Osmanlı Hukuk Hukuk Tarihi Kaynağı Olarak Fetvâ Mecmuaları

Öz

Fetva, İslam dininin benimsenmesiyle birlikte Türk hukuk tarihinde varlığını sürdüren önemli bir hukuk kurumudur. İslam’ın ilk dönemlerinden itibaren toplumsal hayat ve hukuk sistemi üzerinde etkili olmuştur. Önemli müftüler tarafından verilen fetvalar yüzyıllar boyunca derlenmiş ve bu mecmualar, uygulanan hukuk sisteminin el kitapları olarak değerlendirilebilir. Osmanlı hukuk sisteminde kadılar, fetva mecmualarını bir bilgi kaynağı olarak kullanmışlardır. [Türkçe özet ve anahtar kelimeler İngilizcesinden çevrilerek oluşturulmuştur.]

Anahtar Kelimeler

• Fetvâ
• fetvâ mecmuaları
• müftü
• Osmanlı hukuku

Fatwa Collections As a Source of Ottoman Legal History

Öz

Fatwa is an important legal institution which has been existed in Turkish history of law with adopting the Islamic religion. Since the primary terms of Islam, it has been effective on the social life and the law system. Fatwas issued by important muftis have been collected for ages and these collections can be regarded as manuals of applied legal system. In Ottoman legal system qadıs use fatwa collections as a source of information.

Anahtar Kelimeler

• Fatwa
• fatwa collections
• mufti
• Ottoman law

Kaynakça

1. AKGÜNDÜZ, Ahmet; "Fetâvâ-yı Ebussuûd Efendi", DİA, C: 12, İstanbul, 1995.
2. ATAR, Fahrettin; "Fetva", DİA, C: 12, İstanbul, 1995.
3. ATSIZ, Nihal; İstanbul Kütüphanelerine Göre Ebussuûd Bibliyografyası, İstanbul, 1967.
4. AYDIN, M. Akif; Türk Hukuk Tarihi, Hars Yayıncılık, İstanbul, 2007.
5. BERKİ, Ali Himmet; İslam Şeriatinde Kaza (Hüküm ve Hâkimlik) Tarihi ve İftâ Müessesesi, Ankara, 1962.
6. CİN, Halil-AKGÜNDÜZ, Ahmet; Türk-İslâm Hukuk Tarihi, C: I, OSAV Yayınları, İstanbul, 1995.
7. BOZKURT, Gülnihâl; Batı Hukukunun Türkiye'de Benimsenmesi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1996.
8. DÜZDAĞ, M. Ertuğrul; Şeyhülislam Ebussuûd Efendi Fetvâları Işığında 16. Asır Türk Hayatı, İstanbul, 1972.

9. DÜZENLİ, Pehlül; İstanbul Müftülüğü Kütüphanesi'nde Bulunan Meşihat Fetvâları, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 1995.
10. HEYD, Uriel; "Osmanlı'da Fetuâ Müessesesinin Bazı Tezahürleri", (Çeviren: Fethi GEDİKLİ), Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C: 9, S: 1-3, 1995.
11. IMBER, Colin; Şeriattan Kanuna-Ebussuûd ve Osmanlı'da İslâmî Hukuk, Çev: Murteza Bedir, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 2004.
12. İPŞİRLİ, Mehmet; "İnsan Hakları ve Sosyal Hayat Açısından Osmanlı Fetvâları", Türklerde İnsanî Değerler ve İnsan Hakları, Osmanlı İmparatorluğu Dönemi 2. Kitap, Türk Kültürüne Hizmet Vakfı, İstanbul.
13. KALLEK, Cengiz; "Fetâvâ-yı Ali Efendi", DİA, C: 12, İstanbul, 1995.
14. ONAR, Sıddık Sami; "Osmanlı İmparatorluğu'nda İslâm Hukukunun Bir Kısmının Codificationu Mecelle", İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, C: XX, S: 1-4, 1954.
15. ÖRSTEN, Seda; Osmanlı Hukukunda Fetuâ, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2005.
16. ÖZEN, Şükrü; "Osmanlı Dönemi Fetvâ Literatürü", Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, Türk Hukuk Tarihi Sayısı, C: 3, S: 5, İstanbul, 2005.
17. ÖZTÜRK, Osman; Osmanlı Hukuk Tarihinde Mecelle, İstanbul, 1973.
18. SAKAOĞLU, Necdet; "Toplum Tarihi İçin Zengin Bir Kaynak: Fetuâ Mecmuaları", Toplumsal Tarih, Mart 1994, C: 1, S: 3.
19. ŞAHİN, Mustafa; İslâm Hukukunda Fetuâ ve Osmanlılar Dönemi Fetuâ Mecmuaları, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa, 2000.
20. ÜÇOK, Coşkun; "İslâm Hukukunun Temel Kurallarından İçtihatla İçtihat Nakz Edilmez", İmran Öktem'e Armağan, Ankara, 1970.
21. ÜÇOK, Coşkun-MUMCU, Ahmet; Türk Hukuk Tarihi Ders Kitabı, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, Ankara, 1976.
22. ÜÇOK, Coşkun-MUMCU, Ahmet-BOZKURT, Gülnihâl; Türk Hukuk Tarihi, Turhan Kitabevi Yayınları, Ankara, 2006.
23. YAKUT, Esra; "Şeyhülislâm Çatalcalı Ali Efendi'nin Fetâvâ-yı Ali Efendi Adlı Fetuâ Mecmuasına Göre Osmanlı Toplumunda Aile Kurumunun Oluşması ve Dağılması", Ankara Üniversitesi OTAM Dergisi, 1996, S: 7.
24. YAYCIOĞLU, Ali; Ottoman Fatwa (An Essay on Legal Consultation in the Ottoman Empire), (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Bilkent Üniversitesi Ekonomik ve Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 1997.