerinin Tıp Tarihi Araştırmalarındaki Önemi", Osmanlıda Sağlık, İstanbul 2006, c. 1.
15. Osmanlılarda Sağlık Arşiv Belgeleri, haz. C. Yılmaz - N. Yılmaz, İstanbul 2006, c. II.
16. Özlem Yenerer Çakmut, Tıbbi Müdahaleye Rızanın Ceza Hukuku Açısından İncelenmesi, Legal Yayıncılık, İstanbul 2003.
17. Şemseddin Sami, Kâmûs-ı Türkî, Dersaadet, 1317.
18. Şükrü Özen, "İslam Hukukuna Göre Yanlış Tedavide Sorumluluk", 38. Uluslararası Tıp Tarihi Kongresi Bildiri Kitabı, Ankara 2005, c. II.
19. Tahsin Özcan, "Hukuk ve Tıp: Fetvalara Göre Osmanlı Toplumunda Hasta-Doktor İlişkileri", Osmanlılarda Sağlık, haz. C. Yılmaz - N. Yılmaz, c. I.
20. Velvâliciye / Ebü'l-Feth Abdürreşid b. Ebû Hanife el-Velvalicî, el-Fetâva'l-Velvâliciye (Atıfta Bulunan: Şeyhülislam Çatalcalı Ali Efendi, Fetâvâ-yı Ali Efendi).
21. Yener Ünver, "Sağlık Mensubunun Tıbbi Müdahalesinden Kaynaklanan Ceza Sorumluluğu Açısından Endikasyonun Etkisi", Sempozyum no. 2 İlaç Hukuku ve Etik Anlayışı, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Haydarpaşa Kampüsü, 01.06.2007.
22. Yeşim Işıl Ülman, "Tıp Tarihinin Işığında Tıp Etiği, Tıp Deontolojisi Ve Hukuk", Sempozyum no. 2 İlaç Hukuku ve Etik Anlayışı, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Haydarpaşa Kampüsü, 01.06.2007.
23. Y. Ö., "Paşa", Türk Ansiklopedisi, MEB, Ankara 1977, c. 26.