Tanzimat Dönemi'ne Kadar Osmanlı Hukuku'nda Taziri Gerektiren Suçlar ve Cezaları

Öz

Ta‘zîr, İslâm ceza hukukunda had, kısas ve diyet kapsamına girmeyen suçlar için uygulanan ve miktarı önceden belirlenmemiş bir cezadır. İslâm hukukunda başlıca ta‘zîr cezaları arasında ölüm, değnekle vurma, hapis, sürgün, nasihat, çağırma, kınama, tehdit, tecrit, görevden alma, teşhir ve malî cezalar yer almaktadır. Osmanlı Devleti’nde de hukukun diğer alanlarında olduğu gibi ceza hukukunda esas itibarıyla İslâm hukuku uygulanmıştır. Osmanlı ceza hukukunda, bir suç için had veya kısas cezalarının uygulanmasını gerektiren şartlar oluşmadığında ta‘zîr cezasına başvurulmuştur. Bunun yanında ta‘zîr, örf ve genel ahlâka aykırı fiiller, aile hayatına ilişkin ihlaller, devlet yönetimine karşı işlenen suçlar ve yalancı şahitlik gibi durumlarda da gündeme gelmiştir. Osmanlı ceza hukukundaki bazı ta‘zîr cezaları, ölüm, hapis, sürgün, nasihat ve görevden alma gibi İslâm ceza hukukundaki uygulamalarla benzerlik göstermektedir. Bununla birlikte kürek cezası ve para cezalarının kişilerin gelir düzeyine göre belirlenmesi gibi bazı ta‘zîr uygulamaları, Osmanlı ceza hukukunun kendine özgü yönlerini oluşturmaktadır. [Türkçe özet ve anahtar kelimeler İngilizcesinden çevrilerek oluşturulmuştur.]

Anahtar Kelimeler

• İslam Ceza Hukuku
• Osmanlı Ceza Hukuku
• Tazir

Crimes Incurring Ta'zir Punishments in Ottoman Law Until Tanzimat

Öz

Tazir is a punishment for the guilts excepting the had, kısas and diyet in the Islamic Criminal Law and its amount is not determined before. The most important tazir punishments are death, ferule, imprisonment, exile, counsel, summon, condemnation, menace, isolation, deposing, exposition and the fiscal ones in the Islamic Law. And, Islamic Law is practiced basically in the Criminal Law as in the every field of the law in the Ottoman Empire. If the had and kısas are defective for the guilt, then the tazir is practiced in the Ottoman Criminal Law. In addition to this, tazir is also came to agenda for the offences against the common convenances, family life and the state administration and the perjury. Some tazir punishments in the Ottoman Criminal Law are similar to the Islamic Criminal Law, like death, imprisonment, exile, counsel and deposing. However, some tazir punishments are the distinctive sides of the Ottoman Criminal Law like servitude and the fixing of the fines according to the revenues of the people.

Anahtar Kelimeler

• Islamic Criminal Law
• Ottoman Criminal Law
• Tazir

Kaynakça

1. [Editör Notu: Bu kaynakça, metindeki dipnotlar esas alınarak oluşturulmuştur. / Editor's Note: This bibliography was compiled based on the footnotes in the text.]
2. Akdağ, Mustafa, Türk Halkının Dirlik ve Düzenlik Kavgası, "Celâli İsyanları", Ankara, 1975.
3. Akgündüz, Ahmet, Osmanlı Kanunnâmeleri ve Hukuki Tahlilleri, I-IV, İstanbul, 1990-1996.
4. Aktepe, Münir, "1727-1728 İzmir İsyanına Dair Bazı Vesikalar", İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, 8:11-12 (1995).
5. Aksu, Zahid, "Şeyhülislâm İbn Kemâl ve Osmanlı İdaresindeki Yeri", Şeyhülislâm İbn Kemâl Sempozyumu, Ankara, 1989.
6. Amir, Abdülaziz, et-Ta'zir fi'ş-şeriati'l-İslâmiyye, Kahire, 1957.
7. Avcı, Mustafa, "Osmanlı Uygulamasında İnfazı Özellik Gösteren Hapis Türleri, Kalebendlik, Kürek ve Prangabendlik" E-SOSDER, www.e-sosder.com. (hukuk).
8. Aydın, Mehmet Akif, "Ceza", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, İstanbul, 1993, III.

9. Bardakoğlu, Ali, "Hapis", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, İstanbul, 1997, XVI.
10. Başbakanlık Osmanlı Arşivi, A.MKT. MVL., 104/65.
11. Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Divan-ı Hümayun Defteri Kataloğu, Kal'abend Defterleri, Nr. 1.
12. Behnesi, Ahmed Fethi, et-Ta'zir fi'l-islâm, Kahire, 1988.
13. Bilmen, Ömer Nasuhi, Hukuk-ı İslamiyye ve Istılahat-ı Fıkhiyye Kamusu, İstanbul, ty., III.
14. Bostan, İdris, Osmanlı Bahriye Teşkilatı, XVII. Yüzyılda Tersane-i Amire, Ankara, 1992.
15. Çatalcalı Ali Efendi, Feteva-yı Ali Efendi, Dersaadet, 1324.
16. Çolak, Abdullah, İslâm Ceza Hukukunda Hafifletici Sebepler, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Konya, 1999.
17. Devellioğlu, Ferit, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Ankara, 1986.
18. Durmuş, Mehmet Ali, Hicri 1120-21 Tarihli Lefkoşa'nın 7 Numaralı Şeriyye Sicili, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İzmir, 1997.
19. Ebu Ruhayye, Macid Muhammed, "İslâm'da Mâlî Tâ'zir Cezası", Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, (Çev.: Nihat Dalgın), 11, Samsun, 1999.
20. Gelişgen, Ahmet, İslâm Ceza Hukuku Prensipleri ve Ta'zir Cezaları, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Konya, 1993.
21. Halifi, Nasır Ali Nasır, ez-Zurufü'l-müşeddede ve'l-mühaffefe fi ukubeti't-ta'zir fi'l-fıkhi'l- İslâmî, Kahire, 1992.
22. Heyd, Uriel, "Eski Osmanlı Ceza Hukukunda Kanun ve Şeriat", Türk Hukuk ve Kültür Tarihi Üzerine Makaleler, (Çev.: Selahaddin Eroğlu), Ankara, 2002.
23. Heyd, Uriel, Studies in Old Ottoman Criminal Law, Oxford, 1973.
24. Hülagu, Metin, İslâm Hukukunda Hapis Cezası, Kayseri, 1996.
25. İbn Nüceym, Zeynüddin Zeyd b. İbrahim b. Muhammed el-Misri, el-Bahrü'r-Raik Şerhu Kenzi'd-Dekaik, Kahire, 1311, V.
26. Karaman, Hayreddin, Mukayeseli İslâm Hukuku, I, İstanbul, 1991.
27. Kaynak, Rahşan, H. 1070-1071 (M. 1660-1661) Tarihli 46 Numaralı Ankara Şer'iyye Sicili (Transkripsiyon ve Değerlendirme), (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara, 2000.
28. Koşum, Adnan, İslâm Hukukunda Cezayı Ağırlaştırıcı Nedenler, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), İstanbul, 1999.
29. Özer, Abdullah, İslâm Literatüründe Ta'zir Risaleleri ve Şeyhülislam Muhyiddin Mehmed B. İlyas Çivicizade'nin Risale Müteallika Bi't-Teâzir Adlı Eseri, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul, 2000.
30. Pakalın, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, İstanbul, 1993, III.
31. Sami, Şemseddin, Kamus-ı Türki, Dersaadet, 1317.
32. Serkan, M. Emin, İstanbul Üsküdar Mahkemesi 415 Numaralı Şeriyye Sicili Transkripsiyonu ve Tahlili, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Kayseri, 2000.
33. Şekerci, Osman, İslâm Ceza Hukukunda Ta'zir Suçları ve Cezaları, İstanbul, 1996.
34. Tekin, Yaşar, "Şer'iyye Sicilleri Işığında Osmanlı Devleti'nde Ta'zir Suç ve Cezaları" (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul, 1995.
35. Údeh, Abdülkadir, İslâm Ceza Hukuku ve Beşeri Hukuk, (Çev: Akif Nuri), İstanbul, 1976.
36. Üçok, Coşkun, "Osmanlı Kanunnameleri'nde İslâm Ceza Hukuku'na Aykırı Hükümler, III", Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, IV (1946).
37. Yurtseven, Yılmaz, "Klasik Dönem Osmanlı Ceza Hukuku'nda Ta'zir Suç ve Cezaları" (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Konya, 2001.
38. Şeriyye Sicilleri (Ankara, Bursa, Davutpaşa, İstanbul, Kasımpaşa, Kayseri, Lefkoşa, Üsküdar Mahkemelerine Ait İlgili Kayıtlar).